शालार्थ आयडी घोटाळा चौकशीला मुदतवाढ
दि. 25दि. 25 । जुलै । 2026
मुंबई येथून चालू घडामोडींमधील एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत असून राज्यातील कोट्यवधी रुपयांच्या शालार्थ आयडी घोटाळ्याची चौकशी करणाऱ्या ‘एसआयटी’ला सरकारने दोन महिन्यांची मुदतवाढ देऊन अहवाल सादर करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
२ महिने
एसआयटी तपासाला दिलेली मुदतवाढ
७ ऑगस्ट २०२५
एसआयटी स्थापनेचा अधिकृत दिवस
३
विशेष तपास पथकातील सदस्य
२०१२
तपासाखालील सेवा मान्यतेचे वर्ष
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
राज्यातील बनावट शालार्थ आयडी घोटाळ्याची चौकशी करणाऱ्या विशेष तपास पथकास (एसआयटी) सरकारने पुन्हा दोन महिन्यांची मुदतवाढ दिली. अपात्र शिक्षक व कर्मचाऱ्यांना वेतन देऊन शासनाची आर्थिक फसवणूक केल्याच्या प्रकरणाचा तपास वर्षभरानंतरही अपूर्ण आहे. सरकारने एसआयटीला दोन महिन्यांत अंतिम अहवाल सादर करण्याचे कडक निर्देश दिले आहेत.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
ग्रामविकास विभागाचे सचिव तथा एसआयटी प्रमुख चंद्रकांत पुलकुंडवार या तपासाचे नेतृत्व करत आहेत. पथकात पोलीस महानिरीक्षक मनोज शर्मा आणि शिक्षण सहसंचालक हारून आतार यांचा समावेश आहे. शालेय शिक्षण विभाग आणि राज्यभरातील विभागीय शिक्षण उपसंचालक कार्यालये या चौकशीच्या कक्षेत येतात.
तात्कालिक परिणाम
एसआयटी प्रमुखांच्या प्रशासकीय बदलीनंतर ठप्प झालेले तपासाचे कामकाज आता पुन्हा वेगाने सुरू झाले आहे. सर्व विभागीय शिक्षण उपसंचालक कार्यालयांतील कागदपत्रांची पडताळणी तीव्र करण्यात आली आहे. शिक्षण विभागातील संशयित अधिकारी व कर्मचाऱ्यांमध्ये अस्वस्थतेचे वातावरण पसरले असून अहवाल सादर करण्याची प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात आली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
शिक्षण आयुक्तांच्या विचारणेनंतर राज्य शासनाने चंद्रकांत पुलकुंडवार यांच्याच अध्यक्षतेखाली चौकशी पूर्ण करण्याचे आदेश जारी केले. सरकारने एसआयटीला कालमर्यादेत काम पूर्ण करण्याची ताकीद दिली आहे. गैरव्यवहाराला जबाबदार असणाऱ्या दोषींवर कठोर कायदेशीर कारवाई करण्याचा स्पष्ट प्रशासकीय दृष्टिकोन राज्य सरकारने स्वीकारला आहे.
शालार्थ आयडी घोटाळा चौकशीला दोन महिन्यांची मुदतवाढ
राज्यातील अनुदानित व अंशतः अनुदानित शाळांमध्ये अपात्र शिक्षक आणि शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांची नावे शालार्थ प्रणालीत समाविष्ट करून कोट्यवधी रुपयांचा घोटाळा झाला. या प्रकरणाची व्यापकता लक्षात घेऊन राज्य सरकारने ७ ऑगस्ट २०२५ रोजी विशेष तपास पथकाची (एसआयटी) स्थापना केली. तत्कालीन पुणे विभागीय आयुक्त चंद्रकांत पुलकुंडवार यांच्या नेतृत्वात हे पथक काम करत आहे. या पथकाला सुरुवातीला तीन महिन्यांत अहवाल सादर करण्याचे आदेश देण्यात आले होते. वर्षभराचा कालावधी उलटूनही या घोटाळ्याचा अंतिम निष्कर्ष समोर आला नाही. अलीकडेच चंद्रकांत पुलकुंडवार यांची मंत्रालयात ग्रामविकास विभागाच्या सचिवपदी बदली झाली. या प्रशासकीय बदलीनंतर एसआयटीचे कामकाज काही काळ ठप्प झाले होते. शिक्षण आयुक्तांनी शासनाकडे याबाबत मार्गदर्शन मागवले. सरकारने पुलकुंडवार यांच्याच नेतृत्वात चौकशी पूर्ण करण्याचे स्पष्ट निर्देश दिले आहेत. राज्य सरकारने एसआयटीला आगामी दोन महिन्यांत अंतिम तपास अहवाल सादर करण्याची कडक ताकीद दिली आहे.
