उल्हास नदीने धोक्याच्या पातळी ओलांडली
दि. 08दि. 08 । जुलै । 2026
सतत पडणाऱ्या मुसळधार पावसाने अंबरनाथ आणि बदलापूर परिसरातील उल्हास नदीने दोन वेगवेगळ्या ठिकाणी आपली धोक्याची पातळी ओलांडली असून यामुळे अनेक सखल आणि निवासी भागांमध्ये पूरसदृश परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
११६ मिलिमीटर
सरासरी चोवीस तासांतील पाऊस
३ नागरिक
आपत्तीत नोंदवलेले मृत्यू
३०८ रहिवासी
निवारा केंद्रात असलेले नागरिक
११२ घरे
अंशतः आणि पूर्ण बाधित
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
ठाणे जिल्ह्यात आठवडाभरापासून कोसळणाऱ्या मुसळधार पावसाने अंबरनाथ आणि बदलापूर भागात उल्हास नदीला पूर आला आहे. सखल भागात पाणी साचले असून जिल्हा आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरणाच्या अहवालानुसार वेगवेगळ्या दुर्घटनांमध्ये तीन व्यक्तींचा मृत्यू झाला आहे तर अद्याप दोन अल्पवयीन मुले बेपत्ता आहेत.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
जिल्हा आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरण, राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद दल (एनडीआरएफ), ठाणे जिल्हा प्रशासन, स्थानिक पोलीस यंत्रणा आणि नगरपालिका प्रशासन या संकटात थेट मदत कार्यात सहभागी आहेत. आपत्ती व्यवस्थापन पथके पूरग्रस्त भागात शोध आणि बचाव मोहीम राबवत आहेत.
तात्कालिक परिणाम
उल्हास नदीने धोक्याची पातळी ओलांडल्यामुळे सखल नागरी वस्त्यांमध्ये पाणी शिरले असून जनजीवन विस्कळीत झाले आहे. पूर आणि दरडीच्या धोक्यामुळे जिल्ह्यातील एकूण सातशे सत्त्याण्णव नागरिकांना तातडीने सुरक्षितस्थळी हलवण्यात आले असून स्थानिक रेल्वे वाहतूक संथ गतीने सुरू आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
ठाणे जिल्हा प्रशासनाने पूरप्रवण क्षेत्र आणि दरडग्रस्त भागातील नागरिकांना नदीकाठ तसेच धबधब्यांच्या ठिकाणी न जाण्याचे कडक आवाहन केले आहे. प्रशासनाने सर्व आपत्कालीन यंत्रणांना सज्ज राहण्याचे आदेश दिले असून नागरिकांसाठी तात्पुरती निवारा केंद्रे कार्यान्वित केली आहेत.
नद्यांची पाणीपातळी आणि पावसाची तालुकानिहाय आकडेवारी
जिल्ह्यात २४ तासांत सरासरी ११६.२५ मिलिमीटर पावसाची नोंद झाली असून मुरबाड तालुक्यात सर्वाधिक १७० मिलिमीटर पाऊस पडला आहे. यामुळे जिल्ह्यातील प्रमुख नद्यांनी इशारा पातळी ओलांडली आहे.
- अंबरनाथमधील जांभुळपाडा येथे उल्हास नदी १४.८० मीटर तर बदलापूर येथे १७.७० मीटरवर वाहत आहे.
- टिटवाळ्यातील काळू नदी आणि मोहने परिसरातील उल्हास नदी सध्या इशारा पातळीच्या वर आहेत.
नागरिकांचे स्थलांतर आणि मालमत्तेचे झालेले नुकसान
सततच्या पावसामुळे जिल्ह्यातील शहापूर, अंबरनाथ, भिवंडी, मुरबाड आणि ठाणे परिसरातील पूरग्रस्त व दरडप्रवण भागातील नागरिकांचे स्थलांतर करण्यात आले आहे. प्रशासनाने आतापर्यंत एकूण २२९ कुटुंबांतील ७९७ नागरिकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवले आहे. यापैकी ९४ कुटुंबांतील ३०८ नागरिक सध्या शासकीय निवारा केंद्रांमध्ये तात्पुरत्या आश्रयाला आहेत. पावसाच्या तीव्रतेमुळे जिल्ह्यात खासगी आणि सार्वजनिक मालमत्तेचे नुकसान झाले आहे. यामध्ये एक पक्के घर पूर्णपणे कोसळले असून २६ पक्की घरे आणि ८५ कच्ची घरे अंशतः बाधित झाली आहेत. भिवंडी परिसरामध्ये एका समाजमंदिरासह एका अंगणवाडी इमारतीचेही नुकसान झाल्याची नोंद झाली असून धरणक्षेत्रातील पाणीसाठ्यात सातत्याने वाढ होत आहे.
“जिल्ह्यातील बारवी, भातसा, तानसा आणि मोडक सागर धरणांमधील पाणीसाठ्यात सातत्याने वाढ होत आहे. पूरप्रवण आणि दरडग्रस्त परिसरातील नागरिकांनी प्रशासनाच्या सूचनांचे तंतोतंत पालन करावे आणि धोकादायक ठिकाणी जाणे पूर्णपणे टाळावे.
