📅 दिनांक 13 जुलै : इतिहासात आजच्या दिवशी काय घडलं?

दिनदर्शिकेवर दररोज एक तारीख बदलते… त्या प्रत्येक तारखेनं आपल्याला अनेक आठवणी, ऐतिहासिक वळणं आणि जगाला दिशा देणाऱ्या घटना दिल्या आहेत. इतिहासाचं पान उलटलं की त्यावर नोंदलेली प्रत्येक घटना काहीतरी नवीन सांगते — कधी समाज बदलला, कधी नवं तंत्रज्ञान आलं, तर कधी जगभर उलथापालथ झाली. चला तर मग, पाहूया आजच्या तारखेला या दिवशी इतिहासात काय काय घडलं होतं…

दिनविशेष

दिनांक १३ जुलै

सोमवार · इतिहासातील आजचा दिवस

🌍 आजचा विशेष: आषाढ वद्य चतुर्दशी (शिवरात्री / दर्श शिवरात्री) — हिंदू पंचांगानुसार आषाढ महिन्यातील कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला ‘शिवरात्री’ किंवा ‘दर्श शिवरात्री’ म्हणून पाळले जाते. श्रावण महिन्याच्या सुरुवातीच्या पूर्वसंध्येला येणारी ही शिवरात्री आध्यात्मिक दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. या दिवशी शिवभक्त उपवास करतात आणि महादेवांची विशेष पूजा-अर्चा करतात. मुंबई प्रमाण वेळेनुसार आजच्या दिवशी चंद्रोदय पहाटेच्या सुमारास (नक्षत्र व तिथीनुसार) होत असल्याने, आज प्रदोष काळात शिवपूजेला प्राधान्य दिले जाते. नकारात्मक ऊर्जा नष्ट करून मनाला शांतता मिळवण्यासाठी हे व्रत आषाढ महिन्यात आवर्जून केले जाते.

२महाराष्ट्र घटना २भारत घटना २जग घटना १शोध/तंत्रज्ञान १जयंती ०स्मृतिदिन

🏆 आजचे विशेष दिन

🌍 जागतिक दिन

आंतरराष्ट्रीय फ्रेंच फ्राइज दिन — जगभरातील खाद्यप्रेमींमध्ये अत्यंत लोकप्रिय असलेल्या ‘फ्रेंच फ्राइज’ या पदार्थाचा उत्सव साजरा करण्यासाठी हा दिवस समर्पित आहे. जरी नावामध्ये ‘फ्रेंच’ शब्द असला, तरी या खाद्यपदार्थाचा उगम प्रामुख्याने बेल्जियममध्ये १७ व्या शतकात झाला असे मानले जाते. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अन्न संस्कृतीचा आणि जागतिक लोकप्रिय स्नॅक्सचा आदर करण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.

🇮🇳 राष्ट्रीय दिन

आजच्या दिवशी असा दिन नोंदवलेला नाही.

🚩 महाराष्ट्र दिन

आजच्या दिवशी असा दिन नोंदवलेला नाही.

🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना

१९४७

मराठा मंदिर संस्थेची स्थापना

बहुजन समाजातील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणाची दारे खुली व्हावीत आणि त्यांच्यात सामाजिक जागृती निर्माण व्हावी या उद्देशाने जी. डी. आंबेकर आणि सहकाऱ्यांच्या पुढाकाराने मुंबईत ‘मराठा मंदिर’ या नामांकित सामाजिक व शैक्षणिक संस्थेची अधिकृत स्थापना करण्यात आली. या संस्थेने पुढे महाराष्ट्रात अनेक शाळा आणि महाविद्यालये सुरू करून शिक्षण प्रसार केला.

१९९६

हवाई वाहतूक आणि रेल्वेत मुंबई नावाचा अधिकृत वापर लागू

महाराष्ट्र सरकारने ‘बॉम्बे’ चे नाव बदलून ‘मुंबई’ केल्यानंतर, १३ जुलै १९९६ रोजी आंतरराष्ट्रीय हवाई वाहतूक संघटना आणि भारतीय रेल्वेने आपल्या तिकीट प्रणाली व कोड्समध्ये अंतर्गत बदल पूर्ण करून ‘मुंबई’ नावाचा वापर अधिकृतपणे आणि पूर्ण क्षमतेने सुरू केला.

🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना

१९२९

लाहोर तुरुंगातील ऐतिहासिक भूक हडताळ

भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील तरुण क्रांतिकारक जतीन दास यांनी लाहोर तुरुंगात राजकीय कैद्यांना मिळणाऱ्या अमानुष वागणुकीच्या विरोधात १३ जुलै १९२९ रोजी आपले ऐतिहासिक उपोषण सुरू केले. हे उपोषण पुढे ६३ दिवस चालले आणि त्यातच त्यांचे हौतात्म्य झाले. या घटनेने देशभरात ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध तीव्र संतापाची लाट निर्माण केली.

१९७४

भारतीय क्रिकेट संघाचे एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण

हेडिंग्ले (इंग्लंड) येथे भारताने आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना अजित वाडेकर यांच्या कर्णधारपदाखाली इंग्लंडविरुद्ध खेळला. जरी या सामन्यात भारताचा पराभव झाला, तरी भारताच्या मर्यादित षटकांच्या क्रिकेटमधील एका सुवर्णयुगाची ही अधिकृत सुरुवात होती.

🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना

१९३०

जागतिक फुटबॉल विश्वचषकाचा थरार सुरू

उरुग्वे या देशात जगातील पहिल्या ‘फिफा विश्वचषक’ फुटबॉल स्पर्धेचे उद्घाटन झाले. पहिला सामना फ्रान्स आणि मेक्सिको यांच्यात खेळला गेला, ज्यामध्ये फ्रान्सने ४-१ ने विजय मिळवला. या घटनेने फुटबॉलला खऱ्या अर्थाने जागतिक क्रीडा प्रकाराचे स्वरूप दिले.

१९८५

इथिओपियातील दुष्काळग्रस्तांसाठी जागतिक संगीत महोत्सव

लंडन आणि फिलाडेल्फिया येथे एकाच वेळी ‘लाइव्ह एड’ या महा-संगीत मैफिलीचे आयोजन करण्यात आले होते. बॉब गेल्डॉफ यांच्या पुढाकाराने झालेल्या या कार्यक्रमातून इथिओपियातील दुष्काळग्रस्तांसाठी कोट्यवधी डॉलर्सचा निधी गोळा करण्यात आला. जगातील जवळपास १.९ अब्ज लोकांनी हा कार्यक्रम दूरदर्शनवर थेट पाहिला होता.

🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान

१९३७

दूरदर्शनसाठी ‘आयकॉनोस्कोप’ कॅमेरा ट्यूबचे पेटंट

👤 व्लादिमीर झ्वोरिकिन

रशियन-अमेरिकन शोधक व्लादिमीर झ्वोरिकिन यांना १३ जुलै १९३७ रोजी इलेक्ट्रॉनिक टेलिव्हिजन कॅमेरा ट्यूब ‘आयकॉनोस्कोप’ चे पेटंट मंजूर करण्यात आले. हा शोध पूर्णपणे इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने चित्रीकरण करणाऱ्या पहिल्या यशस्वी कॅमेरा प्रणालीचा मुख्य आधार ठरला.

🌍 परिणाम: या शोधामुळे मेकॅनिकल टेलिव्हिजनचे युग संपून आधुनिक इलेक्ट्रॉनिक दूरदर्शन युगाची सुरुवात झाली, ज्याने जागतिक माध्यम, मनोरंजन आणि माहिती तंत्रज्ञानात क्रांती घडवून आणली.

🎂 जयंती

भानू अथैया १९२९ – २०२०

📍 जन्मस्थळकोल्हापूर, महाराष्ट्र

👨‍👩‍👧 कुटुंबकोल्हापुरातील एका सुसंस्कृत आणि कलाप्रेमी कुटुंबात जन्म. त्यांचे वडील अण्णासाहेब राजोपाध्ये हे चित्रकार आणि चित्रपट निर्माते होते.

📝 परिचय भानू अथैया या भारताच्या पहिल्या ऑस्कर विजेत्या कॉस्च्युम डिझायनर (वेशभूषाकार) होत्या. त्यांनी भारतीय चित्रपटसृष्टीत वेशभूषेला एका कलेचा दर्जा मिळवून दिला.

⭐ योगदान रिचर्ड अ‍ॅटनबरो यांच्या प्रसिद्ध ‘गांधी’ (१९८२) चित्रपटातील उत्कृष्ट वेशभूषेसाठी त्यांना जॉन मोलो यांच्यासोबत संयुक्तपणे ऑस्कर पुरस्कार मिळाला. त्यांनी ‘गाईड’, ‘लगान’, ‘आम्रपाली’ यांसारख्या १०० हून अधिक हिंदी चित्रपटांसाठी अविस्मरणीय वेशभूषा केली.

