स्वतंत्र बातमी

नाशिक आणि जळगाव जिल्ह्यांचा कायापालट करणाऱ्या आणि उत्तर महाराष्ट्रातील पाणीटंचाईवर कायमस्वरूपी मात करणाऱ्या महत्त्वाकांक्षी ‘नार-पार-गिरणा’ नदीजोड प्रकल्पाला आता खऱ्या अर्थाने गती मिळाली आहे. या बहुप्रतीक्षित प्रकल्पाच्या कामाचा भव्य शुभारंभ करण्यात आला असून, राज्याचे जलसंपदा मंत्री दादा भुसे यांच्या हस्ते या योजनेचा भूमिपूजन सोहळा अत्यंत उत्साहात पार पडला. हा प्रकल्प उत्तर महाराष्ट्रातील शेतीसाठी संजीवनी ठरणार असून, पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न सोडवण्यासाठी हा एक मोठा टप्पा मानला जात आहे. या प्रकल्पाच्या माध्यमातून पश्चिमेकडे वाहून जाणारे अरबी समुद्राचे पाणी आता दुष्काळी भागाकडे वळवले जाणार आहे.

या महत्त्वाकांक्षी योजनेचे स्वरूप अतिशय व्यापक असून, यामध्ये प्रामुख्याने नार, पार आणि औरंगा या पश्चिमेकडे वाहणाऱ्या नद्यांचे अतिरिक्त पाणी अडवून ते गिरणा नदीच्या खोऱ्यात वळवण्यात येणार आहे. नैसर्गिकरी्या समुद्राला मिळणारे हे पाणी साठवण्यासाठी विविध ठिकाणी धरणांची एक मोठी साखळी उभारली जाणार आहे. हे साठवलेले पाणी डोंगररांगांमधून अत्याधुनिक बोगदे आणि कालव्यांच्या विस्तीर्ण जाळ्याद्वारे गिरणा खोऱ्यात पोहोचवण्याची शास्त्रोक्त व्यवस्था करण्यात येणार आहे. जलसंपदा विभागाने या कामाचे नियोजन अतिशय काटेकोरपणे केले असून, यामुळे भविष्यात पाण्याची नासाडी थांबण्यास मोठी मदत होणार आहे.

या प्रकल्पामधून एकूण दहा पूर्णांक चौसष्ट अब्ज घन फूट पाण्याचा वापर करण्याचे नियोजन प्रशासनाने केले आहे. या अतिरिक्त उपलब्ध होणाऱ्या पाण्यामुळे नाशिक आणि जळगाव या दोन जिल्ह्यांतील शेतीला मोठा आधार मिळणार आहे. विशेषतः या प्रकल्पामुळे उत्तर महाराष्ट्रातील एकूण एकोणपन्नास हजार हेक्टरपेक्षा अधिक जमीन सिंचनाखाली येण्याची दाट शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. वर्षानुवर्षे पावसाच्या लहरीपणावर अवलंबून असणाऱ्या शेतकऱ्यांना या योजनेमुळे आता शाश्वत पाणीपुरवठा उपलब्ध होणार असून, यामुळे ग्रामीण भागाच्या अर्थव्यवस्थेला मोठी उभारी मिळणार आहे.

नार-पार नदीजोड प्रकल्पाची व्याप्ती आणि त्यातील तांत्रिक गुंतागुंत लक्षात घेता, या कामासाठी सुमारे सात हजार कोटी रुपयांपेक्षा अधिक खर्च अपेक्षित आहे. हा प्रकल्प राबवण्यासाठी शासनाने विविध टप्पे निश्चित केले असून, पहिल्या टप्प्यात मोठी धरणे आणि पाण्याचा उपसा करणाऱ्या पंपयोजना उभारण्यावर भर दिला जाणार आहे. त्यानंतर बोगदे खोदणे आणि शेतापर्यंत पाणी पोहोचवण्यासाठी कालव्यांचे काम पूर्ण केले जाईल. उत्तर महाराष्ट्रातील आतापर्यंतचा हा सर्वात मोठा जलप्रकल्प मानला जात असून, यावर होणारी गुंतवणूक भविष्यात शेती उत्पादनाच्या रूपात अनेक पटींनी परतावा देईल, असा विश्वास तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे.

या नदीजोड प्रकल्पामुळे उत्तर महाराष्ट्रातील विशेषतः मालेगाव आणि त्याच्या आसपासच्या कायम दुष्काळग्रस्त भागाला मोठा दिलासा मिळणार आहे. या भागातील शेतीला हक्काचे पाणी मिळाल्यामुळे पिकांच्या उत्पादनात मोठी वाढ होईल, ज्यामुळे शेतकऱ्यांचे जीवनमान उंचावण्यास मदत होईल. केवळ शेतीच नव्हे, तर वाढत्या शहरीकरणासाठी लागणाऱ्या पिण्याच्या पाण्याच्या प्रश्नावरही या माध्यमातून कायमस्वरूपी तोडगा निघणार आहे. निसर्गाचे चक्र सांभाळत पाण्याचे योग्य नियोजन करणारा हा प्रकल्प उत्तर महाराष्ट्राच्या विकासाची नवीन भाग्यरेखा ठरेल, असा विश्वास प्रशासकीय स्तरावर व्यक्त केला जात आहे.