— जिल्हा आपत्ती व्यवस्थापन नियंत्रण अधिकारी, ठाणे.- भिवंडी परिसरातील दोन बेपत्ता अल्पवयीन मुलांचा शोध घेण्यासाठी विशेष बचाव पथके तैनात आहेत.
- मुसळधार पावसामुळे रस्ते वाहतूक सुरळीत असली तरी लोकल रेल्वे सेवा विलंबाने सुरू आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| मुरबाड पाऊस | १७० मिलिमीटर | नोंदवले |
| बदलापूर उल्हास नदी पातळी | १७.७० मीटर | कार्यरत |
| एकूण स्थलांतरित नागरिक | ७९७ व्यक्ती | पूर्ण |
| बाधित कच्ची घरे | ८५ कुटुंबे | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
ठाणे जिल्ह्यातील पूरस्थितीची पार्श्वभूमी काय आहे?
ठाणे जिल्ह्यातील उल्हास आणि काळू नदी परिसराला दरवर्षी मान्सूनच्या काळात अतिवृष्टीमुळे पुराचा फटका बसतो. अंबरनाथ, बदलापूर आणि कल्याण परिसरातील सखल भूभागांची रचना आणि नागरीकरण यामुळे धरणांमधून पाणी सोडल्यानंतर किंवा मुसळधार पाऊस झाल्यास नदीकाठच्या वस्त्यांमध्ये पाणी साचते. मागील वर्षांमध्येही बदलापूर आणि अंबरनाथ रेल्वे स्थानक परिसराला पुराचा वेढा बसला होता. चालू वर्षात जुलैच्या पहिल्या आठवड्यातच पावसाची एकूण सरासरी ९७०.१३ मिलिमीटरवर पोहोचली आहे. पुढील २४ तासांसाठी हवामान विभागाने दिलेल्या इशाऱ्याच्या पार्श्वभूमीवर जिल्हा आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांनी सखल भागातील नागरिकांच्या कायमस्वरूपी सुरक्षिततेसाठी विशेष कृती आराखडा तयार ठेवला असून शोधमोहीम सुरूच आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन जिल्हाधिकारी कार्यालयाने राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद दलाच्या तुकड्यांना संवेदनशील भागात तैनात केले आहे. पोलीस दलाने नदीकाठच्या रस्त्यांवर तात्पुरती नाकेबंदी केली असून पूरग्रस्त भागातील कायदा आणि सुव्यवस्था राखण्यासाठी चोवीस तास गस्त सुरू ठेवली आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर सखल भागातील दुकानांमध्ये पाणी शिरल्याने चिंतेचे वातावरण आहे. बदलापूर आणि अंबरनाथ औद्योगिक क्षेत्रातील वाहतुकीवर काही प्रमाणात परिणाम झाला असून स्थानिक बाजारपेठांमधील दैनंदिन उलाढाल संथ गतीने सुरू असल्याचे चित्र दिसत आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम झाला असून सखल वस्त्यांमधील वीज पुरवठा सुरक्षेच्या कारणास्तव खंडित करण्यात आला आहे. पिण्याच्या पाण्याच्या पुरवठा यंत्रणेवर आणि स्थानिक वाहतुकीवर परिणाम झाल्यामुळे नागरिकांना सुरक्षित स्थळांचा आश्रय घ्यावा लागत आहे.
बाधित कुटुंबे आणि स्थानिक कामगार
पूरग्रस्त भागात राहणाऱ्या बाधित कुटुंबांसाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांचे घरदार आणि संसार उपयोगी वस्तू पाण्यात बुडाल्याने संकट उभे राहिले आहे. निवारा केंद्रात राहणाऱ्या कुटुंबांना अन्न आणि वैद्यकीय मदत पुरवण्याचे काम युद्धपातळीवर सुरू आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
ठाणे जिल्ह्यातील सद्यस्थिती ही मान्सूनच्या पहिल्या टप्प्यातच पायाभूत सुविधांची दाणादाण उडवणारी आहे. उल्हास नदीने धोक्याची पातळी ओलांडणे आणि दरवर्षी त्याच भागात पूर येणे हे केवळ निसर्गाचे संकट नसून नागरी नियोजनातील त्रुटींवर बोट ठेवणारे आहे. नद्यांच्या पात्रातील वाढते अतिक्रमण आणि नैसर्गिक पाण्याचा निचरा होणारे मार्ग बंद झाल्यामुळे शहरांना पुराचा वेढा बसतो. प्रशासनाने केवळ तात्कालिक निवारा केंद्रे उभारून न थांबता पूरप्रवण क्षेत्रांचे अचूक नकाशे तयार करून कायमस्वरूपी उपाययोजना करणे गरजेचे आहे. नागरिकांचे वेळेवर स्थलांतर करून जीवितहानी टाळण्यात यश आले असले तरी मालमत्तेचे होणारे नुकसान रोखण्यासाठी दीर्घकालीन नियोजनाची नितांत गरज आहे.