रेल्वे स्थानकातील बफर बदलणार
दि. 16दि. 16 । जुलै । 2026
चर्चगेट आणि मुंबई सेंट्रल या प्रमुख टर्मिनल स्थानकांवरील सुमारे १२० वर्षे जुने ब्रिटीशकालीन बफर स्टॉप्स बदलण्याचा निर्णय प्रशासनाने घेतला आहे. सद्यस्थितीत हे जुने बफर जीर्णावस्थेत असून अपघाताच्या वेळी धडकेची ऊर्जा शोषून घेण्याची त्यांची क्षमता अत्यंत कमी झाली आहे.
१२०
वर्षे जुनी यंत्रणा
०४
नवीन बफर संच
०८
एकूण नवीन हायड्रॉलिक बफर
२०
वर्षे किमान कार्यकाळ आयुष्य
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
चर्चगेट आणि मुंबई सेंट्रल रेल्वे स्थानकांवर १२० वर्षांनंतर सुरक्षेसाठी जुने बफर स्टॉप्स बदलून अत्याधुनिक हायड्रॉलिक बफर स्टॉप्स बसवण्याच्या कामाला मंजुरी मिळाली आहे. टर्न-की पद्धतीने हे काम पूर्ण केले जाईल.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
पश्चिम रेल्वे प्रशासन, रेल्वे डिझाइन अँड स्टँडर्ड्स ऑर्गनायझेशन (RDSO), मुख्य जनसंपर्क अधिकारी विनीत अभिषेक आणि तांत्रिक सल्लागार समिती या प्रकल्पाचे मुख्य घटक आहेत.
तात्कालिक परिणाम
या निर्णयामुळे टर्मिनल स्थानकांवरील तांत्रिक पायाभूत सुविधांच्या आधुनिकीकरणाला वेग आला आहे. फलाट क्रमांक १, २, ४ च्या शेवटच्या टोकावरील सुरक्षा रचनेत तात्काळ बदल करण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
पश्चिम रेल्वे प्रशासनाने आरडीएसओच्या नोव्हेंबर २०२४ मधील सुधारित मानकांनुसार या नवीन प्रणालीच्या डिझाइन, निर्मिती, पुरवठा आणि चाचणीचे आदेश जारी केले आहेत.
अत्याधुनिक हायड्रॉलिक बफर प्रणालीची वैशिष्ट्ये
नवीन हायड्रॉलिक बफर यंत्रणा अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत प्रभावीपणे काम करण्यास सक्षम आहे. ही प्रणाली गाड्यांच्या धडकेचा वेग आणि दाब नियंत्रित करेल.
- ताशी १५ किलोमीटर वेगाने धावणारी रेल्वे गाडी सुरक्षितपणे थांबवण्याची क्षमता यात आहे.
- उणे १० अंश ते ७० अंश सेल्सिअस तापमानात ही यंत्रणा कार्यरत राहील.
प्रवाशांचे संरक्षण आणि तांत्रिक सुसंगतता
नवीन बफर सुमारे १,३०२ ते १,३४७ टन वजनाच्या २५ डब्यांच्या प्रवासी रेल्वेला सुरक्षितपणे रोखू शकतात. एलएचबी, आयसीएफ, ईएमयू, मेमू, डीएमयू डबे आणि विविध प्रकारच्या रेल्वे इंजिनांसोबत हे बफर सुसंगत आहेत. या यंत्रणेला अपघात घडल्याशिवाय ३६ महिन्यांपर्यंत कोणत्याही मोठ्या देखभालीची आवश्यकता भासणार नाही. किनारपट्टीच्या भागातील दमट आणि क्षारयुक्त वातावरणाचा या यंत्रणेवर कोणताही परिणाम होणार नाही. चालकांना लांबून स्पष्ट दिसावे यासाठी बफरला लाल आणि पांढऱ्या परावर्तित रंगाने रंगवण्यात येणार आहे.
“चर्चगेट आणि मुंबई सेंट्रल येथील या आधुनिक हायड्रॉलिक बफरमुळे टर्मिनल स्थानकांवरील प्रवासी सुरक्षा मजबूत होईल. रेल्वे डबे आणि स्थानकाच्या पायाभूत सुविधांचे नुकसान कमी होईल. भविष्यातील ओव्हररनरसारख्या घटनांमध्ये प्रभावी संरक्षण मिळेल.”
— श्री. विनीत अभिषेक, मुख्य जनसंपर्क अधिकारी, पश्चिम रेल्वे- नवीन यंत्रणा एलएचबी, आयसीएफ, ईएमयू, मेमू, डीएमयू डब्यांसोबत सुसंगत आहे.