🤔 रंजक माहिती सुरुवातीच्या काळात त्यांनी ‘इव्हज् वीकल’ या मासिकासाठी फॅशन इलस्ट्रेटर म्हणून काम केले होते, जिथून त्यांच्या डिझायनिंग कारकिर्दीला खरी दिशा मिळाली.

🪔 स्मृतिदिन

🎉 आज वाढदिवस असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती

हरीश साळवे जन्म: १९५५

📍 जन्मस्थळधुळे, महाराष्ट्र

🎯 क्षेत्रकायदा आणि न्याय (भारताचे माजी सॉलिसिटर जनरल व ज्येष्ठ विधिज्ञ)

👨‍👩‍👧 कुटुंब त्यांचे वडील ना. क. प. साळवे हे प्रसिद्ध काँग्रेस नेते आणि केंद्रीय मंत्री होते, तर आई प्रसिद्ध डॉक्टर होती. त्यांचे आजोबा पी. के. साळवे हे नामांकित वकील होते.

📝 परिचय हरीश साळवे हे भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयातील आणि आंतरराष्ट्रीय न्यायालयातील अग्रगण्य वकील आहेत. ते देशातील सर्वात प्रभावशाली व महागड्या वकिलांपैकी एक मानले जातात.

⭐ विशेष कामगिरी आंतरराष्ट्रीय न्यायालयात (ICJ) कुलभूषण जाधव यांच्या प्रकरणात भारताची बाजू अत्यंत भक्कमपणे मांडून त्यांनी पाकिस्तानला बॅकफूटवर आणले.

🤔 रंजक माहिती कुलभूषण जाधव यांच्या केससाठी आंतरराष्ट्रीय न्यायालयात खटला लढण्यासाठी त्यांनी मानधन म्हणून केवळ १ रुपया शुल्क घेतले होते.

📖 विशेष उल्लेख

१३ जुलै १९३० रोजी उरुग्वेची राजधानी मॉंटेव्हिडीओ येथे जगातील पहिल्या फिफा विश्वचषक फुटबॉल स्पर्धेला सुरुवात झाली. ही केवळ एक क्रीडा स्पर्धा नव्हती, तर जागतिक क्रीडा संस्कृतीला कलाटणी देणारा एक ऐतिहासिक क्षण होता. फिफाचे तत्कालीन अध्यक्ष ज्युल्स रिमे यांच्या दूरदृष्टीतून या स्पर्धेची निर्मिती झाली होती.

त्यावेळी वाहतुकीची साधने मर्यादित असल्याने युरोपमधील केवळ चार देश दोन आठवड्यांचा खडतर सागरी प्रवास करून उरुग्वेला पोहोचले होते. एकूण १३ देशांनी या पहिल्या विश्वचषकात भाग घेतला होता. या स्पर्धेने जगाला फुटबॉल या खेळाचे वेड लावले.

आज ऑलिम्पिकनंतर जगातील सर्वात मोठा आणि लोकप्रिय क्रीडा उत्सव म्हणून फिफा विश्वचषकाकडे पाहिले जाते. त्याची पायाभरणी आजच्याच दिवशी झाली होती, ज्यामुळे या घटनेला क्रीडा जगतात अनन्यसाधारण महत्त्व आहे.

💡 आणखी थोडं

💡 तुम्हाला माहिती आहे का?

भारताचा पहिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय (ODI) क्रिकेट सामना १३ जुलै १९७४ रोजी खेळला गेला, परंतु तुम्हाला माहिती आहे का की या ऐतिहासिक सामन्यात भारताचे पहिले एकदिवसीय अर्धशतक झळकावण्याचा मान ब्रिजेश पटेल यांनी मिळवला होता, त्यांनी ८२ धावांची उत्कृष्ट खेळी केली होती!

❓ आजचा प्रश्न

भारताला पहिला ऑस्कर पुरस्कार मिळवून देणाऱ्या भानू अथैया यांनी डिझाइन केलेले कॉस्च्युम्स ‘गांधी’ चित्रपटात हुबेहूब दिसावेत म्हणून महात्मा गांधींच्या जीवनशैलीचा आणि खादीचा अभ्यास कसा केला असेल, याबद्दल तुम्हाला काय वाटते?

💬 तुमचे मत

आजच्या दिनविशेषातील कोणती घटना तुम्हाला सर्वात जास्त प्रेरणादायी वाटली? आम्हाला कमेंट करून नक्की सांगा!