जुन्या कपड्यांपासून नागपुरात रोजगार निर्मिती
दि. 01दि. 01 । जुलै । 2026
नागपूर येथून चालू घडामोडींमधील एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत असून शहरात जुन्या निरुपयोगी कपड्यांवर प्रक्रिया करण्यासाठी अभिनव ‘टेक्सटाईल रिकव्हरी फॅसिलिटी’ प्रकल्प सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
१२०० टन
रोज निघणारा एकूण कचरा
५०० टन
रोज निघणारा कापडी कचरा
७० टक्के
पुनर्वापर होणारे कपडे
८ ते १०
एकर आवश्यक जागा
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
नागपूर महापालिका जुन्या कपड्यांचे संकलन करून त्यावर प्रक्रिया करणार आहे. चक्रीय अर्थव्यवस्थेला चालना देणारा हा देशातील दुसरा प्रकल्प ठरणार आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
महापालिका आयुक्त डॉ. विपीन इटनकर यांच्या अध्यक्षतेखाली उच्चस्तरीय बैठक पार पडली. वस्त्रोद्योग आयुक्त वृंदा देसाई आणि अतिरिक्त आयुक्त अंकित उपस्थित होते.
तात्कालिक परिणाम
कचरा संकलन करणारे कर्मचारी आता नागरिकांचे जुने कपडे घेणार नाहीत. हे काम महिला बचत गटांकडे सोपवण्यात येणार आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
महापालिका भांडेवाडी डम्पिंग यार्डवरील कचऱ्याचा भार कमी करण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. अधिकाऱ्यांची एक विशेष टीम पुढच्या आठवड्यात नवी मुंबई प्रकल्पाला भेट देणार आहे.
जुन्या कपड्यांचा पुनर्वापर आणि महिला बचत गटांना रोजगार
नागपूर शहरात दररोज १२०० टन कचरा गोळा होतो. यात ५०० टन कापडी कचऱ्याचा समावेश असतो. महापालिका या कचऱ्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी ‘टेक्सटाईल रिकव्हरी फॅसिलिटी’ उभारणार आहे. हा प्रकल्प ८ ते १० एकर जागेवर साकारण्यात येईल. गोळा होणाऱ्या एकूण कपड्यांपैकी ७० टक्के कपड्यांचा पुनर्वापर केला जाईल. उर्वरित ३० टक्के कपड्यांपासून नवनवीन उत्पादने तयार करण्यात येतील. नागरिकांकडून निरुपयोगी कापड गोळा करण्याचे काम महिला बचत गटांना देण्यात येणार आहे. बचत गटांच्या माध्यमातून कापडी कचरा गोळा करून त्यावर प्रक्रिया केंद्रामध्ये प्रक्रिया केली जाईल. कापडी कचरा उघड्यावर न टाकण्याबाबत महापालिकेकडून शहरात व्यापक जनजागृती मोहीम राबवण्यात येणार आहे.
- देशात नवी मुंबईनंतर नागपूर हे हा प्रकल्प सुरू करणारे दुसरे शहर ठरेल.
- ७० टक्के कपडे पुन्हा वापरण्यायोग्य बनवणे हे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
भांडेवाडी डम्पिंग यार्डचा भार होणार कमी
सध्या शहरातील कचरा भांडेवाडी डम्पिंग यार्ड येथे टाकला जातो. कापडी कचऱ्यामुळे यार्डवर मोठा ताण येतो. नवीन प्रकल्पामुळे हा भार कमी होण्यास मदत होईल. महापालिका आयुक्त या योजनेबाबत लवकरच इतर पदाधिकाऱ्यांशी चर्चा करणार आहेत.
“योजना अंमलात आल्यानंतर नागरिकांनी जुने निरुपयोगी कापड कुठेही टाकू नये. हे कापड महापालिकेच्या विशेष पथकाकडे द्यावे. या प्रकल्पामुळे रोजगाराच्या नवीन संधी उपलब्ध होतील.
