कोकणात भात लावणी रखडली
दि. 14दि. 15 । जुलै । 2026
कोकणात पावसाने दडी मारल्यामुळे शेतकरी कमालीचा अडचणीत सापडला आहे. पावसाचे वेळापत्रक पूर्णपणे कोलमडल्याने जिल्ह्यातील मुख्य पीक असलेल्या भातशेतीचे भवितव्य धोक्यात आले आहे.
२८
जून महिन्यातील दमदार पाऊस सुरू झालेली तारीख
७
जुलै महिन्यातील मुसळधार पाऊस थांबलेली तारीख
५९
चालू हंगामात नोंदवलेला राज्यातील खरिपाचा एकूण टक्का
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात पावसाने दडी मारल्यामुळे भात लावणीची कामे पूर्णपणे रखडली आहेत. कडक उन्हामुळे तयार झालेली भातरोपे कोमेजू लागल्याने शेतीचे भवितव्य धोक्यात आले आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
जिल्ह्यातील बाधित शेतकरी, स्थानिक कृषी विभाग अधिकारी आणि राज्य शासनाचे मदत व पुनर्वसन मंत्रालय या परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहेत.
तात्कालिक परिणाम
पावसाअभावी भातशेतीची कामे ठप्प झाली असून शेतकरी पिके वाचवण्यासाठी मोटारपंपाद्वारे पाण्याचा महागडा उपसा करत आहेत. भरडी शेती पूर्णपणे पड राहण्याची भीती निर्माण झाली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
कृषी विभागाने शेतकऱ्यांना उपलब्ध पाण्याचा योग्य वापर करण्याचा सल्ला दिला आहे. बाधित शेतकऱ्यांना आर्थिक मदत देण्याची मागणी लोकप्रतिनिधींनी शासनाकडे केली आहे.
पावसाची उघडीप आणि लावणीची कोंडी
जिल्ह्यात १० दिवस मुसळधार पाऊस बरसल्यानंतर गेल्या काही दिवसांपासून पावसाने पूर्णपणे उघडीप दिली आहे. अधूनमधून पडणाऱ्या हलक्या सरी लागवडीसाठी पुरेशा नाहीत.
- वरकस जमिनीतील भातरोप पुनर्लागवड पूर्णपणे खोळंबली आहे.
- कडक उन्हामुळे शेतातील तयार रोपे सुकू लागली आहेत.
कोकणातील कोरडा दुष्काळ आणि दुबार पेरणीचे संकट
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात २८ जून ते ७ जुलै या कालावधीत दमदार पाऊस झाला होता. या सुरुवातीच्या पावसाच्या जोरावर ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांनी भात पेरण्या पूर्ण केल्या. रोपवाटिकांमध्ये तरवे लावणीसाठी सज्ज झाले होते. ८ जुलैपासून पावसाचा जोर अचानक कमी झाला. आषाढ सुरू झाला तरी पावसाचा पत्ता नसल्याने शेतकरी अडचणीत आले आहेत. पाणथळ जागांमधील पिके कशीबशी जिवंत आहेत, परंतु उंचावरील भरडी शेती पाण्याअभावी पडीक राहण्याची शक्यता आहे. कोकण, कोल्हापूर आणि पुणे विभाग खरिपाच्या पेरणीत पिछाडीवर आहेत. जुलैअखेर भात लागवडीला गती मिळेल असा अंदाज कृषी विभागाने व्यक्त केला होता. सद्यस्थिती पाहता वेळेत पाऊस न आल्यास सुरुवातीला वाया गेलेल्या भात रोपांमुळे शेतकऱ्यांवर दुबार पेरणीचे संकट ओढवू शकते. शेतकरी आता दमदार पावसाची चातकासारखी प्रतीक्षा करत आहेत.
“पावसाने ओढ दिल्यामुळे शेतातील रोपे कोमेजत आहेत. विहिरीच्या पाण्याचा आधार घेऊन मोटारपंपाने पाणी द्यावे लागत आहे. इंधनाचा खर्च परवडणारा नसून शासनाने तातडीने वीज सवलत आणि आर्थिक मदत दिली पाहिजे.”
— विठ्ठल नाईक, शेतकरी, सावंतवाडी“जिल्ह्यात खरिपाच्या पेरण्या झाल्या असून लावणीसाठी पुरेसा पाऊस आवश्यक आहे. हवामान विभागाच्या अंदाजावर आमचे लक्ष आहे. शेतकऱ्यांनी पिके वाचवण्यासाठी उपलब्ध जलस्रोतांचा वापर करावा.”
