रेल्वे मार्गांवर होणारे वन्यजीवांचे अपघाती मृत्यू कमी करण्यासाठी केंद्र सरकारने निश्चित केलेल्या मार्गांवर उपाययोजना करण्यात येणार आहे. या अनुषंगाने देशभरातील एकशे दहा संवेदनशील रेल्वे मार्ग निश्चित केले आहेत. या मार्गांवर प्राण्यांना सुरक्षितपणे येण्या-जाण्यासाठी मार्ग उपलब्ध व्हावा, या उद्देशाने सातशे पाच विशेष उपाययोजना राबविण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेण्यात आला आहे. पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय तसेच रेल्वे मंत्रालय यांच्या संयुक्त विद्यमाने ही सर्वसमावेशक योजना आखण्यात आली आहे.
उत्तराखंड राज्यातील देहरादून येथील भारतीय वन्यजीव संस्था येथे आयोजित करण्यात आलेल्या दोन दिवसीय राष्ट्रीय कार्यशाळेत वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी ही माहिती दिली. ‘रेल्वे मार्गांवर हत्तींचे मृत्यू रोखण्यासाठीच्या धोरणांची अंमलबजावणी’ या विषयावर ही विशेष कार्यशाळा पार पडली. या बैठकीत वन्यजीवांचे संरक्षण करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या पायाभूत सुविधा आणि तांत्रिक उपाययोजनांवर सविस्तर चर्चा करून कृती आराखडा तयार करण्यात आला.
प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, देशातील एकूण एकशे सत्तावीस रेल्वे मार्गांचा सखोल अभ्यास पूर्ण करण्यात आला आहे. या अभ्यासांतर्गत तीन हजार चारशे बावन्न पूर्णांक चार किलोमीटर लांबीच्या रेल्वे मार्गांचे निरीक्षण करण्यात आले. त्यापैकी चौदा राज्यांतील एकोणऐंशी मार्गांमधून सत्त्याहत्तर महत्त्वाच्या मार्गांची निवड प्राधान्याने करण्यात आली असून, त्यांची एकूण लांबी एक हजार नऊशे पासष्ट पूर्णांक दोन किलोमीटर इतकी आहे.
वन्यजीवांना सुरक्षितपणे मार्गक्रमण करता यावे यासाठी या मार्गांवर विविध प्रकारच्या सुविधा उभारल्या जाणार आहेत. यामध्ये प्रामुख्याने पाचशे तीन उतारमार्ग आणि समतल मार्ग, बहात्तर पुलांचा विस्तार व सुधारणा, एकोणचाळीस ठिकाणी कुंपण किंवा खंदक व्यवस्था, चार बाहेर पडण्याचे मार्ग, पासष्ट भुयारी मार्ग आणि बावीस उड्डाणपुलांच्या बांधकामाचा समावेश आहे. या उपाययोजनांमुळे प्राण्यांना रेल्वे मार्ग ओलांडताना होणारा अपघातांचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे. केंद्र सरकारच्या या विशेष मोहिमेचा मुख्य उद्देश हत्ती आणि वाघांसारख्या दुर्मिळ व महत्त्वाच्या वन्यजीवांचे प्राण वाचवणे हा आहे. रेल्वे मार्गांमुळे प्राण्यांच्या नैसर्गिक अधिवासात आणि येण्या-जाण्याच्या मार्गात अडथळे निर्माण होतात, ज्यातून अनेकदा भीषण अपघात घडतात. हे टाळण्यासाठी पर्यावरण मंत्रालय आणि रेल्वे मंत्रालय यांनी एकत्रितपणे पावले उचलली असून, वन्यजीवांचे जीवन सुरक्षित करण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.