बारवी धरणात एकवीस टक्के पाणीसाठा
दि. 01दि. 01 । जुलै । 2026
मान्सूनची संथ सुरवात, अरबी समुद्रातील अनुकूल हवामान प्रणालींचा अभाव आणि एल निनोचा प्रभाव या घटकांमुळे संपूर्ण ठाणे जिल्ह्यात भीषण टंचाईची स्थिती निर्माण झाली आहे. चालू वर्षाच्या जून अखेरपर्यंत जिल्ह्यात अत्यंत कमी पर्जन्यमानाची नोंद झाली असून मुख्य जलस्रोत असलेल्या बारवी धरणातील पाणीसाठा चिंताजनक पातळीवर खाली आला आहे.
१२६.६
पाऊस नोंद (मिमी)
७६%
पावसाची घट
२१.५९%
बारवी धरणातील पाणीसाठा शिल्लक
७०.६
अंबरनाथ तालुक्यातील नीचांकी पाऊस (मिमी)
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
ठाणे जिल्ह्यात जून महिन्यात सरासरीच्या तुलनेत तब्बल ७६ टक्के पावसाची तूट निर्माण झाली असून जिल्ह्यातील महत्त्वाचे बारवी धरण कोरडे पडण्याच्या मार्गावर आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
भारतीय हवामान विभाग (IMD), ठाणे जिल्हा आपत्ती व्यवस्थापन कक्ष आणि जलसंपदा विभागाचे अधिकारी सद्यस्थितीतील पाणीसाठ्याचे आणि पावसाच्या आकडेवारीचे संकलन करत आहेत.
तात्कालिक परिणाम
जिल्ह्यातील प्रमुख शहरांना आणि ग्रामीण भागांना पाणीपुरवठा करणाऱ्या बारवी धरणातील साठा अवघा २१.५९ टक्क्यांवर आल्याने पाणी कपातीचे संकट गडद झाले असून खरीप हंगामातील पेरण्या खोळंबल्या आहेत.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
जिल्हा प्रशासनाने उपलब्ध पाणीसाठ्याचे चोख नियोजन करण्याचे निर्देश दिले असून नागरिकांना पाणी जपून वापरण्याचे आवाहन केले आहे. तसेच हवामान खात्याने जुलैमध्ये चांगल्या पावसाची शक्यता वर्तवली आहे.
अंबरनाथ तालुक्यात पावसाची नीचांकी नोंद
जिल्ह्यातील सर्वच तालुक्यांमध्ये मान्सूनची कामगिरी अत्यंत निराशाजनक राहिली असून पाणी टंचाईचे संकट वाढले आहे.
- अंबरनाथ तालुक्यात जून अखेरपर्यंत अवघ्या ७०.६ मिलिमीटर पावसाची नोंद झाली असून ही तालुक्याची सरासरी अत्यंत कमी आहे.
- जिल्ह्यातील अंबरनाथ भागात सरासरीच्या तुलनेत केवळ १७.८ टक्के पाऊस पडल्याने तेथील भूजल पातळी खालावण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
बारवी धरणातील पाणीसाठा खालावला
ठाणे जिल्ह्याची जीवनवाहिनी समजल्या जाणाऱ्या बारवी धरण क्षेत्रात जून महिन्यात अपेक्षित पाऊस झालेला नाही. गेल्या वर्षी जून महिन्याच्या अखेरीस या धरणात ५३.९२ टक्के इतका समाधानकारक पाणीसाठा उपलब्ध होता. यंदा मात्र धरण क्षेत्रात पाऊस न पडल्याने हा साठा अवघ्या २१.५९ टक्क्यांवर आला आहे. संपूर्ण कोकण विभागाचा विचार करता ३० जूनपर्यंत केवळ ३७३.३ मिलिमीटर पाऊस झाला असून गेल्या वर्षी हा आकडा ६६६.१ मिलिमीटर होता. म्हणजेच कोकणात सरासरीच्या केवळ ५६.३ टक्के पर्जन्यमान झाले आहे. ठाणे जिल्ह्यात जूनअखेरपर्यंत एकूण सरासरीच्या केवळ २७.४ टक्के पाऊस पडल्याचे स्पष्ट झाले आहे. ठाणे तालुक्यात सर्वाधिक २२४.६ मिलिमीटर पाऊस पडला असून कल्याण, शहापूर आणि अंबरनाथ भागात परिस्थिती बिकट आहे.
“पश्चिम किनारपट्टीवर मान्सूनच्या प्रगतीला जवळपास दोन आठवड्यांचा ब्रेक लागला होता. अरबी समुद्र आणि बंगालच्या उपसागरात अनुकूल हवामान प्रणालींचा अभाव असल्याने जून महिन्यात अपेक्षित वेगाने पाऊस पुढे सरकला नाही.
