स्वतंत्र बातमी

सांगली, कोल्हापूर, सातारा आणि रत्नागिरी या चार जिल्ह्यांच्या सीमेवर पसरलेल्या चांदोली राष्ट्रीय उद्यानात निसर्गप्रेमी आणि वन्यजीव संशोधकांसाठी अत्यंत आनंदाची बातमी समोर आली आहे. या व्याघ्र प्रकल्पाच्या इतिहासात पहिल्यांदाच एका काळ्या बिबट्याचे दर्शन झाले आहे. वन विभागाने लावलेल्या ट्रॅप कॅमेऱ्यात या दुर्मिळ वन्यजीवाच्या हालचाली कैद झाल्या असून, या शोधामुळे चांदोलीच्या जैवविविधतेवर शिक्कामोर्तब झाले आहे.

सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पांतर्गत येणाऱ्या चांदोली राष्ट्रीय उद्यानात वन्यजीवांच्या गणनेसाठी आणि त्यांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी वन विभागाने विविध ठिकाणी अत्याधुनिक ‘कॅमेरा ट्रॅप’ लावले आहेत. यातील एका कॅमेऱ्यात रात्रीच्या वेळी हा काळा बिबट्या वावरताना दिसून आला. यापूर्वी या भागात सामान्य ठिपकेदार बिबट्यांचे दर्शन नेहमीच होते, मात्र काळा बिबट्या अधिकृतपणे कॅमेऱ्यात कैद होण्याची ही पहिलीच वेळ आहे. अनेकजण काळा बिबट्या ही एक वेगळी प्रजाती समजतात, मात्र तसे नाही. वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते, हा सामान्य बिबट्याचाच एक प्रकार आहे. मेलॅनिझम नावाच्या जनुकीय बदलामुळे या बिबट्याच्या शरीरात काळ्या रंगाच्या रंगद्रव्याचे प्रमाण जास्त असते. प्रखर प्रकाशात किंवा जवळून पाहिल्यास या बिबट्याच्या अंगावरही सामान्य बिबट्यासारखेच ठिपके दिसून येतात, पण दुरून तो पूर्णपणे गडद काळा दिसतो. गडद जंगलात स्वतःला लपवण्यासाठी हा रंग त्याला अत्यंत उपयुक्त ठरतो.

चांदोली राष्ट्रीय उद्यान हे सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. घनदाट झाडी, उंच डोंगरदऱ्या आणि मुबलक पाणी यामुळे हे जंगल वन्यजीवांसाठी नंदनवन मानले जाते. या भागात वाघ, बिबट्या, गवा, भेकर आणि विविध प्रकारच्या पक्ष्यांचा वावर आहे. काळ्या बिबट्याचे अस्तित्व सिद्ध झाल्यामुळे हे जंगल आता जागतिक वन्यजीव नकाशावर अधिक ठळकपणे आले आहे. प्रामुख्याने कोकणातील राधानगरी किंवा दक्षिण भारतात आढळणारा हा दुर्मिळ प्राणी आता चांदोलीत स्थिरावल्याचे हे संकेत आहेत.

काळा बिबट्या आढळल्यानंतर वन विभागाने या भागात गस्त वाढवली आहे. या दुर्मिळ प्राण्याच्या शिकारीचा धोका टाळण्यासाठी वनरक्षक चोवीस तास लक्ष ठेवून आहेत. हा बिबट्या या भागात कायमस्वरूपी स्थायिक झाला आहे की तो शेजारच्या जंगलातून आला आहे, याचा अभ्यास आता संशोधक करत आहेत. या शोधामुळे चांदोलीतील अन्नसाखळी सुस्थितीत असल्याचे स्पष्ट झाले आहे, कारण शिकारी प्राणी त्याच भागात राहतात जिथे त्यांना पुरेशी शिकार उपलब्ध असते. ही बातमी वाऱ्यासारखी पसरल्यानंतर पर्यटकांमध्ये उत्साहाचे वातावरण आहे. मात्र, वन विभागाने पर्यटकांना जंगलाच्या नियमांचे पालन करण्याचे आवाहन केले आहे.