मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी पुणे येथील भवानी पेठेतील पालखी विठ्ठल मंदिरात संतश्रेष्ठ श्री ज्ञानेश्वर महाराज यांच्या पावन पादुकांचे मनोभावे दर्शन घेतले. या प्रसंगी मुख्यमंत्र्यांनी चरण सेवा केंद्राला भेट देऊन तेथील आरोग्य सुविधांची पाहणी केली व वारीत सहभागी झालेल्या वारकऱ्यांशी संवाद साधून त्यांच्या अडचणी जाणून घेतल्या.
११
उपक्रमात समाविष्ट असलेले प्रमुख जिल्हे
४००
एकूण विश्रांती आणि मुक्काम स्थळे
१२,०००+
सेवा देणारे वैद्यकीय अधिकारी आणि स्वयंसेवक
३,००० लिटर
पायांच्या मालिशसाठी उपलब्ध आयुर्वेदिक तेल
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
आषाढी वारीत चालणाऱ्या वारकऱ्यांचा शारीरिक शीण दूर करण्यासाठी पालखी मार्गावर भव्य आरोग्य शिबिरे आणि ‘चरण सेवा’ उपक्रम यशस्वीपणे राबवला जात आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या उपक्रमाची पाहणी केली असून मुख्यमंत्री सहायता निधी आणि धर्मादाय रुग्णालय मदत कक्षाचे प्रमुख रामेश्वर नाईक या संपूर्ण यंत्रणेचे नियंत्रण करत आहेत.
तात्कालिक परिणाम
पालखी मार्गावरील विसाव्याच्या ठिकाणी वारकऱ्यांना तातडीने प्राथमिक औषधोपचार, वेदनाशामक मालिश आणि वैद्यकीय तपासणीची सुविधा मोफत उपलब्ध झाली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
ग्रामविकास विभाग आणि आरोग्य विभागाच्या समन्वयातून या वर्षी आधुनिक पद्धतीची चरण सेवा यंत्रे बसवण्यात आली असून संपूर्ण मार्गावर चोवीस तास रुग्णवाहिका सज्ज ठेवण्यात आल्या आहेत.
आधुनिक तंत्रज्ञानाने सज्ज चरण सेवा यंत्रे
वारकऱ्यांचा पायी प्रवासाचा थकवा दूर करण्यासाठी यंदा प्रशासनाने नाविन्यपूर्ण बदल केले आहेत. पालखी मार्गावर अत्याधुनिक आरोग्य सुविधांचे जाळे निर्माण करण्यात आले आहे.
- विसाव्याच्या ४०० मुक्काम स्थळांवर आधुनिक स्वयंचलित चरण सेवा मशिन्स उपलब्ध करून दिल्या आहेत.
- या यंत्रांच्या साहाय्याने वारकऱ्यांच्या पायांना आराम मिळत असून प्रवासातील अडथळे दूर होत आहेत.
‘भक्ती विठोबाची, सेवा आरोग्याची’ संकल्पनेतून भव्य नियोजन
पंढरीच्या वाटेवर चालणाऱ्या लाखो वारकऱ्यांना आरोग्याविषयी जागरूक करण्यासाठी आणि त्यांना तात्काळ मदत देण्यासाठी शासनाकडून विशेष दक्षता घेतली जात आहे. संपूर्ण पालखी मार्गावर तब्बल १२ हजारांपेक्षा जास्त डॉक्टर, फिजिओथेरपिस्ट आणि वैद्यकीय क्षेत्रातील विद्यार्थी कार्यरत आहेत. सातारा, पुणे, सोलापूर, नाशिक, बुलढाणा, अकोला, जालना, बीड, नांदेड, धाराशिव आणि छत्रपती संभाजीनगर या ११ जिल्ह्यांतून जाणाऱ्या पालखी मार्गावर या सेवा पुरवल्या जात आहेत.
वारकऱ्यांना केवळ उपचारच दिले जात नाहीत, तर साथीच्या आजारांपासून बचावासाठी ८ विशेष आरोग्य रथांच्या माध्यमातून जनजागृती केली जात आहे. यामध्ये औषधी आयुर्वेदिक तेलाच्या मालिशमुळे वारकऱ्यांना तात्काळ दिलासा मिळत आहे.
“वारकरी बंधू-भगिनी दीर्घ पायी प्रवास करून येथे येतात. त्यांचा शारीरिक त्रास कमी करणे हे आमचे कर्तव्य आहे. आमदार सुनील कांबळे आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी अत्यंत समर्पित भावनेने सुरू केलेले हे सेवाकार्य कौतुकास्पद आहे.”
— देवेंद्र फडणवीस, मुख्यमंत्री, महाराष्ट्र राज्य“लाखो वारकऱ्यांच्या थकलेल्या पायांना दिलासा देताना त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेण्याचा हा प्रामाणिक प्रयत्न आहे. विविध सेवाभावी संस्थांच्या समन्वयातून ही चरण सेवा अधिक व्यापक स्वरूपात वारकऱ्यांपर्यंत पोहोचवली जात आहे.”
