आसाम राज्यात पुराच्या संकटामुळे गंभीर परिस्थिती निर्माण झाली आहे. भारतीय लष्कराने संकटग्रस्त भागात तातडीने धाव घेत नागरिकांच्या बचावासाठी मोठी मोहीम हाती घेतली आहे. लष्कराच्या ‘स्पिअर हेड’ विभागाने राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद दलासोबत संयुक्त मोहीम सुरू केली आहे.
२७
पूराच्या पाण्यातून सुरक्षित बाहेर काढलेले नागरिक
१
पूरग्रस्त क्षेत्रात थेट मोहीम असलेला जिल्हा (धेमाजी)
२
भारतीय लष्कर आणि एनडीआरएफच्या संयुक्त तुकड्या
०
जीवितहानी — बचाव पथकांच्या वेगवान कामगिरीमुळे
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
आसाम राज्यात ढगफुटीसदृश पावसामुळे अनेक जिल्हे जलमय झाले आहेत. धेमाजी जिल्ह्यातील अरुण चापोरी भागात पूर परिस्थिती अत्यंत बिकट असून भारतीय लष्कराने स्थानिक यंत्रणांच्या मदतीने सर्वात मोठी बचाव मोहीम सुरू केली आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
भारतीय लष्कराच्या स्पिअर कॉर्प्स अंतर्गत असलेल्या ‘स्पिअर हेड’ विभागाचे जवान या मोहिमेचे नेतृत्व करत आहेत. राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद दल (एनडीआरएफ) आणि धेमाजीचे जिल्हाधिकारी या मोहिमेत थेट सहभागी आहेत.
तात्कालिक परिणाम
पूराच्या संकटामुळे ग्रामीण भागातील रस्ते वाहतूक पूर्णपणे ठप्प झाली आहे. सखल भागातील शेकडो घरांमध्ये पाणी शिरल्याने नागरिकांचे संसार उघड्यावर आले असून बाधित लोकांना तातडीने जवळच्या शासकीय शाळा आणि तात्पुरत्या मदत छावण्यांमध्ये हलवले आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
आसाम राज्य आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरणाने संपूर्ण पूरग्रस्त भागात हाय अलर्ट जारी केला आहे. राज्य सरकारने जिल्हा प्रशासनाला लष्कराच्या समन्वयाने प्रत्येक नागरिकांपर्यंत अन्न आणि वैद्यकीय मदत पोहोचवण्याचे कडक आदेश दिले आहेत.
लष्कराची स्पिअर हेड तुकडी आणि एनडीआरएफची कामगिरी
अतिवृष्टीमुळे नद्यांना आलेल्या पुराचा सर्वाधिक तडाखा धेमाजी जिल्ह्यातील दुर्गम गावांना बसला आहे. पाण्याचा प्रवाह वेगाने वाढत असताना लष्कराने आधुनिक उपकरणांसह शोधमोहीम तीव्र केली आहे.
- लष्कराच्या जवानांनी जीवाची पर्वा न करता पाण्यात अडकलेल्या सत्तावीस नागरिकांना सुरक्षित बाहेर काढले.
- पूरग्रस्तांना वैद्यकीय प्रथमोपचार देऊन सुरक्षित छावण्यांमध्ये दाखल करण्यात आले आहे.
प्रतिकूल हवामानातील बचाव कार्याचे आव्हान
आसाममधील मुसळधार पावसाचा जोर कायम असून वेगवान वारे आणि धुक्यामुळे बचाव कार्यात अडथळे येत आहेत. अरुण चापोरी परिसरातील शेकडो एकर शेती पाण्याखाली गेल्याने रस्ते मार्ग पूर्णपणे दिसेनासे झाले आहेत. अशा अत्यंत कठीण परिस्थितीत लष्कराचे जवान बोटींच्या साहाय्याने घराघरांपर्यंत पोहोचत आहेत. पूराच्या पाण्याचा प्रवाह वेगवान असल्याने मोठी जहाजे किंवा हेलिकॉप्टर उतरवणे कठीण झाले आहे. स्थानिक मच्छिमारांच्या आणि एनडीआरएफच्या विशेष फायबर बोटींचा वापर करून अडकलेल्या कुटुंबांना सुरक्षित स्थळी आणले जात आहे. मदत छावण्यांमध्ये शुद्ध पिण्याचे पाणी आणि अन्न पाकिटांचे वाटप सुरू आहे. पुढील काही दिवस पावसाचा जोर कायम राहण्याचा अंदाज हवामान विभागाने वर्तवल्याने लष्कराने राखीव तुकड्या तैनात ठेवल्या आहेत.
“नैसर्गिक आपत्तीच्या काळात नागरी प्रशासनाला साहाय्य करण्यासाठी भारतीय लष्कर नेहमीच सज्ज असते. आमच्या जवानांनी अत्यंत आव्हानात्मक परिस्थितीत धेमाजी जिल्ह्यात तत्परता दाखवून नागरिकांचे प्राण वाचवले आहेत आणि ही मोहीम पूर ओसरेपर्यंत अखंडपणे सुरू राहील.
