संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेने पिनाका लांब पल्ल्याच्या मार्गदर्शित रॉकेटची यशस्वी उड्डाण चाचणी पूर्ण केली आहे. ओदिशाच्या किनारपट्टीवरील एकात्मिक चाचणी श्रेणीत ही महत्त्वपूर्ण चाचणी पार पडली.
६० किलोमीटर
किमान चाचणी पल्ला
१२० किलोमीटर
कमाल संभाव्य पल्ला
२२ रेजिमेंट्स
लष्कराचे दीर्घकालीन उद्दिष्ट
४ प्रयोगशाळा
तांत्रिक विकास सहभाग
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
डीआरडीओने पिनाका लांब पल्ल्याच्या मार्गदर्शित रॉकेटची यशस्वी उड्डाण चाचणी घेतली आहे. चांदीपूर येथील चाचणी केंद्रावर ६० किलोमीटर अंतरावरील लक्ष्यावर अचूक मारा करून या क्षेपणास्त्राची तांत्रिक क्षमता आणि अचूकता सिद्ध करण्यात आली.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था (डीआरडीओ) आणि आर्मामेंट रिसर्च अँड डेव्हलपमेंट एस्टॅब्लिशमेंट या संस्थांनी याचे डिझाइन तयार केले. केंद्रीय संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी या यशस्वी मोहिमेबद्दल शास्त्रज्ञांचे कौतुक केले.
तात्कालिक परिणाम
भारतीय लष्कराच्या ताफ्यातील विद्यमान पिनाका लाँचरची अष्टपैलू क्षमता सिद्ध झाली आहे. एकाच यंत्रणेवरून वेगवेगळ्या पल्ल्याची रॉकेट्स डागण्याचा मार्ग मोकळा झाल्याने युद्धभूमीवरील लष्कराची लवचिकता वाढली आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
संरक्षण मंत्रालयाने या स्वदेशी शस्त्रास्त्राच्या यशाची अधिकृत नोंद घेतली आहे. देशाच्या संरक्षण सज्जतेमध्ये आणि आत्मनिर्भर भारत मोहिमेमध्ये ही प्रणाली मोलाचे योगदान देणार असल्याचे शासनाने स्पष्ट केले.
स्वदेशी तंत्रज्ञान आणि प्रयोगशाळांचे सहकार्य
पिनाका लांब पल्ल्याच्या मार्गदर्शित रॉकेटची निर्मिती पूर्णपणे स्वदेशी तंत्रज्ञानावर आधारित आहे.
- आर्मामेंट रिसर्च अँड डेव्हलपमेंट एस्टॅब्लिशमेंट आणि हाय एनर्जी मटेरियल्स रिसर्च लॅबोरेटरी यांनी याचे संपादन केले.
- डिफेन्स रिसर्च अँड डेव्हलपमेंट लॅबोरेटरी आणि रिसर्च सेंटर इमारत यांनी या प्रकल्पाला तांत्रिक साहाय्य दिले.
पिनाका रॉकेट प्रणालीची कार्यक्षमता आणि अचूकता
पिनाका ही भारतीय लष्कराची अत्यंत विश्वासार्ह आणि विनाशकारी आर्टिलरी रॉकेट प्रणाली आहे. सध्या लष्कराकडे असलेल्या पिनाका प्रणालीचा पल्ला साधारणपणे ४० किलोमीटरपर्यंत मर्यादित आहे. या नवीन मार्गदर्शित आवृत्तीच्या चाचणीमुळे हा पल्ला आता थेट ६० किलोमीटरच्या पुढे गेला आहे. सुधारित आवृत्तीचा वापर करून हा पल्ला १२० किलोमीटरपर्यंत वाढवणे शक्य आहे. चांदीपूर येथील चाचणीत रॉकेटने पूर्व-निर्धारित मार्गाचा अचूक मागोवा घेतला. संपूर्ण प्रवासादरम्यान तैनात असलेल्या रडार आणि इलेक्ट्रो-ऑप्टिकल ट्रॅकिंग यंत्रणांनी रॉकेटच्या गतीची नोंद केली. अत्याधुनिक मार्गदर्शित प्रणालीमुळे हे रॉकेट वाटेत दिशा बदलून शत्रूच्या तळावर अचूक हल्ला करू शकते. लष्कराच्या सेवेतील लॉँचरमधूनच ही चाचणी घेण्यात आल्यामुळे प्रत्यक्ष युद्धात याचा वापर करणे अत्यंत सोपे होणार आहे.
“पिनाका लांब पल्ल्याच्या मार्गदर्शित रॉकेटची यशस्वी चाचणी हा देशांतर्गत संरक्षण सज्जतेमधील एक मैलाचा दगड आहे. यामुळे भारताची लांब पल्ल्याच्या अचूक माऱ्याची क्षमता अधिक मजबूत झाली आहे.”
— राजनाथ सिंह, केंद्रीय संरक्षण मंत्री“या चाचणीच्या यशाने आमच्या तंत्रज्ञानाची पडताळणी झाली आहे. सर्व प्रयोगशाळा आणि उद्योग भागीदारांच्या एकत्रित प्रयत्नांमुळे हे यश मिळाले असून लष्कराची ताकद यामुळे वाढेल.”
