भारतीय हवामान विभागाने देशासह महाराष्ट्रातील अनेक राज्यांमध्ये उष्णतेच्या लाटेचा तीव्र इशारा दिला आहे. यंदा उष्णतेचा कडाका वेळेआधीच वाढला असून, याचा थेट परिणाम शेती, पशुधन आणि मानवी आरोग्यावर होत आहे. प्रामुख्याने विदर्भ, मराठवाडा आणि उत्तर महाराष्ट्रात तापमानाचा पारा पंचेचाळीस अंश सेल्सिअसच्या पुढे जाण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.
वाढत्या तापमानामुळे उभ्या पिकांवर अत्यंत प्रतिकूल परिणाम होत आहे. विशेषतः गव्हासारख्या पिकाला दाणे भरण्याच्या अवस्थेत उष्ण वाऱ्यांचा फटका बसत असल्याने उत्पादनात मोठी घट होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. बागायती पिकांमध्ये बाष्पीभवनाचा वेग वाढल्याने पिकांना पाण्याची वारंवार गरज भासत आहे, मात्र अनेक भागांत पाणीटंचाई असल्याने शेतकरी हवालदिल झाला आहे. फळबागांना, विशेषतः आंबा आणि संत्रा पिकांना या उष्णतेचा फटका बसण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी वर्तवली आहे.
उष्णतेच्या लाटेचा सर्वाधिक फटका शेतात काम करणाऱ्या महिला आणि शेतमजुरांना बसत आहे. ग्रामीण भागातील अनेक महिलांना पिण्याच्या पाण्यासाठी मैलोन्मैल पायपीट करावी लागते. दुपारी बारा ते चार या वेळेत शेतात किंवा उघड्यावर काम करणे जिकिरीचे झाले आहे. आंतरराष्ट्रीय अन्न धोरण संशोधन संस्थेच्या अहवालानुसार, ही उष्णता केवळ पिकांचे नुकसान करत नाही, तर कष्टकऱ्यांच्या कार्यक्षमतेवरही परिणाम करत आहे. उष्माघातामुळे होणाऱ्या मृत्यूंचे प्रमाण टाळण्यासाठी प्रशासनाने उष्णता प्रतिबंध कृती योजना अधिक प्रभावीपणे राबवण्याची गरज आहे.
हवामान विभागाने विदर्भातील अकोला, चंद्रपूर आणि नागपूर या जिल्ह्यांमध्ये पिवळा इशारा जाहीर केला आहे. अकोला हे देशातील सर्वाधिक उष्ण शहर म्हणून नोंदवले जात असून तेथे तापमान चव्वेचाळीस ते शेहेचाळीस अंशांपर्यंत पोहोचले आहे. कोकण किनारपट्टीवरही उष्ण आणि दमट हवामानामुळे नागरिक हैराण झाले आहेत. अरबी समुद्रातील बदलांमुळे आर्द्रता वाढली असून त्यामुळे उकाड्यात असह्य वाढ झाली आहे. वाढत्या उन्हाचा परिणाम केवळ मानवावरच नाही, तर जनावरांवरही होत आहे. दुभत्या जनावरांच्या दूध उत्पादनात घट झाली असून, त्यांना उष्माघातापासून वाचवण्यासाठी गोठ्यांमध्ये थंडाव्याची सोय करणे, पुरेसे पाणी उपलब्ध करून देणे आणि दुपारी चरायला नेणे टाळणे अशा सूचना पशुसंवर्धन विभागाने दिल्या आहेत. कुक्कुटपालन व्यवसायालाही या उष्णतेचा फटका बसत आहे. वाढत्या उन्हाच्या पार्श्वभूमीवर आरोग्य विभागाने काही महत्त्वाच्या सूचना जारी केल्या आहेत. जास्तीत जास्त पाणी आणि घरगुती पेये प्यावे, कडक उन्हात बाहेर पडणे टाळावे; पडल्यास डोके कापडाने झाकून घ्यावे, हलकी आणि सुती कपडे वापरावे, उष्माघाताची लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांशी संपर्क साधावा.