- २०१२ सालापासूनच्या सर्व शिक्षक मान्यतेची व शालार्थ आयडींची सखोल तपासणी सुरू.
- चंद्रकांत पुलकुंडवार यांच्याच अध्यक्षतेखाली चौकशी पूर्ण करण्याचे शासनाचे आदेश.
राज्यव्यापी व्याप्ती आणि तपासापुढील प्रशासकीय आव्हाने
शालार्थ आयडी प्रणालीतील फेरफाराचा हा घोटाळा नाशिक जिल्ह्यामध्ये उघडकीस आला होता. प्राथमिक तपासादरम्यान या गैरव्यवहाराची पाळेमुळे नागपूर, जळगाव, नंदुरबार, बीड, लातूर आणि मुंबई या जिल्ह्यांमध्ये पसरल्याचे स्पष्ट झाले. बनावट कागदपत्रे, मागच्या तारखांचे नियुक्ती आदेश व नियमबाह्य मंजुरी देऊन शासनाचा निधी हडप करण्यात आला. या तपासात २०१२ पासूनच्या सर्व विभागीय शिक्षण उपसंचालक कार्यालयांतील वैयक्तिक मान्यता, शालार्थ आयडी, सेवासातत्य तसेच बदल्यांची तपासणी करण्याचे आव्हान एसआयटीसमोर आहे. हजारो फायलींची सखोल छाननी करावी लागत असल्याने तपासाला विलंब होत आहे. मूळ सूत्रधार वर्षभरानंतरही पोलिसांच्या पकडीबाहेर आहे. काही संशयित अधिकाऱ्यांवर यापूर्वी निलंबनाची व अटकेची कारवाई झाली आहे. या घोटाळ्याचा अहवाल वेळेत सादर करून दोषींवर कठोर कारवाई करण्यासाठी सरकार प्रशासकीय स्तरावर सर्व पावले उचलत आहे.
“शालार्थ प्रणालीतील गैरव्यवहाराची व्याप्ती संपूर्ण राज्यभरात पसरलेली आहे. कागदपत्रांची पडताळणी अंतिम टप्प्यात असून दिलेल्या दोन महिन्यांच्या मुदतीत निष्पक्ष तपास अहवाल शासनाला सादर करण्यात येईल. सर्व दोषींवर कठोर कारवाईची शिफारस केली जाईल.”
— चंद्रकांत पुलकुंडवार, सचिव, ग्रामविकास विभाग व एसआयटी प्रमुख- नाशिक, नागपूर, लातूरसह अनेक जिल्ह्यांत बनावट शालार्थ आयडीचे जाळे उघड.
- वर्षभरानंतरही घोटाळ्याचा मुख्य सूत्रधार मोकाट असल्याचे निष्पन्न.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| प्रकरण | शालार्थ आयडी घोटाळा | नोंदवले |
| तपास यंत्रणा | विशेष तपास पथक (SIT) | कार्यरत |
| अंतिम अहवाल मुदत | दोन महिने मुदतवाढ | मंजूर |
| तपास व्याप्ती | २०१२ पासूनच्या मान्यता | पूर्ण |
पार्श्वभूमी
घोटाळ्याची भूतकालीन पार्श्वभूमी आणि पुढील तपासाची दिशा काय?
