ऑक्सफर्ड विद्यापीठातील ‘वेलबीइंग रिसर्च सेंटर’ने प्रकाशित केलेल्या जागतिक आनंदी देश या वार्षिक अभ्यासात फिनलंड सलग नवव्या वर्षी जगातील सर्वात आनंदी देश ठरला आहे. आइसलँड, डेन्मार्क, स्वीडन आणि नॉर्वे यांसारख्या इतर नॉर्डिक देशांनीही अव्वल क्रमांकांवर आपले वर्चस्व कायम राखले आहे.
गॅलप आणि युएन सस्टेनेबल डेव्हलपमेंट सोल्युशन्स नेटवर्क या संस्थांनी प्रसिद्ध केलेल्या निरीक्षणानुसार ताज्या जागतिक आनंद अहवालात ही नोंद करण्यात आली आहे. युद्धग्रस्त अफगाणिस्तान हा देश या सूचीमध्ये सर्वात खालच्या स्थानी राहिला आहे. या अहवालात जगभरातील १४७ देशांमधील जवळपास एक लाख लोकांचा सामाजिक स्तर, उत्पन्न, आरोग्य आणि स्वातंत्र्यासारख्या विविध निकषांचा विचार करून हा निष्कर्ष काढण्यात आला आहे.
या वर्षीच्या अहवालात भारतासाठी दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. गेल्या वर्षाच्या तुलनेत भारताच्या क्रमवारीत लक्षणीय सुधारणा झाली असून, भारत आता एकशे अठराव्या स्थानावरून एकशे सोळाव्या स्थानी पोहोचला आहे. जरी भारताची ही प्रगती संथ असली, तरी नागरिकांच्या समाधानामध्ये सकारात्मक बदल होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. विशेषतः तरुण पिढीमध्ये भविष्याबद्दल असलेली आशा ही भारतासाठी जमेची बाजू ठरली आहे.
अहवालातील पहिल्या दहा देशांच्या यादीत प्रामुख्याने युरोपीय देशांचे वर्चस्व पाहायला मिळते. फिनलंड पाठोपाठ डेन्मार्क, आइसलँड, स्वीडन आणि इस्रायल या देशांनी अनुक्रमे स्थान पटकावले आहे. आश्चर्याची बाब म्हणजे, अमेरिका आणि जर्मनी यांसारखे मोठे देश पहिल्या वीस देशांच्या यादीतून बाहेर पडले आहेत. याचे मुख्य कारण म्हणजे या प्रगत देशांमधील तरुणांमध्ये वाढलेली एकटेपणाची भावना आणि सामाजिक असुरक्षितता असल्याचे सांगितले जात आहे.
प्रगत देश मानल्या जाणाऱ्या अमेरिका या देशाचा क्रमांक तेवीसवा, कॅनडाचा पंचवीसवा आणि ब्रिटनचा एकोणतिसावा लागला आहे. याउलट, २०२३ मध्ये तेविसाव्या क्रमांकावर असलेल्या कोस्टा रिका या देशाने चौथे स्थान पटकावले आहे. संशोधकांनी कोस्टा रिका या देशाच्या या यशाचे मुख्य श्रेय तिथल्या भक्कम कौटुंबिक बंधांना आणि दृढ सामाजिक संबंधांना दिले आहे.
‘वेलबीइंग रिसर्च सेंटर’चे संचालक आणि या अहवालाचे सह-संपादक जान-इमॅन्युएल डी नेव्ह यांनी स्पष्ट केले की, या प्रगतीचे मुख्य कारण म्हणजे तेथील लोकांच्या सामाजिक जीवनाचा उच्च दर्जा आणि त्यांना लाभलेली स्थिरता हे होय. लॅटिन अमेरिकन समाजांमध्ये सामाजिक वीण अधिक घट्ट असते, ज्यामुळे तिथल्या नागरिकांमध्ये समाधानाची भावना अधिक आहे. ज्या देशांमध्ये लोक एकमेकांना मदत करतात आणि जिथे भ्रष्टाचाराचे प्रमाण कमी आहे, ते देश या सूचीत वरच्या स्थानावर आहेत. विशेषतः नॉर्डिक देशांचे या क्रमवारीत सातत्याने टिकून असलेले वर्चस्व हे त्यांच्या विशिष्ट समाजव्यवस्थेचा परिणाम आहे. या देशांमध्ये संपत्तीचे नागरिकांमध्ये होणारे समान वाटप हे महत्त्वाचे ठरते. तिथली सक्षम कल्याणकारी व्यवस्था आणि आरोग्य सुविधांमुळे लोकांचे सरासरी आयुर्मानही अधिक आहे. या सर्व घटकांच्या एकत्रित परिणामामुळे हे देश वर्षानुवर्षे पहिल्या दहा क्रमांकांमध्ये आपले स्थान टिकवून आहेत. दुसरीकडे, पाकिस्तान, नेपाळ आणि चीन यांसारख्या शेजारील देशांनीही या अहवालात भारतापेक्षा चांगले स्थान मिळवले आहे. मात्र, दक्षिण आशियाई देशांमध्ये उत्पन्नातील असमानता आणि मानसिक स्वास्थ्याकडे होणारे दुर्लक्ष ही एक मोठी चिंतेची बाब असल्याचे अहवालात अधोरेखित करण्यात आले आहे. जगातील एकूण आनंदाचा स्तर वाढवण्यासाठी देशांनी केवळ आर्थिक प्रगतीवर लक्ष न देता नागरिकांच्या मानसिक आणि सामाजिक आरोग्याला प्राधान्य देणे गरजेचे आहे.