— जनसंपर्क अधिकारी, भारतीय लष्कर (स्पिअर कॉर्प्स)| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| मोहीम क्षेत्र | धेमाजी अरुण चापोरी | कार्यरत |
| बचाव कार्य | २७ नागरिकांचे स्थलांतर | पूर्ण |
| मदत छावण्या | तात्पुरती निवारा केंद्रे | कार्यरत |
| आपत्ती इशारा | संपूर्ण धेमाजी जिल्हा | हाय अलर्ट |
पार्श्वभूमी
आसाममधील पुराची वार्षिक समस्या आणि व्यवस्थापन
आसाम राज्याला दरवर्षी मान्सूनच्या काळात ब्रह्मपुत्रा आणि तिच्या उपनद्यांना येणाऱ्या महापुराचा सामना करावा लागतो. भौगोलिक रचना आणि तिबेटमधून येणाऱ्या पाण्याचा प्रचंड प्रवाह यांमुळे पूर्वेकडील जिल्हे नेहमीच पाण्याखाली जातात. धेमाजी जिल्हा हा अत्यंत संवेदनशील भाग मानला जातो. मागील वर्षांमधील पूर परिस्थितीचा अनुभव लक्षात घेऊन यंदा प्रशासनाने आपत्ती व्यवस्थापन आराखडा तयार केला होता. केंद्र सरकार आणि राज्य आपत्ती व्यवस्थापन दलाच्या माध्यमातून दरवर्षी पूर नियंत्रण बंधारे उभारणीचे काम केले जाते, परंतु निसर्गाच्या कोपामुळे या उपाययोजना अपुऱ्या पडतात. लष्कराला पाचारण करणे हा अंतिम पर्याय असतो आणि यंदाही सैन्याने वेळेत नियंत्रण मिळवले आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन आसाम गृह विभागाने पूरग्रस्त जिल्ह्यांमध्ये विशेष पोलिस बंदोबस्त तैनात केला आहे. पूर परिस्थितीमध्ये चोरीच्या घटना रोखण्यासाठी आणि स्थलांतरित नागरिकांच्या मालमत्तेचे रक्षण करण्यासाठी पूरग्रस्त गावांमध्ये पोलिसांची नौका गस्त सुरू करण्यात आली आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. धेमाजी जिल्ह्यातील मुख्य बाजारपेठांमध्ये पाणी साचल्याने कोट्यवधी रुपयांचे नुकसान झाले असून वाहतूक व्यवस्था ठप्प झाल्याने ईशान्येकडील राज्यांत जाणारी जीवनावश्यक वस्तूंची पुरवठा साखळी खंडित झाली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम झाला असून हजारो नागरिकांना स्वतःची घरे सोडून छावण्यांमध्ये राहावे लागत आहे. शुद्ध पिण्याच्या पाण्याचा तुटवडा निर्माण झाल्याने संसर्गजन्य आजारांचा धोका वाढला असून लहान मुलांच्या शिक्षणावर आणि आरोग्यावर याचा परिणाम झाला आहे.
शेतकरी वर्ग
शेतकरी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून खरीप हंगामातील भातशेतीचे अतोनात नुकसान झाले आहे. नव्याने लावलेली भाताची रोपे पुराच्या पाण्यात वाहून गेल्याने शेतकऱ्यांच्या तोंडचा घास हिरावला गेला असून पशुधनासाठी चाऱ्याचा गंभीर प्रश्न निर्माण झाला आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
आसाममधील पुराची समस्या आता केवळ नैसर्गिक आपत्ती राहिलेली नसून तो एक वार्षिक प्रशासकीय यक्षाप्रश्न बनला आहे. दरवर्षी कोट्यवधी रुपयांचा आपत्ती निवारण निधी खर्च होऊनही नागरिकांना लष्कराच्या मदतीवरच अवलंबून राहावे लागते, हे यंत्रणेचे अपयश आहे. भारतीय लष्कराने आणि एनडीआरएफने धेमाजी जिल्ह्यात दाखवलेली तत्परता निश्चितच कौतुकास्पद आहे. सैन्यामुळे अनेक निष्पाप नागरिकांचे प्राण वाचले आहेत. मात्र, केवळ तात्कालिक बचाव कार्य करण्यापेक्षा केंद्र आणि राज्य सरकारने ब्रह्मपुत्रा नदीच्या पाणी व्यवस्थापनासाठी दीर्घकालीन आणि ठोस तांत्रिक उपाययोजना आखण्याची गरज आहे. नद्यांमधील गाळ काढणे आणि आंतरराष्ट्रीय जल करारांची कडक अंमलबजावणी करणे आवश्यक आहे, तरच आसाममधील जनतेची या वार्षिक जलसंकटातून कायमची सुटका होऊ शकेल.