दिल्ली सरकारने संपूर्ण शहरात शंभर प्राणवायू उद्याने विकसित करण्याची योजना आखली आहे. दिल्लीच्या हवामानात सुधारणा करण्यासाठी आणि प्रदूषणाच्या समस्येवर मात करण्यासाठी ही योजना आखण्यात आली आहे. दिल्लीच्या मुख्यमंत्री रेखा गुप्ता यांनी शुक्रवारी या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाची अधिकृत घोषणा केली. या योजनेचा एक भाग म्हणून, उत्तर दिल्लीतील बुराडी परिसरातील मुखमेलपूर गावात तीन एकर जमिनीवर पहिल्या प्राणवायू उद्यानाची पायाभरणी करण्यात आली. हे दिल्लीतील अशा प्रकारचे पहिलेच अनोखे उद्यान ठरणार आहे.
या पायाभरणी समारंभाप्रसंगी बोलताना मुख्यमंत्री रेखा गुप्ता यांनी पूर्वीच्या व्यवस्थांवर जोरदार निशाणा साधला. त्यांनी सांगितले की, वाढत्या प्रदूषणावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी पूर्वी कोणालाही काळजी नव्हती किंवा त्या दिशेने ठोस पावले उचलली गेली नाहीत. मुख्यमंत्री गुप्ता यांनी पुढे नमूद केले की, त्यांचे सरकार गेल्या एक वर्षापासून प्रदूषण कमी करण्यासाठी अत्यंत सक्रियपणे काम करत असून, ही शंभर उद्याने उभारण्याचा निर्णय याच व्यापक मोहिमेचा एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण हिस्सा आहे.
या विशेष प्राणवायू उद्यानांचे स्वरूप सामान्य उद्यानांपेक्षा पूर्णपणे वेगळे आणि वैशिष्ट्यपूर्ण असणार आहे. या उद्यानांमध्ये अत्यंत दाट आणि प्रामुख्याने फळझाडांची लागवड केली जाईल, जेणेकरून वातावरणात शुद्ध प्राणवायू मिळेल. यासोबतच विविध प्रकारच्या पक्ष्यांना अन्न आणि सुरक्षित निवारा देखील उपलब्ध होईल. दिल्लीतील वाढते नागरिकरण पाहता घने वृक्षारोपण असलेल्या अशा हिरव्यागार उद्यानांची शहराला आज सर्वात जास्त गरज असल्याचे मुख्यमंत्र्यांनी आवर्जून सांगितले. या प्रकल्पासोबतच चालू वर्षात संपूर्ण दिल्लीत सत्तर लाखांपेक्षा जास्त झाडे आणि लहान झुडपे लावण्याचे उद्दिष्ट सरकारने ठेवले आहे.
मुखमेलपूर येथे विकसित केल्या जाणाऱ्या या पहिल्या पहिल्या उद्यानासाठी वन विभागाने एक कोटी रुपयांचा निधी मंजूर केला आहे, तर मुख्यमंत्री रेखा गुप्ता यांनी त्यांच्या स्थानिक आमदार विकास निधीतून आणखी एक कोटी रुपयांचा अतिरिक्त निधी देण्याची घोषणा केली आहे. स्थानिक खासदार मनोज तिवारी यांच्या उपस्थितीत झालेल्या या कार्यक्रमात बुराडी विधानसभा मतदारसंघासाठी वीस कोटी रुपयांच्या विकासकामांना मंजुरी देण्यात आली. या उद्यानात नागरिकांसाठी फिरण्याचे मार्ग, ऊर्जा-बचत करणारे दिवे, बसण्यासाठी सुंदर झोपड्या, एक सुशोभित तलाव आणि विविध सावली देणाऱ्या वृक्षांची लागवड केली जाणार आहे.
प्रदूषणावर वैज्ञानिक पद्धतीने मात करण्यासाठी दिल्ली सरकारच्या पर्यावरण विभागाने ‘भारतीय तंत्रज्ञान संस्था कानपूर’ म्हणजेच आयआयटी कानपूरशी संबंधित असलेल्या ऐरावत संशोधन संस्थेसोबत एक महत्त्वपूर्ण सामंजस्य करार केला आहे. या करारानुसार, दिल्लीत कमी खर्चाचे सेन्सर्स, फिरत्या प्रयोगशाळा आणि उपग्रहांच्या मदतीने रिअल-टाइम म्हणजेच थेट प्रदूषण निरीक्षण यंत्रणा उभारली जाईल. कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित ही प्रणाली दिल्लीतील प्रदूषणाची पन्नास ते बहात्तर तास आधीच अचूक माहिती देईल, ज्यामुळे हवामान सुधारण्यासाठी प्रशासनाला वेळेत प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करणे अधिक सोपे होणार आहे.