भारतीय वायुसेनेने ‘मेहर बाबा’ स्पर्धेच्या तिसऱ्या आवृत्तीसाठी नोंदणी प्रक्रिया अधिकृतपणे सुरू केली असून, यंदा या स्पर्धेचा मुख्य विषय ‘ड्रोन आधारित निरीक्षण रडारांसाठी सहकार्य’ हा निश्चित करण्यात आला आहे. स्वदेशी मानवरहित विमान म्हणजेच ड्रोन आणि स्वयंचलित तंत्रज्ञानाच्या विकासाला वेग देणे, हा या स्पर्धेचा मुख्य हेतू आहे. या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमाद्वारे संरक्षण क्षेत्रातील आधुनिक नवकल्पनांना चालना देऊन भारताला या विषयात स्वावलंबी बनवण्यासाठी वायुसेनेने पाऊल उचलले आहे.
या स्पर्धेमध्ये सहभागी होणाऱ्या नवउद्योजकांना प्रगत ड्रोन आणि रडार तंत्रज्ञान विकसित करण्यासाठी प्रोत्साहित केले जाणार आहे. उत्तम कामगिरी करणाऱ्या स्पर्धकांना तंत्रज्ञान विकासासाठी मोठे आर्थिक सहाय्य दिले जाईल, तसेच सर्वोत्तम ठरणाऱ्या तीन विजेत्यांना विशेष पारितोषिके देऊन गौरविण्यात येणार आहे. या स्पर्धेसाठीची नोंदणी प्रक्रिया २७ एप्रिल २०२६ पासून सुरू होत असल्याची माहिती वायुसेनेकडून देण्यात आली आहे.
या महत्त्वाच्या उपक्रमाची अधिकृत घोषणा संरक्षण राज्यमंत्री संजय सेठ यांनी ‘एरो इंडिया – २०२५’ या कार्यक्रमादरम्यान केली होती. या स्पर्धेचे मुख्य उद्दिष्ट मानवरहित हवाई प्रणालींच्या समूहासाठी तांत्रिक संकल्पना सिद्ध करणे हे आहे. हे नवे तंत्रज्ञान हवाई रडारप्रमाणे कार्य करेल, ज्यामुळे शत्रूच्या हालचाली ओळखणे, त्यांचे सूक्ष्म निरीक्षण करणे आणि ती अचूक माहिती मुख्य केंद्रापर्यंत त्वरित पोहोचवणे शक्य होणार आहे.
या स्पर्धेच्या माध्यमातून उद्योग जगत, नवीन तंत्रज्ञ, शैक्षणिक संस्था आणि संशोधन केंद्रांना एकाच व्यासपीठावर आणण्याचा यशस्वी प्रयत्न केला जात आहे. यापूर्वीच्या दोन आवृत्तींमध्ये मानवी मदत, आपत्ती व्यवस्थापन आणि विमानतळांवरील परकीय वस्तू शोधण्यासाठी आवश्यक असणारे ड्रोन तंत्रज्ञान यशस्वीरित्या विकसित करण्यात आले होते. या उपक्रमातून आतापर्यंत सुमारे दोन हजार कोटी रुपयांच्या मानवरहित प्रणालींच्या निर्मितीचे आदेश प्राप्त झाले असून, देशात एक सक्षम तांत्रिक परिसंस्था आकाराला आली आहे.
या स्पर्धेचे नाव भारतीय वायुसेनेतील अत्यंत पराक्रमी अधिकारी मेहर सिंह यांच्या स्मरणार्थ देण्यात आले आहे, ज्यांना सैन्य दलात आदराने ‘मेहर बाबा’ म्हणून ओळखले जात असे. त्यांनी एकोणीसशे पंचेचाळीस मध्ये श्रीनगर येथे भारतीय सैन्याची पहिली तुकडी विमानाने पोहोचवण्याचे ऐतिहासिक कार्य केले होते, तसेच लेह येथील अतिउंच धावपट्टीवर विमान उतरवणारे ते पहिले वैमानिक ठरले होते. त्यांच्या शौर्याचा वारसा जपत या स्पर्धेमुळे देशातील विमानन तंत्रज्ञानाच्या स्वदेशी विकासाला मोठी चालना मिळणार असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.