इराणच्या विविध भागांत अलीकडेच झालेल्या भीषण हवाई हल्ल्यांनंतर राजधानी तेहरानसह अनेक प्रांतांत एक अत्यंत विषण्ण आणि चिंताजनक नैसर्गिक आपत्ती समोर आली आहे. या लष्करी कारवायांमध्ये इराणमधील महत्त्वाच्या तेल साठ्यांना आणि इंधन शुद्धीकरण केंद्रांना लक्ष्य करण्यात आले, ज्यामुळे तेथे महाकाय आगी लागल्या. या आगीतून उत्सर्जित झालेला अवाढव्य धूर आणि त्यातील विषारी रासायनिक घटक वातावरणाच्या वरच्या थरापर्यंत पोहोचले. या प्रदूषित वातावरणातून पडणारा पाऊस चक्क काळपट रंगाचा दिसत असल्याने या घटनेला ‘काळा पाऊस’ असे संबोधले जात आहे. युद्धाच्या दाहकतेसोबतच आता या विचित्र पर्यावरणीय संकटामुळे स्थानिक जनतेमध्ये प्रचंड भीती आणि अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले असून, ही घटना निसर्गावर होणाऱ्या युद्धाच्या दुष्परिणामांचा जिवंत पुरावा मानली जात आहे.
तेहरान आणि आसपासच्या परिसरातील नागरिकांनी दिलेल्या माहितीनुसार, आकाशातून पडणारे पावसाचे पाणी केवळ काळसरच नव्हते, तर ते स्पर्शायला अत्यंत तेलकट आणि चिकट होते. हवाई हल्ल्यांनंतर लागलेल्या आगीमुळे कोट्यवधी लिटर इंधन जळून खाक झाले, ज्यातून कार्बनचे सूक्ष्म कण, तेलाचे अंश आणि इतर घातक प्रदूषके वातावरणात कित्येक किलोमीटरपर्यंत पसरली. जेव्हा पावसाचे ढग या प्रदूषित हवेच्या थरातून प्रवास करू लागले, तेव्हा हे सर्व कण पावसाच्या थेंबांमध्ये मिसळले गेले. वैज्ञानिकांच्या मते, हे पावसाचे पाणी म्हणजे निव्वळ पाणी नसून ते रसायने आणि तेलाचे घातक मिश्रण आहे. या काळपट पावसामुळे शहरांमधील रस्ते, इमारती आणि वाहनांवर काळसर रंगाचे थर साचले असून, यामुळे जनजीवन विस्कळीत झाले आहे.
या गंभीर परिस्थितीची दखल घेत जागतिक आरोग्य संघटनेने तातडीने धोक्याचा इशारा दिला आहे. या काळ्या पावसामध्ये मानवी शरीरासाठी अत्यंत घातक असणारी विषारी द्रव्ये आढळण्याची दाट शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. या दूषित पाण्यामुळे मानवी श्वसनसंस्थेवर विपरीत परिणाम होऊन दम लागणे, खोकला आणि फुफ्फुसांचे विकार जडू शकतात. तसेच, त्वचेवर हे पाणी पडल्यास त्वचेची जळजळ होणे, पुरळ उठणे आणि डोळ्यांमध्ये गेल्यास डोळ्यांची तीव्र आग होण्यासारख्या गंभीर समस्या उद्भवू शकतात. सार्वजनिक आरोग्य यंत्रणांनी नागरिकांना असा कडक इशारा दिला आहे की, त्यांनी कोणत्याही परिस्थितीत या पावसाच्या संपर्कात येऊ नये. लहान मुले, वृद्ध आणि आधीच आजारी असलेल्या व्यक्तींनी घराबाहेर पडणे पूर्णपणे टाळावे, अन्यथा आरोग्याचे मोठे संकट उभे राहू शकते.
पर्यावरण तज्ज्ञांनी या घटनेचे सखोल विश्लेषण करताना सांगितले की, तेल शुद्धीकरण केंद्रांवरील हल्ल्यांमुळे हायड्रोकार्बनची विविध विषारी संयुगे वातावरणात प्रचंड वेगाने उत्सर्जित झाली आहेत. पावसाचे थेंब जेव्हा या ढगांतून खाली पडतात, तेव्हा ते या सर्व वायूंना आणि कणांना स्वतःसोबत जमिनीवर घेऊन येतात. हा प्रकार जरी अत्यंत दुर्मिळ असला तरी तो परिसंस्थेसाठी अत्यंत विनाशकारी मानला जातो. या पावसामुळे केवळ मानवावरच नव्हे, तर पशू-पक्षी, शेती आणि जलचरांवरही प्राणघातक परिणाम होऊ शकतात. शेतातील पिकांवर असा तेलकट पाऊस पडल्यास पिकांचे कायमचे नुकसान होण्याची भीती असून, जमिनीचा पोतही यामुळे बिघडू शकतो, असा इशारा कृषी तज्ज्ञांनी दिला आहे.
दरम्यान, या भयावह घटनेमुळे इराणमधील पर्यावरणासोबतच संपूर्ण मानवी आरोग्य व्यवस्था कोलमडण्याची चिन्हे दिसत आहेत. अनेक भागांतील पिण्याच्या पाण्याचे नैसर्गिक स्रोत आणि साठे या प्रदूषणामुळे दूषित झाले असून, शुद्ध पाण्याचा तुटवडा निर्माण होण्याची शक्यता आहे. हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, जोपर्यंत वातावरणातील हा विषारी धूर पूर्णपणे निवळत नाही, तोपर्यंत अशा प्रकारच्या प्रदूषित पावसाची टांगती तलवार कायम राहणार आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर या घटनेमुळे चिंता व्यक्त केली जात असून, लष्करी संघर्षामुळे केवळ जीवितहानीच होत नाही, तर निसर्गाची कधीही भरून न येणारी हानी होते, हे या घटनेने पुन्हा एकदा अधोरेखित केले आहे. जर हे हवाई हल्ले आणि आगींचे सत्र असेच सुरू राहिले, तर या पर्यावरणीय आपत्तीचे पडसाद संपूर्ण आशिया खंडात उमटू शकतात.