स्वतंत्र बातमी

पालघर: भारताच्या अणुऊर्जा प्रवासातील अत्यंत महत्वाचा मानल्या जाणाऱ्या पालघर जिल्ह्यातील तारापूर अणुऊर्जा केंद्राने एक अत्यंत कठीण आणि आव्हानात्मक टप्पा यशस्वीरीत्या पार केला आहे. तांत्रिक दोषांमुळे गेल्या सहा वर्षांपासून बंद असलेल्या युनिट एक आणि युनिट दोनच्या पुनरुज्जीवन प्रक्रियेला अखेर यश आले असून, युनिट एक मधून पुन्हा एकदा वीज निर्मिती सुरू झाली आहे. या विजयामुळे भारतीय अभियंत्यांच्या तांत्रिक कौशल्याची पुन्हा एकदा मोहोर उमटली आहे.

पुनरुज्जीवनाचे आव्हान आणि तांत्रिक सुधारणा

तारापूर येथील या दोन्ही अणुभट्ट्या बॉइलिंग वॉटर रिॲक्टर तंत्रज्ञानावर आधारित असून त्या १९६९ पासून कार्यरत आहेत. मात्र, २०२० मध्ये या दोन्ही युनिट्सच्या पुनर्संचरण लूप पाइपलाइनमध्ये तांत्रिक दोष आढळले होते. यामुळे सुरक्षेच्या कारणास्तव १ जानेवारी २०२० रोजी युनिट १ आणि जुलै २०२० मध्ये युनिट दोन बंद करण्यात आले होते.

या प्रकल्पांतर्गत जुन्या पाइपलाइन बदलून त्या जागी गंज-रोधक प्रगत स्टेनलेस स्टीलपासून बनवलेले फॉर्ज्ड पाइपिंग बसवण्यात आले आहे. हे काम अत्यंत गुंतागुंतीचे आणि अभियांत्रिकी कौशल्याचे होते, जे आता यशस्वीरीत्या पूर्ण झाले आहे.

नियामक परिषदेची मंजुरी आणि पुनरावलोकन

अणुऊर्जा नियामक परिषदेने या नूतनीकरणाच्या कामाची सखोल तपासणी केली. बहुस्तरीय सुरक्षा पुनरावलोकन प्रक्रियेनंतर, दिनांक ७ मे रोजी परिषदेने युनिट दोनला पुन्हा सुरू करण्यासाठी आणि पुढील दहा वर्षांच्या कार्यान्वयनासाठी हिरवा कंदील दिला. यापूर्वी डिसेंबर २०२५ मध्ये युनिट एकला अशाच प्रकारची परवानगी देण्यात आली होती. या प्रक्रियेत रिॲक्टर प्रेशर व्हेसल वेल्ड्सची तपासणी, रिॲक्टर कंटेनमेंट फिल्टर्ड व्हेंटिंग व्यवस्था आणि पर्यायी जलशीतक व्यवस्था यांसारख्या आधुनिक सुरक्षा सुधारणांची अंमलबजावणी करण्यात आली आहे.

कोल्ड क्रिटिकॅलिटी आणि भविष्यातील वीजउत्पादन

युनिट एक सध्या एकशे साठ मेगावॉट क्षमतेने वीज निर्मिती करत असून दिनांक २९ जानेवारी २०२६ रोजी हे उत्पादन पुन्हा सुरू झाले. दरम्यान, युनिट दोनने ‘शीत क्रांतिकता’ (कोल्ड क्रिटीकॅलिटी) साध्य केली आहे. याचा अर्थ असा की, अणुभट्टीचा गाभा आता स्थिर झाला असून स्वयंपूर्ण साखळी अभिक्रिया सुरू झाली आहे. ही एक सुरक्षित चाचणी असून यामध्ये अत्यंत कमी तापमानात अणुभट्टीच्या वर्तनाचा अभ्यास केला जातो. टर्बाइनशी संबंधित काही किरकोळ कामे पूर्ण होताच युनिट दोन मधूनही व्यावसायिक वीजउत्पादन सुरू होईल.

प्रकल्पाचे महत्त्व आणि खर्च

आशियातील पहिल्या व्यावसायिक अणुऊर्जा केंद्राचे आयुष्य वाढवण्यासाठी राबवण्यात आलेल्या या पुनरुज्जीवन प्रकल्पाचा एकूण खर्च सुमारे पाचशे कोटी रुपये आहे. तज्ज्ञांच्या मूल्यांकनानुसार, या नूतनीकरणामुळे या दोन्ही अणुभट्ट्या आता किमान पुढील दहा वर्षे सुरक्षितपणे वीज निर्मिती करू शकतील. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मते, हा प्रकल्प केवळ तांत्रिक यश नसून भारतीय वैज्ञानिकांच्या जिद्दीचे प्रतीक आहे.

टॅग्ज: #तारापूर #अणुऊर्जा #पालघर #वीजउत्पादन #महाराष्ट्र #Tarapur #NuclearPower #Palghar #Electricity #India