ताजी बातमी
रेल्वे
पूर्व भारत · हावडा
पूर्व रेल्वेच्या संकेत यंत्रणेचे आधुनिकीकरण — ₹४०५ कोटींना मंजुरी
जुनी यंत्रणा बदलून अत्याधुनिक इलेक्ट्रॉनिक प्रणाली — मानवी चुकांमुळे होणारे अपघात संपुष्टात येणार; हावडा-सियालदह विभागात गाड्यांची वारंवारता वाढणार
रेल्वे मंत्रालयाने पूर्व रेल्वेच्या संकेत यंत्रणेच्या संपूर्ण आधुनिकीकरणास ₹४०५ कोटींची मंजुरी दिली असून अत्याधुनिक इलेक्ट्रॉनिक आंतरजोडणी यंत्रणेमुळे अपघात टळतील, गाड्यांची वारंवारता वाढेल आणि लाखो दैनंदिन प्रवाशांच्या वेळेची बचत होईल.
₹४०५
कोटी मंजूर निधी — रेल्वे मंडळाकडून
स्वयंचलित
इलेक्ट्रॉनिक संकेत यंत्रणा बसवणार
शून्य
एकाच रुळावर दोन गाड्या येण्याची शक्यता
रात्री
वाहतुकीला अडथळा न लावता टप्प्याटप्प्याने काम
प्रकल्पाची वैशिष्ट्ये व निधी वापर
रेल्वे मंत्रालयाने पूर्व रेल्वेच्या जुन्या संकेत यंत्रणेच्या जागी अत्याधुनिक इलेक्ट्रॉनिक प्रणाली बसवण्यास प्रशासकीय मंजुरी दिली आहे. ₹४०५ कोटींच्या निधीचा वापर स्वयंचलित संकेत यंत्रणा, नियंत्रण कक्षांचे अद्ययावत फलक आणि तांत्रिक साधने यांसाठी होणार आहे.
- स्वयंचलित संकेत यंत्रणा (Automatic Block Signalling) बसवणार
- रेल्वे स्थानकांवरील नियंत्रण कक्षांचे (Relay Interlocking) आधुनिकीकरण
- अत्याधुनिक तांत्रिक साधने व उपकरणे खरेदी
- हावडा व सियालदह यांसारख्या वर्दळीच्या विभागांना प्राधान्य
- पश्चिम बंगाल व आसपासच्या राज्यांना जोडणाऱ्या मार्गांवर अंमलबजावणी
“मानवी चुकांमुळे होणारे अपघात टाळण्यासाठी ही इलेक्ट्रॉनिक आंतरजोडणी यंत्रणा अत्यंत उपयुक्त ठरणार असून एकाच रेल्वे रुळावर दोन गाड्या येण्याची शक्यता यामुळे पूर्णपणे संपुष्टात येईल.”
— रेल्वे मंत्रालय, भारत सरकार
— रेल्वे मंत्रालय, भारत सरकार
सुरक्षा व प्रवासी सुविधा — थेट फायदे
नवीन यंत्रणेमुळे मानवी चुकांवर अवलंबून राहणे पूर्णपणे संपेल. दोन गाड्यांमधील सुरक्षित अंतर स्वयंचलितपणे राखले जाईल, त्यामुळे त्यांची वारंवारता वाढवणे शक्य होईल. धुके व खराब हवामानातही गाड्यांचे परिचालन सुरक्षित राहील आणि लाखो दैनंदिन प्रवाशांना वेळेत प्रवास करता येईल.
- एकाच रुळावर दोन गाड्या येण्याचा धोका पूर्णपणे संपुष्टात
- धुके व खराब हवामानातही सुरक्षित परिचालन शक्य
- दोन गाड्यांमधील सुरक्षित अंतर राखून वारंवारता वाढणार
- स्थानकाबाहेरील प्रतीक्षा वेळ कमी — गाड्या वेळेवर धावणार
- दररोज प्रवास करणाऱ्या लाखो प्रवाशांच्या वेळेची व ऊर्जेची बचत
प्रकल्प तपशील तक्ता
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| एकूण निधी | ₹४०५ कोटी — रेल्वे मंडळ मंजूर | मंजूर |
| प्रशासकीय मंजुरी | रेल्वे मंत्रालयाकडून अधिकृत | प्राप्त |
| यंत्रणा प्रकार | इलेक्ट्रॉनिक इंटरलॉकिंग + ऑटो सिग्नल | प्रस्तावित |
| प्राधान्य क्षेत्र | हावडा व सियालदह विभाग | निश्चित |
| काम पद्धत | रात्री टप्प्याटप्प्याने — वाहतूक सुरळीत राहणार | निर्देशित |
| देखरेख | पूर्व रेल्वे महाव्यवस्थापक व वरिष्ठ अभियंते | नियुक्त |
| अंमलबजावणी वेळापत्रक | निश्चित कालावधीत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट | प्रक्रियाधीन |
💡 हे जाणून घ्या
इलेक्ट्रॉनिक इंटरलॉकिंग म्हणजे काय आणि ते रेल्वे सुरक्षेसाठी का महत्त्वाचे?
इलेक्ट्रॉनिक इंटरलॉकिंग (EI) ही एक संगणक-आधारित सुरक्षा यंत्रणा आहे जी रेल्वे सिग्नल, पॉईंट्स (रुळ बदलणारी यंत्रणा) आणि गेट्स यांच्यात स्वयंचलित समन्वय ठेवते. जुन्या रिले-आधारित यंत्रणेत मानवी चुका होण्याची शक्यता असते, परंतु EI मध्ये संगणक स्वतः हे निर्णय घेतो. एकाच वेळी एकाच रुळावर दोन गाड्या येणार नाहीत याची खात्री हे सॉफ्टवेअर आपोआप देते. भारतात बालासोर (ओडिशा) सारख्या अपघातांनंतर संकेत यंत्रणेच्या आधुनिकीकरणाला राष्ट्रीय प्राधान्य मिळाले आहे.
📝 सह्याद्री मराठी विश्लेषण
निर्णयाचे महत्त्व
पूर्व रेल्वे हा भारतातील सर्वाधिक गर्दीच्या रेल्वे विभागांपैकी एक आहे. हावडा व सियालदह हे स्थानके दररोज लाखो प्रवाशांची ये-जा पाहतात. ₹४०५ कोटींची ही गुंतवणूक प्रवासी सुरक्षेच्या दृष्टीने दीर्घकाळात अत्यंत फायदेशीर ठरेल.
मर्यादा व आव्हाने
वर्दळीच्या मार्गावर वाहतूक सुरू ठेवून रात्री काम करणे हे तांत्रिकदृष्ट्या आव्हानात्मक आहे. जुन्या पायाभूत सुविधांशी नवीन यंत्रणेचे एकत्रीकरण करताना तांत्रिक अडथळे येऊ शकतात. प्रशिक्षित मनुष्यबळाची उपलब्धता हे आणखी एक महत्त्वाचे आव्हान असेल.
पुढे काय?
निविदा प्रक्रिया, कंत्राटदार नियुक्ती आणि प्रत्यक्ष कामाला सुरुवात हे तात्काळ पुढील टप्पे आहेत. या प्रकल्पाचा यशस्वी अनुभव इतर रेल्वे विभागांसाठीही आदर्श ठरेल. कवच (TCAS) प्रणालीशी भविष्यात एकत्रीकरण केल्यास सुरक्षा आणखी बळकट होईल.