गुजरात उच्च न्यायालयाने न्यायदान प्रक्रियेमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वापराबाबत एक अत्यंत महत्त्वाचे धोरण जाहीर केले आहे. या नवीन नियमावलीनुसार, न्यायालयाचे निकाल लिहिणे, न्यायालयीन आदेश तयार करणे किंवा अंतिम न्यायनिर्णय देणे यांसारख्या कामांसाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर करण्यावर पूर्णपणे बंदी घालण्यात आली आहे. न्यायव्यवस्थेची स्वायत्तता अबाधित राखण्यासाठी आणि जनसामान्यांचा न्यायालयावरील विश्वास टिकवून ठेवण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
न्यायालयाने आपल्या आदेशात असे नमुद केले आहे की, कोणत्याही प्रकारच्या न्यायनिर्णय प्रक्रियेत, विशेषतः कायद्याचे सूक्ष्म विश्लेषण, पुराव्यांचे तार्किक मूल्यमापन, शिक्षेचे स्वरूप निश्चित करणे किंवा अधिकृत आदेशांचे मसुदे तयार करणे, यामध्ये या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करता येणार नाही. न्यायदानाच्या कामावर या तंत्रज्ञानाचा प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्ष प्रभाव पडू नये, यासाठी अत्यंत कडक निर्बंध लागू करण्यात आले आहेत.
या निर्णयाच्या मुळाशी कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे उद्भवू शकणाऱ्या संभाव्य धोक्यांचा सखोल विचार करण्यात आला आहे. चुकीची माहिती प्रसृत होणे, निष्कर्षांमध्ये असणारा पक्षपातीपणा, गोपनीयतेचा भंग होणे आणि त्यातून न्यायव्यवस्थेची विश्वासार्हता धोक्यात येणे, अशा अनेक बाबींबाबत न्यायालयाने चिंता व्यक्त केली आहे. यंत्रापेक्षा मानवी विवेकबुद्धी आणि संवेदनशीलता हीच न्यायदानासाठी सर्वोत्तम आहे, या तत्त्वावर या धोरणाने शिक्कामोर्तब केले आहे.
मात्र, हे निर्बंध लादताना काही मर्यादित स्वरूपाच्या प्रशासकीय कामांसाठी सवलत देण्यात आली आहे. कायदेशीर संदर्भांचे संशोधन करणे, प्रकरणांचे व्यवस्थापन करणे, कार्यालयीन कामे हाताळणे आणि कागदपत्रांची रचना अधिक स्पष्ट करणे यांसारख्या कामांसाठी या तंत्रज्ञानाचा आधार घेता येईल. असे असले तरी, अशा प्रकारे मिळवलेल्या प्रत्येक माहितीची मानवी स्तरावर अत्यंत बारकाईने पडताळणी करणे बंधनकारक करण्यात आले आहे.
नवीन धोरणानुसार, कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या साहाय्याने तयार केलेल्या कोणत्याही माहितीची सर्वस्व जबाबदारी संबंधित न्यायाधीश किंवा न्यायालयीन कर्मचाऱ्यावरच राहणार आहे. नियमांचे उल्लंघन झाल्यास कठोर शिस्तभंगाची कारवाई करण्याचा इशाराही देण्यात आला आहे. या निर्णयामुळे न्यायव्यवस्थेत तंत्रज्ञानाचा मर्यादित वापर सुनिश्चित करतानाच मानवी मूल्यांचे संवर्धन करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.