राज्यातील शिक्षण विभागात शिक्षक व कर्मचाऱ्यांच्या वेतनासाठी शालार्थ ही ऑनलाईन प्रणाली वापरली जाते. या प्रणालीमध्ये अपात्र व्यक्तींची नावे बेकायदेशीरपणे समाविष्ट करून बनावट आयडी तयार केले गेले. नाशिक विभागात हा प्रकार निदर्शनास आल्यावर राज्यभरात खळबळ उडली होती. गैरव्यवहाराचे स्वरूप व्यापक असल्याने सरकारने ऑगस्ट २०२५ मध्ये उच्चस्तरीय एसआयटीची स्थापना केली. पथकाला राज्यभरातील उपसंचालक कार्यालयांची तपासणी करण्याचे अधिकार देण्यात आले. पुढील टप्प्यात एसआयटीकडून सर्व विभागीय शिक्षण उपसंचालक कार्यालयांचे रेकॉर्ड तपासले जाणार आहेत. बनावट शालार्थ आयडी तयार करणाऱ्या तंत्रज्ञांची व अधिकाऱ्यांची साखळी शोधली जात आहे. आगामी दोन महिन्यांत एसआयटी आपला अंतिम अहवाल शिक्षण विभागाला सादर करेल. या अहवालाच्या आधारे मुख्य सूत्रधारावर तसेच बेकायदेशीर वेतन उचलणाऱ्या अपात्र कर्मचाऱ्यांवर गुन्हे दाखल करून कायदेशीर कारवाई केली जाईल.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन शिक्षण विभागाने शालार्थ प्रणालीची सुरक्षा यंत्रणा अत्यंत मजबूत करण्याचे पावले उचलली आहेत. बनावट कागदपत्रांच्या आधारे शासकीय वेतन उचलणाऱ्यांवर गुन्हे दाखल केले जात आहेत. डिजिटल प्रणालीतील तांत्रिक त्रुटी दूर करून पारदर्शकता आणण्यासाठी नवीन सुरक्षा कायदे व कडक मार्गदर्शक तत्त्वे लागू करण्याचा निर्णय प्रशासनाने घेतला आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रातील सुरक्षा प्रणालींचे महत्त्व वेगाने अधोरेखित झाले आहे. सरकारी ऑनलाईन पोर्टल्सच्या सुरक्षेसाठी खाजगी आयटी कंपन्यांच्या सॉफ्टवेअर सेवांची मागणी वाढली आहे. सायबर सुरक्षा आणि डेटा ऑडिट करणाऱ्या व्यावसायिक संस्थांना नवीन कंत्राटे मिळून डिजिटल सायबर ऑडिट क्षेत्रातील आर्थिक उलाढालीला विशेष गती प्राप्त होत आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम करदात्यांच्या पैशांच्या अपव्ययाशी जोडलेला आहे. सर्वसामान्य नागरिकांचा कररुपी पैसा बनावट कर्मचाऱ्यांच्या वेतनावर उधळला गेल्याने समाजात असंतोष व्यक्त केला जात आहे. या घोटाळ्याचा सखोल तपास होऊन दोषींकडून लाटलेली सर्व रक्कम वसूल झाल्यास शासकीय तिजोरीचे नुकसान टळेल आणि जनतेचा प्रशासकीय व्यवस्थेवरील विश्वास पुनरस्थापित होईल.
शिक्षक व कर्मचारी वर्ग
शिक्षक व कर्मचारी वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून प्रामाणिकपणे काम करणाऱ्या शिक्षकांचा न्याय्य हक्क अबाधित राहण्यास मदत मिळत आहे. अपात्र व्यक्तींमुळे नियमित शिक्षकांच्या वेतन मंजुरी आणि बदल्यांमध्ये येणारे अडथळे दूर होत आहेत. चौकशी पूर्ण होऊन प्रणाली पारदर्शक बनल्यास शाळांमधील भरती प्रक्रियेत सुसूत्रता येऊन पात्र उमेदवारांना रोजगाराची योग्य संधी उपलब्ध होईल.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
शिक्षण क्षेत्रासारख्या पवित्र व्यवस्थेत बनावट शालार्थ आयडी तयार करून कोट्यवधी रुपयांची लूट करणे अत्यंत क्लेशदायक आहे. राज्य सरकारने स्थापन केलेल्या विशेष तपास पथकाला (एसआयटी) वर्षभरानंतरही अंतिम निष्कर्षापर्यंत पोहोचता आले नाही. वारंवार दिली जाणारी मुदतवाढ तपासाच्या गांभीर्यावर प्रश्नचिन्ह निर्माण करते. एसआयटी प्रमुखांची बदली झाल्यावर तपास थबकणे हे प्रशासकीय समन्वयाचा अभाव दर्शवते. आता सरकारने दिलेल्या दोन महिन्यांच्या अंतिम मुदतीत चौकशी पूर्ण करून मुख्य सूत्रधारांचा बुरखा फाडणे आवश्यक आहे. अपात्र व्यक्तींना दिलेले वेतन वसूल करून दोषी अधिकाऱ्यांना कठोर शिक्षा दिल्याशिवाय प्रणालीतील भ्रष्टाचार संपणार नाही. शिक्षण क्षेत्राची विश्वासार्हता टिकवण्यासाठी ही धडक कारवाई अत्यंत गरजेची मानली जाते.