- अपघात घडल्याशिवाय ३६ महिन्यांपर्यंत मोठी देखभाल आवश्यक भासणार नाही.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| फलाट निवड | चर्चगेट १,२,४ आणि मुंबई सेंट्रल ४ | पूर्ण |
| वेग नियंत्रण क्षमता | ताशी १५ किलोमीटर पर्यंत | नोंदवले |
| वजन वहन क्षमता | १,३०२ ते १,३४७ टन वजन | नोंदवले |
| रंग रचना | लाल आणि पांढरा परावर्तित रंग | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
२०१५ च्या अपघाताचा धडा आणि पुढील पावले
चर्चगेट स्थानकावरील फलाट क्रमांक ३ वर जून २०१५ मध्ये एक लोकल वेळेत न थांबल्याने बफर थांब्याला धडकली होती. या अपघातात रेल्वे डब्यांचे आणि स्थानकाच्या संरचनेचे नुकसान झाले होते. काही प्रवासी जखमी झाले होते. या घटनेनंतर पश्चिम रेल्वेने हायड्रो-न्युमॅटिक ऊर्जा शोषण तंत्रज्ञानावर आधारित आधुनिक हायड्रॉलिक बफर प्रणाली विकसित केली. २०१९ मध्ये चर्चगेट येथे प्रायोगिक तत्त्वावर नवीन बफर थांबा कार्यान्वित केला. त्याचा यशस्वी अनुभव लक्षात घेऊन आता उर्वरित फलाटांवर काम सुरू केले जात आहे. निविदा प्रक्रिया पूर्ण झाली असून प्रत्यक्ष उभारणी आणि अंतिम चाचणीचे पाऊल पुढील काही महिन्यांत पूर्ण केले जाईल.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन पश्चिम रेल्वेच्या तांत्रिक आणि सुरक्षा विभागाने कामाचे वेळापत्रक निश्चित केले आहे. फलाटांवर प्रवाशांची वाहतूक सुरू असताना कामाच्या ठिकाणी सुरक्षा कठडे उभारण्याचे आदेश दिले आहेत. रेल्वे सुरक्षा दलाचे (RPF) जवान कामाच्या काळात गर्दीचे नियंत्रण करतील.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर रेल्वेच्या पायाभूत सुविधा क्षेत्रातील कंपन्यांमध्ये समाधानाचे वातावरण आहे. टर्न-की पद्धतीने काम देणार असल्याने देशांतर्गत अभियांत्रिकी कंपन्यांना उत्पादनाच्या नव्या संधी उपलब्ध झाल्या आहेत. रेल्वेचा पुढील काळातील अपघात देखभाल खर्च कमी होण्यास मदत होईल.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम सुरक्षिततेच्या भावनेत वाढ होण्यात झाला आहे. दररोज मुंबई लोकलने प्रवास करणाऱ्या लाखो मुंबईकरांचा प्रवास आता अधिक सुरक्षित होणार आहे. अपघाताची भीती कमी झाल्याने प्रवाशांना दिलासा मिळाला आहे.
दैनिक रेल्वे कर्मचारी आणि प्रवासी
दैनिक रेल्वे कर्मचारी आणि प्रवासी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून मोटारमन आणि लोकल चालकांवरील मानसिक ताण कमी होणार आहे. फलाटाच्या टोकावर उभ्या राहणाऱ्या प्रवाशांची सुरक्षा वाढली आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
पश्चिम रेल्वेने चर्चगेट आणि मुंबई सेंट्रल स्थानकांवरील ब्रिटिशकालीन बफर स्टॉप बदलण्याचा घेतलेला निर्णय स्वागतार्ह आहे. १२० वर्षे जुनी यंत्रणा बदलणे तांत्रिकदृष्ट्या गरजेचे होते. २०१५ मधील चर्चगेट अपघाताने जुन्या यंत्रणेच्या मर्यादा स्पष्ट केल्या होत्या. त्यानंतर २०१९ च्या प्रयोगावरून बोध घेऊन आता व्यापक पातळीवर हायड्रॉलिक बफर बसवणे ही काळाची गरज आहे. मुंबई लोकल ही मुंबईची जीवनवाहिनी आहे. दररोज लाखो नागरिक यातून प्रवास करतात. प्रवाशांच्या सुरक्षेसाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करणे ही केवळ गरज नसून प्रशासनाचे कर्तव्य आहे. या कामामुळे भविष्यातील धोके टळतील आणि रेल्वेचा प्रवास अधिक विश्वासार्ह होईल.