— डॉ. विपीन इटनकर, आयुक्त, नागपूर महापालिका.“कापडी कचरा व्यवस्थापनासाठी नवी मुंबई येथील यशस्वी मॉडेलचा अभ्यास केला जाईल. मनपा अधिकाऱ्यांची टीम तंत्रज्ञान आणि व्यवस्थापनाची प्रत्यक्ष पाहणी करण्यासाठी पुढील आठवड्यात रवाना होईल.
- शहरातील नाल्यांमध्ये कापड अडकण्याची समस्या पूर्णपणे बंद होईल.
- घनकचरा व्यवस्थापनाचे नियम शहरात कडकपणे अंमलात आणले जातील.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| प्रकल्पाचे नाव | टेक्सटाईल रिकव्हरी फॅसिलिटी | मंजूर |
| प्रक्रियेचे प्रमाण | ७० टक्के पुनर्वापर | निश्चित |
| कामगार वर्ग | महिला बचत गट | नियोजित |
| पाहणी दौरा | नवी मुंबई भेट | पुढच्या आठवड्यात |
पार्श्वभूमी
नागपूर समोरील कचरा संकट आणि पुढील पाऊल
नागपूर शहराचा विस्तार वेगाने होत आहे. वाढत्या लोकसंख्येसोबतच कचऱ्याची समस्या गंभीर बनली आहे. भांडेवाडी येथील डम्पिंग यार्ड कचऱ्याने पूर्णपणे भरले आहे. कापडी कचरा विरघळत नसल्याने पर्यावरणाची हानी होते. महापालिकेने यावर उपाय म्हणून चक्रीय अर्थव्यवस्थेचा पर्याय निवडला आहे. पुढील पाऊल म्हणून महापालिका जमीन संपादनाची प्रक्रिया पूर्ण करेल. महिला बचत गटांना प्रशिक्षण देण्याचे काम सुरू केले जाईल. तंत्रज्ञान निवडीसाठी नवी मुंबईच्या प्रकल्पाचा अहवाल आधार मानला जाईल.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन नवीन स्वच्छता नियमावली तयार करण्यात येत आहे. कचरा उघड्यावर टाकणाऱ्यांवर दंडात्मक कारवाईचे आदेश जारी होतील. नाले सफाईच्या कामात कापड न आल्यास महापालिकेचा खर्च वाचणार आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर पुनर्प्रक्रिया केलेल्या कापडापासून नवीन वस्तू बनवण्याच्या उद्योगांना चालना मिळेल. टाकाऊ वस्तूंपासून टिकाऊ वस्तू बनवणाऱ्या स्टार्टअप्सना कच्चा माल सहज उपलब्ध होईल. बाजारपेठेत नवीन व्यावसायिक साखळी निर्माण होईल.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम घरातील जुने कपडे टाकण्याच्या पद्धतीत बदल होण्यावर दिसेल. नागरिकांना घरात कापडी कचरा वेगळा ठेवावा लागेल. परिसर स्वच्छ राहण्यास मदत होईल.
महिला बचत गट
महिला बचत गट यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांना हक्काचा रोजगार उपलब्ध होणार आहे. आर्थिक सक्षमीकरणासाठी हा प्रकल्प महत्त्वपूर्ण ठरेल.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
कचरा व्यवस्थापनाची नवी दिशा आणि पर्यावरण पूरक पाऊल — नागपूर महापालिकेचा ‘टेक्सटाईल रिकव्हरी फॅसिलिटी’ प्रकल्प पर्यावरण रक्षणासाठी आवश्यक आहे. दररोज ५०० टन कापडी कचरा डम्पिंग यार्डमध्ये जाणे पर्यावरणासाठी घातक होते. नवी मुंबईच्या धर्तीवर नागपुरात असा प्रकल्प सुरू होणे कौतुकास्पद आहे. महिला बचत गटांना यात समाविष्ट केल्याने सामाजिक आणि आर्थिक विकास एकत्र साधता येईल. नागरिकांनी केवळ महापालिकेवर अवलंबून न राहता स्वतःहून कचरा वर्गीकरणात सहभाग नोंदवला पाहिजे. हा प्रकल्प यशस्वी झाल्यास देशातील इतर शहरांसाठी नागपूर शहर एक आदर्श वस्तुपाठ ठरू शकते.