भारतीय हवामानशास्त्र विभागाने यंदाच्या मोसमी पावसाबाबत सुधारित अंदाज जाहीर केला आहे. हा अंदाज चिंता वाढवणारा आहे. प्रशांत महासागरामध्ये एल निनो वेगाने सक्रिय होत आहे. यामुळे यंदा देशासह संपूर्ण महाराष्ट्रात सरासरीपेक्षा खूपच कमी पाऊस पडणार आहे. या नवीन अंदाजानुसार, यंदाच्या संपूर्ण हंगामात देशात दीर्घकालीन सरासरीच्या केवळ नव्वद टक्के इतकाच पाऊस पडण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. २०१५ या वर्षात देशात फक्त सत्त्याऐंशी टक्के पाऊस झाला होता. त्यानंतरचा यंदाचा पावसाळा हा गेल्या एका दशकातील दुष्काळी पावसाळा ठरण्याची भीती निर्माण झाली आहे.
या कमी पर्जन्यमानाचा विपरित परिणाम महाराष्ट्रातील शेती क्षेत्रावर आणि खरिपाच्या पेरण्यांवर होणार आहे. ज्येष्ठ हवामान तज्ज्ञ के.एस. होसाळीकर यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, जून महिन्यात एल निनोचा प्रभाव जरी कमी असला, तरी जुलै आणि ऑगस्ट महिन्यात तो मध्यम स्वरूपाचा राहील. सप्टेंबर महिन्यात तो कमालीचा तीव्र होईल. यामुळे मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा आणि विदर्भ या शेतीप्रधान भागांमध्ये पावसाचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या घटणार आहे. पाऊस नेहमीच्या वेळापत्रकानुसार दाखल झाला तरी जूनमध्ये पावसाचा जोर अत्यंत कमी राहणार असल्याने राज्यातील शेतकऱ्यांच्या पेरण्या मोठ्या प्रमाणावर खोळंबण्याची किंवा लांबणीवर पडण्याची भीती आहे.
हवामान तज्ज्ञ मयुरेश प्रभुणे यांनी दिलेल्या विश्लेषणानुसार, मध्य भारतातील शेतीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जाणारा मुख्य पावसाचा पट्टा म्हणजेच ‘मान्सून कोर झोन’ भागातही यंदा केवळ चौऱ्याण्णव टक्के पाऊस पडेल, असा अंदाज आहे. जून ते सप्टेंबर या चार महिन्यांच्या काळात पावसाची मोठी तूट राहणार असल्यामुळे शेती उत्पादनात घट होण्याची थेट शक्यता आहे. पश्चिम आशिया खंडात सुरू असलेल्या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर आर्थिक अस्थिरता आणि महागाईचे संकट आधीच वाढले आहे, त्यातच आता या अपुऱ्या पावसामुळे अन्नधान्याचे उत्पादन घटून बाजारपेठेत धान्याची टंचाई निर्माण होऊ शकते, ज्यामुळे महागाईचा भडका उडण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
हवामान विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, आगामी एका आठवड्याभरात मोसमी वारे केरळ राज्यात दाखल होण्यासाठी अत्यंत अनुकूल परिस्थिती निर्माण झाली आहे. येत्या दोन ते तीन दिवसांत हे मोसमी वारे नैऋर्त्य आणि आग्नेय अरबी समुद्राचा काही भाग, लक्षद्वीपचा परिसर तसेच बंगालच्या उपसागराच्या उर्वरित भागात वेगाने पुढे वाटचाल करतील. मात्र, मोसमी वारे वेळेवर येत असले तरी ते संपूर्ण महाराष्ट्रात वेगाने पसरण्यासाठी आवश्यक असणारा जोर कमी पडण्याची चिन्हे आहेत. त्यामुळे सुरुवातीच्या काळात पावसाची ओढ कायम राहून जलसाठ्यांमध्ये पाण्याचा तुटवडा निर्माण होऊ शकतो, ज्याचा थेट परिणाम ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवर आणि पिण्याच्या पाण्याच्या उपलब्धतेवर होईल.
केरळमध्ये पाऊस वेळेवर येत असला तरी महाराष्ट्रात मात्र जून महिन्यात नागरिकांना प्रचंड सामना करावा लागणार आहे. यंदा उन्हाळ्याच्या तीव्र झळांमुळे राज्यातील जनता आधीच हैराण झाली आहे. जून महिन्यातही कमाल तापमानात वाढ होण्याचा अंदाज हवामान विभागाने वर्तवला आहे. राज्याच्या अनेक भागांत सरासरीपेक्षा जास्त तापमान नोंदवले जाण्याची शक्यता आहे. काही जिल्ह्यांमध्ये उष्णतेच्या लाटेचा इशाराही देण्यात आला आहे. कमी पावसामुळे शेती, पिण्याचे पाणी, ऊर्जा निर्मिती आणि आरोग्य अशा सर्वच आघाड्यांवर पुढील वर्षभरात प्रतिकूल परिणाम जाणवणार असल्याचे चित्र असून, प्रशासनाला आतापासूनच दुष्काळ नियोजनावर भर द्यावा लागणार आहे.