हिमालयातील अत्यंत पवित्र आणि आध्यात्मिक महत्त्व असलेल्या तीर्थस्थळांपैकी एक मानली जाणारी ‘आदि कैलास’ यात्रा यंदा मे महिन्यात सुरू होणार आहे. ही यात्रा भाविकांसाठी केवळ एक प्रवास नसून भगवान शिवाशी संबंधित विविध पावन स्थळांच्या दर्शनाचा एक दुर्मिळ अनुभव मानला जातो. उत्तराखंड राज्यातील पिथौरागढ जिल्ह्याच्या दुर्गम आणि निसर्गरम्य भागात वसलेल्या या परिसरात दरवर्षी देशभरातून हजारो श्रद्धाळू मोठ्या उत्साहाने येतात. यंदाच्या यात्रेसाठी भाविकांमध्ये मोठी उत्सुकता दिसून येत असून, प्रशासकीय स्तरावर यात्रेच्या नियोजनाला वेग आला आहे.
यात्रेदरम्यान भाविकांना समुद्रसपाटीपासून सुमारे चार हजार पाचशे मीटर उंचीवर असलेल्या अतिशय सुंदर आणि पवित्र अशा पार्वती सरोवराचे दर्शन घेता येते. या सरोवराच्या काठावर भगवान शिव आणि माता पार्वती यांचे अत्यंत प्राचीन व जागृत मंदिर आहे. भाविक या सरोवराच्या पवित्र जलात स्नान करून मंदिरात पूजन आणि प्रार्थना करतात. या परिसरातील शांतता आणि सात्विकता भाविकांच्या मनाला एक वेगळीच आध्यात्मिक अनुभूती देते, असे मानले जाते.
या यात्रेतील सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे ओम पर्वत. या पर्वताचे वैशिष्ट्य असे की, त्यावर पडणाऱ्या बर्फाच्या नैसर्गिक थरांमुळे उन्हाळ्यात तिथे स्पष्टपणे ‘ॐ’ ही आकृती उमटलेली दिसते. समुद्रसपाटीपासून सुमारे पाच हजार पाचशे नव्वद मीटर उंचीवर असलेल्या या पर्वताला हिंदू धर्मात विशेष स्थान आहे. निसर्गाचा हा चमत्कार पाहण्यासाठी आणि या पवित्र आकृतीसमोर नतमस्तक होण्यासाठी भाविक विशेष उत्सुक असतात. या पर्वताचे दर्शन घेण्यासाठी यात्रेकरूंना अतिशय कठीण परंतु मनमोहक वाटांतून प्रवास करावा लागतो.
आदि कैलास यात्रेतील आणखी एक महत्त्वाचे श्रद्धास्थान म्हणजे ‘गौरीकुंड’. धार्मिक पुराणकथांनुसार, हे स्थान माता पार्वतीचे स्नानस्थळ मानले जाते. या ठिकाणी भाविक मोठ्या भक्तीभावाने नतमस्तक होतात आणि पूजन करतात. आदि कैलास परिसराचा संपूर्ण भाग हा साक्षात कैलासपती भगवान शिव यांचे वास्तव्याचे ठिकाण मानला जात असल्यामुळे, या तीर्थयात्रेला ‘कैलास-मानसरोवर’ यात्रेइतकेच उच्च आध्यात्मिक दर्जाचे महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
सध्या जिल्हा प्रशासनाकडून यात्रेकरूंसाठी रस्ते दुरुस्ती, राहण्याची सोय आणि कडेकोट सुरक्षा व्यवस्था करण्याचे काम जोरात सुरू आहे. हिमालयातील हवामान अनुकूल असलेल्या कालावधीतच ही यात्रा आयोजित केली जाते, जेणेकरून भाविकांचा प्रवास सुरक्षित होईल. हिमालयातील उत्तुंग शिखरे, नयनरम्य निसर्गसौंदर्य आणि दृढ धार्मिक श्रद्धा यांचा त्रिवेणी संगम असलेली ही आदि कैलास यात्रा भाविकांच्या आयुष्यातील एक अविस्मरणीय आध्यात्मिक पर्वणी ठरणार आहे.