बदलापुरात जांभूळ संशोधन केंद्र मंजूर
दि. 17दि. 17 । जून । 2026
ताजी बातमी
कृषी संशोधन
बदलापूर · ठाणे
बदलापुरात जांभूळ संशोधन केंद्र मंजूर — ₹१३.९० कोटींचा निधी
कोकण कृषी विद्यापीठाच्या अंतर्गत शहरी कृषी व जांभूळ संशोधन केंद्र स्थापन होणार — स्थानिक शेतकरी, आदिवासी बांधव व प्रक्रिया उद्योगांना नवीन संधी
राज्य मंत्रिमंडळाने बदलापूर येथे शहरी कृषी आणि जांभूळ संशोधन केंद्र स्थापन करण्यास मंजुरी दिली असून ₹१३.९० कोटींच्या या प्रकल्पामुळे बदलापूरच्या विख्यात जांभळाला वैज्ञानिक ओळख, शेतकऱ्यांना आधुनिक तंत्रज्ञान आणि ग्रामीण तरुणांना प्रक्रिया उद्योगातील रोजगाराच्या नव्या संधी उपलब्ध होणार आहेत.
₹१३.९०
कोटी मंजूर निधी
९ हेक्टर
कृषी विभागाची जमीन उपलब्ध
कोकण कृषी
विद्यापीठ, दापोली — संचालक संस्था
५+
मूल्यवर्धित उत्पादने — रस, गर, वाईन, पावडर
केंद्राची वैशिष्ट्ये व उद्दिष्टे
दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठाच्या अंतर्गत हे केंद्र चालणार असून ₹१३.९० कोटींमधून आधुनिक प्रयोगशाळा, रोपवाटिका, यंत्रसामग्री आणि इतर पायाभूत सुविधा उभारल्या जातील. जांभळाच्या विविध वाणांवर संशोधन व साठवणूक क्षमता वाढवणे हे प्राथमिक ध्येय आहे.
- आधुनिक प्रयोगशाळा, रोपवाटिका व यंत्रसामग्री उभारणी
- जांभळाच्या विविध वाणांवर वैज्ञानिक संशोधन
- फळांची साठवणूक क्षमता वाढवण्यावर विशेष लक्ष
- लागवड तंत्रज्ञान, कीड नियंत्रण व काढणीपश्चात व्यवस्थापन प्रशिक्षण
- बदलापूर, कर्जत, वांगणी व कल्याण ग्रामीण शेतकऱ्यांना थेट लाभ
“आमदार किसन कथोरे यांनी या केंद्रासाठी सातत्याने पाठपुरावा केला होता, ज्याला आता यश आले आहे.”
— राज्य मंत्रिमंडळ निर्णय, जून २०२५
— राज्य मंत्रिमंडळ निर्णय, जून २०२५
प्रक्रिया उद्योग व रोजगार — नवीन क्षितिज
जांभूळ हे अत्यंत नाशवंत फळ असल्याने हंगाम संपल्यानंतर त्याचा उपयोग थांबतो. हे केंद्र जांभळापासून मूल्यवर्धित उत्पादने तयार करण्याचे तंत्रज्ञान विकसित करणार असून ग्रामीण व निमशहरी तरुणांना स्वयंरोजगाराच्या नव्या संधी निर्माण होतील. बदलापूरच्या जांभळाची इतर बाजारपेठांमध्ये थेट निर्यातही सुलभ होणार आहे.
- जांभळाचा रस, गर, वाईन व औषधी पावडर निर्मिती तंत्रज्ञान
- ग्रामीण तरुणांसाठी प्रक्रिया उद्योगातील स्वयंरोजगार संधी
- आदिवासी व स्थानिक शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात वाढ
- बाहेरील बाजारपेठांमध्ये थेट निर्यातीस चालना
- हंगामोत्तर मूल्य साखळी निर्मितीने वर्षभर उत्पन्न शक्य
प्रकल्प निर्णय तक्ता
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| एकूण निधी | ₹१३ कोटी ९० लाख | मंजूर |
| संचालक संस्था | कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली | निश्चित |
| जमीन | ९ हेक्टर, कृषी विभाग — बदलापूर | हस्तांतरण सुरू |
| प्रयोगशाळा व रोपवाटिका | आधुनिक यंत्रसामग्रीसह उभारणी | प्रस्तावित |
| बांधकाम सुरुवात | जमीन हस्तांतरणानंतर लवकरच | प्रक्रियाधीन |
| पाठपुरावा | आमदार किसन कथोरे | यशस्वी |
| लाभार्थी क्षेत्र | बदलापूर, कर्जत, वांगणी, कल्याण ग्रामीण | निश्चित |
💡 हे जाणून घ्या
बदलापूरचे जांभूळ इतके खास का आहे?
बदलापूर परिसरातील काळी, चिकण माती आणि सह्याद्रीच्या पायथ्याशी असलेले विशिष्ट हवामान यामुळे येथील जांभूळ गोडी, आकार आणि औषधी गुणधर्मांसाठी संपूर्ण महाराष्ट्रात ओळखले जाते. जांभूळ हे मधुमेह नियंत्रण, रक्तशुद्धी आणि पचनक्रियेसाठी आयुर्वेदात अत्यंत मौल्यवान मानले जाते. मात्र हे फळ तोडल्यानंतर अवघ्या दोन-तीन दिवसांत खराब होते, त्यामुळे प्रक्रिया उद्योगाशिवाय त्याचे मूल्य वाढवणे कठीण होते. हे संशोधन केंद्र नेमक्या याच समस्येवर तोडगा काढणार आहे.
📝 सह्याद्री मराठी विश्लेषण
निर्णयाचे महत्त्व
बदलापूर जांभूळ संशोधन केंद्र हे केवळ एका फळाचे संशोधन केंद्र नाही, तर स्थानिक कृषी अर्थव्यवस्थेला चालना देणारे एक धोरणात्मक पाऊल आहे. कोकण कृषी विद्यापीठाच्या छत्राखाली वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून जांभळाचे संवर्धन होणे हे ठाणे जिल्ह्यासाठी निश्चितच ऐतिहासिक आहे.
मर्यादा व आव्हाने
जमीन हस्तांतरण आणि बांधकाम प्रक्रियेत प्रशासकीय विलंब होऊ शकतो. ₹१३.९० कोटींचा निधी आधुनिक प्रक्रिया उद्योगासाठी मर्यादित वाटतो; भविष्यात खासगी भागीदारी आवश्यक ठरू शकते. आदिवासी शेतकऱ्यांपर्यंत प्रशिक्षण प्रत्यक्षात पोहोचवणे हे सर्वात मोठे आव्हान असेल.
पुढे काय?
जमिनीचे कोकण कृषी विद्यापीठाकडे हस्तांतरण पूर्ण होणे, DPR तयार होणे आणि बांधकाम निविदा प्रक्रिया सुरू होणे हे तत्काळ पुढील टप्पे आहेत. बदलापूरच्या जांभळाला GI (भौगोलिक मानांकन) टॅग मिळवणे हे या केंद्राचे दीर्घकालीन उद्दिष्ट असायला हवे.