जागतिक हवामान संघटनेने दिलेल्या माहितीनुसार, गेल्या काही काळापासून पृथ्वीच्या सरासरी तापमानात वाढ नोंदवण्यात आली आहे. प्रामुख्याने मानवनिर्मित हरितगृह वायूंचे उत्सर्जन आणि नैसर्गिक हवामान बदलांमुळे तापमानाचे नवनवे विक्रम प्रस्थापित होत आहेत. या वाढत्या उष्णतेमुळे जगभरातील विविध भागांत उष्णतेच्या लाटांचे प्रमाण आणि तीव्रता वाढली असून, याचा थेट परिणाम मानवी आरोग्य आणि निसर्गावर होत आहे.
समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान देखील लक्षणीयरीत्या वाढले असून, यामुळे चक्रीवादळांच्या निर्मितीसाठी पोषक वातावरण तयार होत आहे. शास्त्रज्ञांच्या मते, समुद्राच्या पाण्याचे तापमान वाढल्यामुळे बाष्पीभवनाचा वेग वाढतो आणि परिणामी अतिवृष्टी किंवा महापुरासारख्या नैसर्गिक आपत्ती उद्भवतात. या बदलांमुळे महासागरातील जीवसृष्टीवरही संकट आले असून, प्रवाळ साखळी नष्ट होण्याचा धोका वाढला आहे.
यंदाच्या वर्षात ‘अल निनो’ या नैसर्गिक हवामान घटकाचा प्रभाव प्रकर्षाने जाणवत आहे. या प्रक्रियेमुळे पॅसिफिक महासागरातील उष्ण वारे वाहण्याच्या दिशेत बदल होतो, ज्याचा परिणाम जागतिक पावसाच्या चक्रावर होतो. काही देशांमध्ये यामुळे भीषण दुष्काळ पडत आहे, तर काही ठिकाणी सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस पडल्यामुळे शेतीचे अतोनात नुकसान होत असल्याचे दिसून येत आहे.
तापमानातील ही वाढ दीड अंश सेल्सिअसच्या मर्यादेपर्यंत रोखण्याचे जागतिक उद्दिष्ट असले, तरी सध्याची आकडेवारी चिंताजनक आहे. गेल्या बारा महिन्यांपैकी प्रत्येक महिना हा आजवरचा सर्वाधिक उष्ण महिना म्हणून नोंदवला गेला आहे. जर उत्सर्जनाचे प्रमाण वेगाने कमी केले नाही, तर भविष्यात हवामानातील हे बदल अधिक तीव्र आणि विनाशकारी होऊ शकतात, असा इशारा हवामान तज्ज्ञांनी दिला आहे.
उत्तर आणि दक्षिण ध्रुवांवरील बर्फ वेगाने वितळत असल्यामुळे समुद्राच्या पाणी पातळीत वाढ होत आहे. यामुळे किनारपट्टीवरील शहरांना भविष्यात बुडण्याचा धोका निर्माण झाला आहे. निसर्गाचा समतोल राखण्यासाठी आता जागतिक स्तरावर वृक्षारोपण आणि प्रदूषणावर नियंत्रण मिळवणे हाच एकमेव पर्याय उरला आहे. सुरक्षित भविष्यासाठी तातडीने पावले उचलणे ही काळाची गरज बनली आहे.