— रामेश्वर नाईक, प्रमुख, मुख्यमंत्री सहायता निधी कक्ष- वारी मार्गावर वारकऱ्यांच्या तंदुरुस्तीसाठी निवडक ठिकाणी योगसत्रांचेही आयोजन करण्यात आले आहे.
- गंभीर रुग्णांना पुढील उपचारासाठी रुग्णालयांमध्ये हलवण्यासाठी कार्डियाक रुग्णवाहिका तैनात आहेत.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| वैद्यकीय पथके | १२ हजार डॉक्टर्स व फिजिओथेरपिस्ट | कार्यरत |
| आरोग्य रथ | ८ विशेष रथांद्वारे जनजागृती | पूर्ण |
| आयुर्वेदिक तेल | ३ हजार लिटर औषधी तेल | नोंदवले |
| चरण सेवा यंत्रे | आधुनिक स्वयंचलित मशिन्स | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
‘चरण सेवा’ उपक्रमाची पार्श्वभूमी आणि गेल्या वर्षीचा प्रतिसाद
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या संकल्पनेतून काही वर्षांपूर्वी या कल्याणकारी योजनेची सुरुवात झाली होती. वारीतील वारकऱ्यांना आरोग्याच्या सुविधा एकाच छताखाली मिळाव्यात हा यामागील मुख्य उद्देश होता. गेल्या वर्षी या उपक्रमाला वारकरी संप्रदायाकडून अत्यंत अभूतपूर्व असा प्रतिसाद मिळाला होता. गेल्या वर्षी तब्बल १ लाख ७५ हजार वारकऱ्यांनी थेट वैद्यकीय तपासणी आणि उपचारांचा लाभ घेतला होता, तर जवळपास १० लाखांपेक्षा अधिक नागरिकांपर्यंत आरोग्य जागृतीचा संदेश पोहोचवण्यात यश आले होते. हाच यशस्वी पॅटर्न डोळ्यांसमोर ठेवून यंदा अधिक व्यापक नियोजनासह ही सेवा सुरू ठेवण्यात आली आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन जिल्हा प्रशासनाने पालखी मार्गावरील आरोग्य केंद्रांच्या ठिकाणी चोख पोलीस बंदोबस्त तैनात केला आहे. गर्दीच्या ठिकाणी चेंगराचेंगरी टाळण्यासाठी आणि रुग्णवाहिकांना तात्काळ रस्ता मिळवून देण्यासाठी वाहतूक पोलिसांचे विशेष पथक कार्यरत आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर औषध विक्रेते आणि वैद्यकीय उपकरणे पुरवणाऱ्या स्थानिक कंपन्यांमध्ये गती पाहायला मिळत आहे. औषधांची खरेदी शासकीय पातळीवरून थेट झाल्याने स्थानिक औषध बाजारपेठेला आर्थिक बळ मिळाले आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम अत्यंत सकारात्मक झाला असून पायी चालणाऱ्या गरीब आणि वृद्ध वारकऱ्यांना उपचारासाठी खिसा रिकामा करावा लागत नाही. विनामूल्य मिळणाऱ्या उत्कृष्ट दर्जाच्या उपचारांमुळे वारकऱ्यांमध्ये समाधानाचे वातावरण पसरले आहे.
वैद्यकीय आणि फिजिओथेरपीचे विद्यार्थी
वैद्यकीय आणि फिजिओथेरपीचे विद्यार्थी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून प्रत्यक्ष क्षेत्रात काम करण्याचा अनुभव या विद्यार्थ्यांना मिळत आहे. सामाजिक सेवेची जाणीव निर्माण होण्यासोबतच रुग्ण हाताळणीचे प्रात्यक्षिक ज्ञान त्यांना या वारीच्या माध्यमातून मिळत आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
श्रद्धेला विज्ञानाची जोड देणारा संवेदनशील उपक्रम
आषाढी वारी हे महाराष्ट्राचे सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक वैभव आहे. लाखो वारकरी ऊन-पावसाची तमा न बाळगता पंढरीकडे चालत असतात. अशा वेळी त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे हे कल्याणकारी राज्याचे कर्तव्य ठरते. राज्य शासनाने मुख्यमंत्री सहायता निधीच्या माध्यमातून राबवलेली ‘चरण सेवा’ केवळ वैद्यकीय उपचार नसून ती वारकऱ्यांच्या श्रद्धेला दिलेली संवेदनशील दाद आहे. वारीमध्ये दरवर्षी आरोग्याच्या तक्रारींमुळे वारकऱ्यांना त्रास सहन करावा लागत असे. आता आधुनिक स्वयंचलित यंत्रे आणि डॉक्टरांच्या उपस्थितीमुळे हा प्रवास सुकर झाला आहे. प्रशासनाने ही यंत्रणा अधिक सक्षम करून प्रत्येक वारकऱ्यापर्यंत हा दिलासा पोहोचवणे आवश्यक आहे. अशा उपक्रमांमुळेच शासन सर्वसामान्य कष्टकऱ्यांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभे असल्याचे सिद्ध होते.