रायगडमध्ये भात शेती संकटात; लागवड रखडली!

अलिबाग येथून चालू घडामोडींमधील एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत असून निसर्गाच्या लहरीपणामुळे रायगड जिल्ह्यातील खरीप हंगामातील भात शेती संकटात सापडली आहे.

१.६७ टक्के

भात लागवड क्षेत्र

२,१०० हेक्टर

नष्ट झालेल्या रोपवाटिका

९१,५२०.७२ हेक्टर

सरासरी भात क्षेत्र

१,५२७.४९ हेक्टर

प्रत्यक्ष लागवड क्षेत्र

वृत्त विशेष

📌

मुख्य घटना

रायगड जिल्ह्यात लांबलेला पाऊस आणि अतिवृष्टीमुळे भात शेतीची कामे रखडली आहेत. जुलै महिन्याचा अर्धा कालावधी संपूनही लागवड संथ गतीने सुरू आहे. मुसळधार पावसामुळे अनेक शेतांमध्ये पाणी साचले आहे.

👥

प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक

जिल्हा परिषद प्रशासन, कृषी विभाग आणि रायगड जिल्ह्यातील शेतकरी या परिस्थितीशी संबंधित मुख्य घटक आहेत. कृषी विभागाचे अधिकारी शेती कामांच्या प्रगतीवर लक्ष ठेवून आहेत.

🚨

तात्कालिक परिणाम

मुसळधार पावसामुळे २ हजार १०० हेक्टरवरील भाताच्या रोपवाटिका नष्ट झाल्या आहेत. पूरस्थितीमुळे शेतकऱ्यांवर दुबार पेरणीचे संकट ओढावले आहे. काही विशिष्ट तालुक्यांमध्ये लागवडीचे प्रमाण अत्यंत कमी आहे.

🏛️

शासकीय / प्रशासकीय भूमिका

कृषी विभागाने बियाणे उपलब्धतेबाबत पावले उचलली आहेत. जिल्हा परिषदेच्या सेस फंडातून नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना ७५ टक्के अनुदानातून बियाणे उपलब्ध करून देण्यात येत आहे.

हवामानाचा लहरीपणा आणि मंदावलेली लागवड

रायगड जिल्ह्यात जून महिन्याच्या पहिल्या तीन आठवड्यांत पावसाने दडी मारली होती. जून अखेरीस पाऊस सुरू झाल्याने कामांना गती मिळाली. जुलै महिन्याच्या पहिल्या आठ दिवसांत सर्वत्र अतिवृष्टी झाली. नद्यांना पूर आल्याने शेतात पाणी साचले. पूर ओसरल्यानंतरच पुनर्लागवडीला वेग येणे शक्य आहे. एकूण सरासरी क्षेत्रापैकी अवघ्या १ हजार ५२७ हेक्टरवर लागवड झाली आहे. गेल्या वर्षाच्या तुलनेत लागवडीचा हा वेग कमालीचा संथ आहे. पुढील काही दिवस हवामान अनुकूल राहिल्यास प्रक्रियेला गती मिळण्याची अपेक्षा कृषी विभागाने व्यक्त केली आहे.

मुसळधार पावसाच्या पाण्यामुळे शेतीची कामे थांबवणे भाग पडले आहे.
पुढील दिवसांतील हवामानावर लागवडीचा अंतिम आकडा अवलंबून राहील.

लागवड क्षेत्रात घट आणि तालुकानिहाय स्थिती

जिल्ह्यात जवळपास ९० हजार हेक्टर भात लागवडीखालील क्षेत्र आहे. वाढते शहरीकरण आणि औद्योगिकीकरण यामुळे या क्षेत्रात सातत्याने घट होत आहे. गेल्या वर्षी ७१ हजार हेक्टरवर भात लागवड झाली होती. यंदा हा टप्पा गाठणे कठीण दिसत आहे. तालुकानिहाय आकडेवारीनुसार उरण तालुक्यात सर्वाधिक २४.४६ टक्के लागवड झाली आहे. सुधागड आणि तळा तालुक्यात अनुक्रमे ६.५९ आणि ५.९४ टक्के काम झाले आहे. पोलादपूर, मुरुड, कर्जत, पनवेल आणि महाड या तालुक्यांमध्ये परिस्थिती चिंताजनक आहे.

“नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना जिल्हा परिषदेच्या सेस फंडातून बियाणे पुरवले जात आहे. हवामानात सुधारणा झाल्यास लागवडीचा वेग वाढेल.”

— शासकीय कृषी अधिकारी, रायगड जिल्हा

“लांबलेल्या पावसानंतर अतिवृष्टीने रोपवाटिका वाहून गेल्या आहेत. दुबार पेरणीसाठी आर्थिक मदत आणि बियाण्यांचा पुरवठा वेळेत मिळणे गरजेचे आहे.”

— सदानंद पाटील, स्थानिक शेतकरी प्रतिनिधी

उरण तालुक्यात इतर भागांच्या तुलनेत भात लागवडीचा वेग चांगला आहे.
पोलादपूर आणि कर्जत परिसरातील पेरणी आकडेवारी अत्यंत निराशाजनक आहे.

मुद्दा	तपशील	स्थिती
लागवड क्षेत्र प्रमाण	१.६७ टक्के	नोंदवले
नष्ट रोपवाटिका	२,१०० हेक्टर	पूर्ण
अनुदान बियाणे पुरवठा	७५ टक्के	कार्यरत
एकूण सरासरी क्षेत्र	९१,५२० हेक्टर	नोंदवले

पार्श्वभूमी

रायगडच्या भातशेती समोरील आव्हाने काय आहेत?

रायगड जिल्ह्याला भाताचे कोठार म्हणून ओळखले जाते. गेल्या काही वर्षांत कोकण किनारपट्टीवर मान्सूनच्या आगमनाचा पॅटर्न बदलला आहे. जून महिन्यातील कोरडा काळ आणि जुलै महिन्यातील अतिवृष्टी यामुळे दरवर्षी शेतीचे नियोजन कोलमडते. जमिनीतील पाण्याचा निचरा न झाल्याने रोपे सडण्याचे प्रमाण वाढले आहे. यापूर्वीच्या हंगामातही अशाच नैसर्गिक आपत्तींचा सामना करावा लागला होता. कृषी विज्ञान केंद्र आणि महसूल विभाग पिकांच्या नुकसानीचा संयुक्त अहवाल तयार करत आहेत. पुढील आठवड्यात जिल्हा नियोजन समितीच्या बैठकीत मदत निधीबाबत चर्चा होणार आहे.

क्षेत्रनिहाय परिणाम

💼

प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था

प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन कृषी विभागाने पंचनाम्याचे आदेश दिले आहेत. तालुका पातळीवर बियाणे वाटप केंद्र सुरू करण्यात आली आहेत. अधिकारी परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहेत.

📈

बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र

व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर तांदूळ उत्पादनाबाबत चिंता व्यक्त होत आहे. भात उत्पादन घटल्यास स्थानिक गिरण्यांच्या व्यवसायावर आणि तांदळाच्या घाऊक किमतींवर थेट परिणाम दिसून येईल.

👥

सर्वसामान्य जनता

सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम अन्नधान्य महागाईच्या रूपात दिसून येण्याची शक्यता आहे. तांदळाचा पुरवठा मर्यादित राहिल्यास किरकोळ बाजारात किमती वाढू शकतात.

🎓

उत्पादक शेतकरी वर्ग

उत्पादक शेतकरी वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांचे आर्थिक गणित पूर्णपणे कोलमडले आहे. दुबार पेरणीच्या अतिरिक्त खर्चामुळे कर्जाचा बोजा वाढण्याची भीती व्यक्त होत आहे.

संपादकीय दृष्टिकोन

सह्याद्री मराठी विश्लेषण

रायगड जिल्ह्यातील भात शेतीचे सद्यस्थितीतील चित्र चिंताजनक आहे. निसर्गाचा लहरीपणा दरवर्षी शेतकऱ्यांची परीक्षा घेत असतो. हवामान बदलाचा फटका आता थेट अन्न उत्पादनाला बसत आहे. केवळ बियाणे वाटप करून ही समस्या सुटणारी नाही. बदलत्या हवामानाला तोंड देणारी वाणे विकसित करणे गरजेचे आहे. औद्योगिकीकरणामुळे भाताचे क्षेत्र आधीच आकुंचन पावत आहे. त्यात नैसर्गिक आपत्तींची भर पडत आहे. शासनाने तात्कालिक मदतीसोबतच दीर्घकालीन धोरण आखणे काळाची गरज आहे. शेती वाचवण्यासाठी ठोस उपाययोजना कराव्या लागतील.