भारतीय हवामानशास्त्र विभागाने देशातील वाढत्या तापमानाची गंभीर दखल घेत उष्णतेच्या लाटेबाबत सविस्तर मार्गदर्शक सूचना जाहीर केल्या आहेत. पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाच्या अधिपत्याखाली कार्यरत असलेल्या या विभागाने स्पष्ट केले आहे की, देशातील अनेक राज्यांमध्ये तापमानाचा पारा सातत्याने वाढत असल्याने नागरिकांनी आरोग्याची विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे. प्रशासनाने दिलेल्या सूचनांचे पालन करून उष्माघातासारख्या धोक्यांपासून स्वतःचा बचाव करावा, असे आवाहन अधिकृतरीत्या करण्यात आले आहे.
सध्याच्या हवामान स्थितीचा आढावा घेतला असता उत्तर-पश्चिम, मध्य आणि द्वीपकल्पीय भारतातील अनेक भागांत कमाल तापमान चाळीस ते चव्वेचाळीस अंश सेल्सियसच्या दरम्यान नोंदवले गेले आहे. राजस्थानमधील श्री गंगानगर येथे देशातील सर्वाधिक म्हणजे चव्वेचाळीस पूर्णांक पाच अंश सेल्सियस इतक्या उच्चांकी तापमानाची नोंद झाली आहे. अनेक प्रदेशांमध्ये तापमान सरासरीपेक्षा पाच अंश किंवा त्याहून अधिक वाढल्याने उष्णतेचा ताण वाढून जनजीवन विस्कळीत होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.
हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार जम्मू-काश्मीर, हिमाचल प्रदेश, पंजाब, हरियाणा, चंदीगड, दिल्ली, उत्तर प्रदेश आणि राजस्थान यांसह मध्य भारतातील काही भागांमध्ये तीव्र उष्णतेची लाट येण्याची शक्यता आहे. यासोबतच किनारी आणि पूर्वेकडील राज्यांमध्ये हवामान उष्ण व दमट राहील, असा अंदाज आहे. विशेषतः उत्तर भारतात रात्रीच्या वेळीही उष्णता कायम राहण्याची शक्यता असल्याने आरोग्यविषयक समस्या उद्भवू शकतात, असा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे.
पुढील हवामान बदलाचा विचार करता, उत्तर-पश्चिम भारतात २७ एप्रिलपर्यंत तापमानात कोणताही विशेष बदल होणार नाही, मात्र त्यानंतर तापमानात हळूहळू घट होण्याची चिन्हे आहेत. मध्य भारत आणि इतर काही राज्यांमध्ये पुढील काही काळ तापमान वाढलेलेच राहील आणि त्यानंतर उतार येईल. येत्या सात दिवसांच्या कालावधीत उत्तर-पश्चिम, मध्य आणि दक्षिणेकडील काही विशिष्ट भागांमध्ये उष्णतेची लाट कायम राहण्याचा अंदाज वर्तविण्यात आला आहे.
या गंभीर परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर नागरिकांना दुपारच्या प्रखर उन्हात थेट बाहेर पडणे टाळण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. पुरेसे पाणी पिणे, फिकट रंगाचे व सैल सुती कपडे वापरणे आणि श्रमाची बाह्य कामे टाळणे यांसारख्या उपाययोजना करण्यावर भर दिला आहे. विशेषतः लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती आणि दीर्घकाळ आजारी असलेल्या रुग्णांनी उन्हापासून अधिक सावध राहावे. उष्णतेमुळे होणाऱ्या आजारांपासून वाचण्यासाठी सामाजिक जागरूकता आणि प्रतिबंधात्मक उपाय हेच प्रभावी शस्त्र असल्याचे विभागाने अधोरेखित केले आहे.