भारतीय लष्कराने आपल्या जवानांना अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने सुसज्ज करण्याचा निर्णय घेतला आहे. या अंतर्गत आगामी पाच वर्षांत तब्बल पाच लाख सैनिकांना ड्रोनतज्ज्ञ म्हणून पारंगत केले जाईल. नाशिक युद्धजन्य लष्करी विमान चालन प्रशिक्षण विद्यालयात आयोजित कार्यक्रमात ही माहिती देण्यात आली. या कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी लष्कराच्या प्रशिक्षण विभागाचे मुख्य अधिकारी लेफ्टनंट जनरल देवेंद्र शर्मा उपस्थित होते. त्यांनी जवानांच्या आधुनिक तंत्रज्ञान आत्मसात करण्याच्या गतीचे कौतुक केले.
नाशिक येथील या प्रतिष्ठित लष्करी प्रशिक्षण संस्थेत दीक्षांत सोहळा पार पडला. लष्करी विमानचालक, हेलिकॉप्टर प्रशिक्षक आणि ड्रोनचे प्रशिक्षण घेणारे सैनिक आणि अधिकारी यांचा दीक्षांत विधी एकाच वेळी संपन्न झाला. या सोहळ्यादरम्यान विमानांच्या ताफ्याची चित्तथरारक प्रात्यक्षिके सादर करण्यात आली. यावेळी प्रसारमाध्यमांशी संवाद साधताना मुख्य सेनापती लेफ्टनंट जनरल देवेंद्र शर्मा यांनी स्पष्ट केले की, आधुनिक युद्धात मानवरहित स्वयंचलित हवाई प्रणालीने युद्धाची जुनी समीकरणे पूर्णपणे बदलून टाकली आहेत. पूर्वी ज्या मोहिमांसाठी प्रचंड खर्चिक आणि भव्य शस्त्रास्त्रांची गरज भासत असे, तीच कामे आज अत्यंत कमी खर्चात आणि अचूकतेने ड्रोनच्या माध्यमातून यशस्वीपणे पूर्ण केली जात आहेत.
भारतीय लष्कराने जानेवारी २०२५ मध्ये एकोणीस लष्करी प्रशिक्षण केंद्रांमध्ये या विशेष ड्रोन प्रशिक्षण कार्यक्रमाची औपचारिक सुरुवात केली होती. या प्रशिक्षणादरम्यान जवानांना शत्रूच्या भागात अचूकतेने टेहळणी करणे, मोहिमेचे पूर्वनियोजन करणे आणि विशिष्ट क्षेत्रातील हालचालींवर हवेतून बारीक लक्ष ठेवण्याचा विशेष आराखडा शिकवला जात आहे. सैनिकांना याचे आभासी पद्धतीने सुरक्षित वातावरणात सराव करता यावा, यासाठी विशेष सिम्युलेटर्स म्हणजेच संगणकीय सराव प्रणाली देखील तयार करण्यात आली आहे. या कामगिरीचा वेग इतका प्रचंड आहे की, भारतीय लष्कराने अवघ्या एका वर्षाच्या कालावधीत तब्बल पन्नास हजार जवान आणि वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांना ड्रोन हाताळणीचे अत्यंत कठीण व तांत्रिक प्रशिक्षण यशस्वीपणे पूर्ण करून दिले आहे.
प्रशिक्षणाचे महत्त्व पटवून देताना लेफ्टनंट जनरल देवेंद्र शर्मा यांनी महाराजा रणजीत सिंह यांच्या हातावर नेहमी असणाऱ्या शिकारी बाजाचे ऐतिहासिक उदाहरण दिले. ते म्हणाले की, आधुनिक काळातील सैनिकांसाठी ड्रोन हे अगदी हातावरील बाजासारखेच काम करत आहे, कारण यामुळे सैनिकाला स्वतःच्या नजरेच्या आणि क्षितिजाच्या पलीकडे पाहण्याची एक अद्भूत क्षमता प्राप्त होते. आजच्या गतिमान युगात जो देश या हवाई क्षमतेचा सर्वाधिक आणि प्रभावी वापर करेल, त्याला शत्रूच्या हालचालींची अचूक माहिती वेळेत मिळेल आणि त्यामुळे युद्धभूमीवर जलद निर्णय घेणे शक्य होईल. थोडक्यात सांगायचे तर, आपण आधुनिक युगात शत्रूला केवळ शारीरिक बळावर नव्हे, तर माहितीच्या बळावर आणि तंत्रज्ञानाच्या अचूकतेवर सहज पराभूत करू शकतो.
सध्या भारतीय लष्कराकडे साडेबारा लाख सक्रिय सैनिकांचे बलाढ्य मनुष्यबळ उपलब्ध आहे, ज्यामधील जवळपास निम्मे सैन्य आगामी पाच वर्षांत ड्रोन चालवण्यात पूर्णपणे सक्षम होणार आहे. नाशिकच्या प्रशिक्षण केंद्रातून बाहेर पडणाऱ्या प्रत्येक नवीन हेलिकॉप्टर वैमानिकाला आता सक्तीचे चाळीस तासांचे विशेष ड्रोन चालवण्याचे प्रशिक्षण दिले जात आहे. यामुळे हे वैमानिक आता केवळ पारंपारिक हेलिकॉप्टर चालवण्यापुरते मर्यादित न राहता, मानवासहित आणि मानवरहित विमानांच्या संयुक्त पथकाचे नेतृत्व करण्यास सक्षम बनले आहेत. हे ड्रोन केवळ शत्रूच्या तळांवर अचूक हल्ला करण्यासाठीच उपयुक्त ठरत नसून, दुर्गम भागात लष्करी रसद आणि अन्नधान्याचा पुरवठा करण्यासाठी तसेच चोवीस तास कडक टेहळणी करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत.