देशातील खाद्यतेल विक्रीबाबत केंद्र सरकारने महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. ग्राहकांची आर्थिक फसवणूक रोखण्यासाठी केंद्रीय ग्राहक कामकाज विभागाने कडक नियमावली लागू केली आहे. सरकारने आता खाद्यतेलासाठी नऊ प्रमाणित परिमाणे निश्चित केली आहेत. देशातील किरकोळ आणि घाऊक बाजारात आता या नव्या नियमांनुसारच खाद्यतेलाची विक्री करणे बंधनकारक असणार आहे. केंद्र सरकारच्या या ग्राहक धोरणामुळे बाजारातील साठेबाजी आणि लपवाछपवीला मोठ्या प्रमाणावर आळा बसेल, असा विश्वास प्रशासकीय अधिकाऱ्यांनी व्यक्त केला आहे.
नऊ प्रमाणित आकार निश्चित
सध्या बाजारात खाद्यतेल उत्पादक कंपन्यांकडून वेगवेगळ्या अनपेक्षित वजनांच्या पिशव्या किंवा बाटल्या तयार करून ग्राहकांची दिशाभूल केली जात होती. या समस्येचे निवारण करण्यासाठी सरकारने आता केवळ नऊ प्रमाणित परिमाणे निश्चित केली आहेत. या नव्या नियमांनुसार आता खाद्यतेल केवळ दोनशे मिलीलीटर, पाचशे मिलीलीटर, एक लिटर, दोन लिटर, तीन लिटर, चार लिटर, पाच लिटर, पंधरा लिटर आणि वीस लिटर याच नऊ प्रमाणित आकारांमध्ये विकता येईल. या ठराविक आकारांव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही प्रकारच्या पॅकेजिंगवर सरकारने आता पूर्णपणे बंदी घातली आहे.
पारदर्शकतेला मिळणार मोठे बळ
सॉल्व्हन्ट एक्स्ट्रॅक्टर्स असोसिएशन ऑफ इंडिया या नामांकित उद्योग संघटनेने सरकारच्या या निर्णयाचे जाहीर स्वागत केले आहे. त्यांच्या मते, काही कंपन्या एक लिटरऐवजी नऊशे किंवा नऊशे पन्नास मिलीलीटरचे पॅकेट विकून कमी किमतीचा आभास निर्माण करत होत्या. ज्यामुळे प्रामाणिक व्यावसायिकांचे नुकसान होत होते. आता सर्वच ब्रँडचे तेल समान आकाराच्या पॅकमध्ये उपलब्ध होणार असल्याने ग्राहकांना विविध कंपन्यांच्या किमतींची अचूक तुलना करणे सोपे जाईल. यामुळे तेल उद्योगातील अनिष्ट आणि अनावश्यक स्पर्धा देखील कायमची बंद होणार आहे.
कंपन्यांना तीन महिन्यांची मुदत
केंद्रीय ग्राहक कामकाज मंत्रालयाने या नवीन नियमावलीच्या प्रत्यक्ष अंमलबजावणीसाठी तीन महिन्यांचा कालावधी दिला आहे. या मुदतीत कंपन्यांना जुन्या आकाराचा साठा संपवून नवीन प्रमाणित पॅकेजिंग आणि लेबलिंग प्रणाली स्वीकारता येणार आहे. या नियमात केवळ दोनशे मिलीलीटरपेक्षा कमी क्षमतेच्या अत्यंत लहान सॅशे पॉकेट्सना सवलत देण्यात आली आहे, जेणेकरून ग्रामीण आणि कमी उत्पन्न गटातील ग्राहकांना कमी किमतीत तेल मिळण्यात कोणतीही अडचण निर्माण होणार नाही.
पॅकेटवर वजन लिहिणे बंधनकारक
या नव्या नियमावलीतील दुसरा सर्वात महत्त्वाचा बदल म्हणजे आता कंपन्यांना तेलाच्या परिमाणासोबतच त्याचे अचूक वजन देखील पॅकेटवर स्पष्टपणे नमूद करावे लागणार आहे. जर एखाद्या पॅकेटवर एक लिटर असे लिहिले असेल, तर त्यासोबत त्याचे किलोग्रॅममधील वजन देखील वैध मापनशास्त्र नियमांनुसार छापावे लागेल. यामुळे तापमानातील बदलांमुळे तेलाच्या घनतेत होणाऱ्या फरकाचा ग्राहकांना फटका बसणार नाही. पुणे व्यापारी महासंघाने देखील या निर्णयामुळे बाजारपेठेत अधिक पारदर्शकता येईल अशी आशा व्यक्त केली आहे.