— अधिकारी, भारतीय हवामान विभाग- मुरबाड तालुक्यात १६३.५ मिलिमीटर म्हणजेच सरासरीच्या केवळ ३६.८ टक्के पाऊस झाला आहे.
- भिवंडी भागात १२१.५ मिलिमीटर तर कल्याणमध्ये अवघ्या ९७.८ मिलिमीटर पावसाची अत्यंत कमी नोंद झाली आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| ठाणे जिल्हा एकूण पाऊस | १२६.६ मिलिमीटर नोंद | नोंदवले |
| बारवी धरण साठा | २१.५९ टक्के उपलब्ध | चिंताजनक |
| गेल्या वर्षीचा जून पाऊस | ५३९.४ मिलिमीटर नोंद | पूर्ण |
| कोकण विभाग सरासरी पाऊस | ५६.३ टक्के पडला | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
मान्सूनची संथ वाटचाल आणि पुढील अंदाज
चालू वर्षाच्या मान्सूनची सुरुवात अत्यंत संथ गतीने झाली. जूनच्या पहिल्या पंधरवड्यानंतरही मान्सूनची वाटचाल मंदावल्याने संपूर्ण महाराष्ट्रात उष्णतेची तीव्र लाट आणि दमट वातावरण कायम राहिले. एल निनोच्या प्रभावामुळे अरबी समुद्रातून येणारे बाष्पीभवन कमी झाले असून पावसाच्या सरी गायब होत्या. जूनच्या शेवटच्या आठवड्यात मान्सून पुन्हा सक्रिय झाला असला तरीही महिनाभरातील तूट भरून काढण्यास हा पाऊस अपुरा ठरला. आता सर्वांचे लक्ष जुलै महिन्यातील पावसावर केंद्रित झाले आहे. हवामान विभागाने पुढील आठवड्यात कोकणासह ठाणे जिल्ह्यात पावसाचा जोर वाढण्याचा सुधारित अंदाज वर्तवला असून यामुळे पेरण्यांना आणि धरण साठ्याला दिलासा मिळण्याची अपेक्षा आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन जिल्हा प्रशासनाने पाणी साठ्यांचे कडक ऑडिट सुरू केले आहे. शहरी आणि ग्रामीण भागातील संभाव्य पाणी टंचाईवरून नागरिकांमध्ये असंतोष पसरू नये म्हणून जलवाहिन्यांवर देखरेख वाढवली असून पाणी वाटपाचे चोख नियोजन केले जात आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर चिंतेचे वातावरण पसरले असून रासायनिक कारखाने आणि उत्पादन क्षेत्राला लागणाऱ्या औद्योगिक पाणी पुरवठ्यावर गदा येण्याची भीती आहे. पावसाअभावी कृषी बाजारातील मंदी वाढली असून अन्नधान्य आणि भाजीपाल्याचे भाव वधारण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम दिसून येत असून उन्हाच्या तीव्र झळा आणि दमट हवामानामुळे नागरिक हैराण झाले आहेत. पिण्याच्या पाण्याची टंचाई जाणवू लागली असून बदलापूरसारख्या काही भागांत पाणी गढूळ येत असल्याने आरोग्य धोक्यात आले आहे.
शेतकरी वर्ग
शेतकरी वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून जून महिना कोरडा गेल्याने खरीप हंगामातील भातशेतीचे आवण आणि पेरण्या पूर्णपणे खोळंबल्या आहेत. शेतातील पिके करपण्याच्या मार्गावर असून दुबार पेरणीचे संकट ओढवल्याने बळीराजा आर्थिक अडचणीत सापडला आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
ठाणे जिल्ह्यातील जून महिन्यातील पावसाची ७६ टक्के घट ही निव्वळ आकडेवारी नसून ती आगामी पाणी संकटाची पूर्वसूचना आहे. बारवी धरणातील २१ टक्क्यांवर आलेला पाणीसाठा ही धोक्याची घंटा असून प्रशासनाने आतापासूनच पाण्याचे काटेकोर नियोजन करणे गरजेचे आहे. केवळ जुलैच्या पावसावर विसंबून न राहता उपलब्ध पाण्याचा अपव्यय रोखणे हे स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे मुख्य कर्तव्य असायला हवे. हवामान बदलाचे हे चटके दरवर्षी तीव्र होत असून जलसंधारणाच्या कामांना गती देणे आणि नागरिकांनी पाण्याचा थेंब अन् थेंब जपून वापरणे हाच यावरील एकमेव शाश्वत उपाय आहे.