— राजेश कुमार सिंह, संरक्षण सचिव तथा अध्यक्ष, डीआरडीओ- पिनाका प्रणालीचा सध्याचा पल्ला ४० किलोमीटरवरून ६० किलोमीटरपर्यंत वाढला.
- सुधारित आवृत्तीद्वारे पल्ला भविष्यात १२० किलोमीटरपर्यंत नेणे शक्य.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| चाचणीचे नाव | पिनाका लांब पल्ल्याची मार्गदर्शित रॉकेट चाचणी | पूर्ण |
| चाचणीचे ठिकाण | एकात्मिक चाचणी श्रेणी, चांदीपूर, ओदिशा | पूर्ण |
| यंत्रणेचा प्रकार | स्वदेशी गाईडेड रॉकेट सिस्टीम | कार्यरत |
| किमान मारा पल्ला | ६० किलोमीटर अंतर क्षमता | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
पिनाका प्रणालीचा विस्तार आणि जागतिक मागणी
भारतीय लष्कर आपल्या तोफखान्याची ताकद वाढवण्यासाठी पिनाका रेजिमेंट्सचा वेगाने विस्तार करत आहे. सध्या लष्कराकडे पिनाकाच्या सहा रेजिमेंट्स सक्रिय आहेत. ही संख्या लवकरच १० आणि दीर्घकाळात २२ रेजिमेंट्सपर्यंत वाढवण्याचे नियोजन आहे. एका पिनाका रेजिमेंटमध्ये साधारणपणे १८ लाँचर वाहने असतात. ही यंत्रणा काही सेकंदांत एकापाठोपाठ एक अनेक रॉकेट्स डागू शकते. भारताची ही विनाशकारी क्षमता पाहून आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतही पिनाका प्रणालीला मागणी आहे. आर्मेनिया देशाने भारतासोबत तब्बल दोन हजार कोटी रुपयांचा करार करून ही यंत्रणा खरेदी केली आहे. फ्रान्स आणि इतर आशियाई देशही ही यंत्रणा खरेदी करण्यासाठी भारताशी चर्चा करत आहेत.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन संरक्षण सज्जतेचा आढावा घेण्यात आला आहे. सीमाभागातील सुरक्षा व्यवस्था मजबूत करण्यासाठी या आधुनिक स्वदेशी प्रणालीच्या प्रत्यक्ष तैनातीचे नियोजन प्रशासनाकडून वेगाने केले जात आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर स्वदेशी संरक्षण उत्पादक कंपन्यांचे शेअर्स आणि पत वाढली आहे. लार्सन अँड टुब्रो सारख्या खाजगी क्षेत्रातील भागीदारांना या प्रणालीच्या आधुनिकीकरणाचे कंत्राट मिळाल्याने संरक्षण उद्योगात तेजी दिसून येत आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम दिसून येत नसला तरी देशाच्या सीमा अधिक सुरक्षित झाल्याची भावना नागरिकांमध्ये निर्माण झाली आहे. स्वदेशी वैज्ञानिक प्रगतीमुळे नागरिकांचा देशाच्या संरक्षण दलांवरील आत्मविश्वास अधिक बळकट झाला आहे.
संरक्षण संशोधक व अभियांत्रिकीचे विद्यार्थी
संरक्षण क्षेत्रातील तरुण संशोधक आणि अभियांत्रिकीचे विद्यार्थी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून त्यांना देशपातळीवरील वैज्ञानिक संशोधनाची नवी दिशा मिळाली आहे. एरोस्पेस आणि डिफेन्स टेक्नॉलॉजीमध्ये काम करणाऱ्या तरुणांसाठी रोजगाराच्या नव्या संधी यामुळे उपलब्ध होत आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
डीआरडीओने केलेली पिनाका मार्गदर्शित रॉकेटची यशस्वी चाचणी भारताच्या लष्करी स्वावलंबनाची दिशा स्पष्ट करते. आधुनिक युद्धतंत्रात अचूकता आणि लांब पल्ल्याचा मारा या दोन गोष्टी अत्यंत निर्णायक ठरतात. पिनाकाची ही नवी आवृत्ती या दोन्ही आघाड्यांवर भारताला आघाडी मिळवून देणारी आहे. परदेशी शस्त्रास्त्रांवरील अवलंबित्व कमी करून स्वतःचे तंत्रज्ञान विकसित करण्याचे धोरण किती यशस्वी ठरत आहे, याचे हे उत्तम उदाहरण आहे. केवळ देशांतर्गत गरज भागवणे नव्हे, तर जागतिक स्तरावर शस्त्रास्त्रांची निर्यात करणारा देश म्हणून भारत पुढे येत आहे. आर्मेनियासारख्या देशांनी दाखवलेला विश्वास भारताच्या संरक्षण उत्पादनांचा दर्जा सिद्ध करतो. ही यंत्रणा येत्या काळात भारतीय सैन्याला सीमेवर मजबूत कवच प्रदान करेल यात शंका नाही.