— एस. व्ही. पाटील, तालुका कृषी अधिकारी, सिंधुदुर्ग| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| मुसळधार पाऊस कालावधी | १० दिवस | पूर्ण |
| पाऊस कमी झालेली तारीख | ८ जुलै २०२६ | नोंदवले |
| कृषी विभागाचा अंदाज | जुलै अखेर गती | कार्यरत |
| शासनाकडे आर्थिक मदत | मागणी प्रस्ताव | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
कोकणातील भातशेतीचे बदलते चक्र आणि पुढील तपास
कोकण किनारपट्टीवर दरवर्षी जून महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात मान्सूनचे आगमन होते. गेल्या काही वर्षांत मान्सूनचे वेळापत्रक बदलले आहे. अल निनो प्रक्रियेच्या प्रभावामुळे प्रशांत महासागरातील बदलांचा फटका महाराष्ट्रातील मान्सूनला बसत आहे. जुलैच्या मध्यात पाऊस गायब होणे ही चिंतेची बाब मानली जाते. कृषी उपसंचालक कार्यालयाकडून जिल्ह्यातील एकूण बाधित क्षेत्राचा प्राथमिक अहवाल तयार करण्याचे काम सुरू आहे. येत्या आठ दिवसांत पावसाचे पुनरागमन न झाल्यास जिल्हा प्रशासनाला कोरडा दुष्काळ सदृश परिस्थिती जाहीर करावी लागू शकते. पुढील आठवड्यात होणाऱ्या जिल्हा नियोजन समितीच्या बैठकीत शेतकऱ्यांच्या पीक विम्यासंदर्भात आणि महसूल विभागाच्या पंचनाम्याबाबत महत्त्वाची चर्चा अपेक्षित आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन जिल्हाधिकाऱ्यांनी कृषी आणि महसूल विभागाची संयुक्त बैठक बोलावली आहे. ग्रामीण भागात पाण्याच्या वाटपावरून वाद होऊ नयेत म्हणून जलसंपदा विभागाला पाणी साठ्याचे नियोजन करण्याचे आदेश दिले आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर खते, बियाणे आणि शेती अवजारांच्या विक्रीत कमालीची घट झाली आहे. ग्रामीण भागातील बाजारपेठांमध्ये आर्थिक उलाढाल मंदावली असून बँकांकडून शेती कर्जाच्या वसुलीला तात्पुरती स्थगिती देण्याची मागणी व्यापारी वर्गातून होत आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम पाहायला मिळत आहे. शेतीची कामे रखडल्याने ग्रामीण भागातील शेतमजुरांच्या रोजगाराचा प्रश्न गंभीर बनला आहे. बाजारात तांदूळ आणि इतर तृणधान्यांचे भाव वाढण्याची भीती नागरिकांमध्ये पसरली आहे.
शेतकरी
शेतकरी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांचे संपूर्ण वर्षभराचे आर्थिक गणित या भातशेतीवर अवलंबून आहे. वेळेत पाऊस न झाल्यास कर्ज कसे फेडायचे आणि कुटुंबाचा उदरनिर्वाह कसा करायचा, हा यक्षप्रश्न बळीराजासमोर उभा ठाकला आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
कोकणात पाऊस गायब होणे ही केवळ हवामानातील बदल नाही, तर संपूर्ण ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला लागलेला मोठा धक्का आहे. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात भातशेती हाच जगण्याचा मुख्य आधार आहे. अशा वेळी निसर्गाने पाठ फिरवणे शेतकऱ्यांच्या सहनशीलतेची परीक्षा घेणारे आहे. केवळ निसर्गावर विसंबून न राहता सिंचनाच्या आधुनिक सुविधा कोकणात पोहोचवणे गरजेचे आहे. मोटारपंपाने पाणी उपसणे प्रत्येक शेतकऱ्याला परवडणारे नाही. सरकारने केवळ पंचनाम्यांचे सोपस्कार न करता वीज बिलात सवलत आणि थेट बँक खात्यात मदत दिली पाहिजे. हवामान बदलाच्या या काळात शाश्वत शेती पद्धतीचा अवलंब करणे हीच काळाची गरज बनली आहे.