स्वीडनमधील आंतरराष्ट्रीय शांतता संशोधन संस्थेने भारताच्या लष्करी आणि आण्विक शक्तीविषयी अत्यंत महत्त्वाची माहिती प्रसिद्ध केली आहे. या अहवालानुसार, भारताने आपल्या अण्वस्त्र धोरणात अत्यंत महत्त्वाचा बदल केला आहे. इतिहासात पहिल्यांदाच शांततेच्या काळात थेट बारा अण्वस्त्रे प्रत्यक्ष कारवाईसाठी सज्ज स्थितीत तैनात केली आहेत. आतापर्यंत भारताचे अधिकृत धोरण हे आपली अण्वस्त्रे आणि त्यांना वाहून नेणारी प्रक्षेपण यंत्रणा वेगवेगळ्या ठिकाणी सुरक्षित साठवून ठेवण्याचे होते. मात्र, बदलत्या जागतिक घडामोडींच्या पार्श्वभूमीवर भारताने हे अणूबाँब प्रक्षेपकांशी जोडले आहे. ते तात्काळ वापरासाठी पूर्णपणे तयार ठेवल्याचे या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. या वृत्तामुळे जागतिक स्तरावर भारताच्या संरक्षणात्मक भूमिकेकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलला आहे.
अण्वस्त्रांच्या संख्येत पाकिस्तान मागे
या आंतरराष्ट्रीय अहवालानुसार, भारताने आपल्या अण्वस्त्रांच्या एकूण साठ्यात वाढ केली आहे. हा आकडा आता एकशे नव्वदवर पोहोचला आहे. विशेष म्हणजे, इतिहासात पहिल्यांदाच भारताने अण्वस्त्रांच्या संख्येत आपला पारंपरिक प्रतिस्पर्धी असलेल्या पाकिस्तानला मागे टाकले आहे. सध्या पाकिस्तानकडे एकूण एकशे सत्तर अण्वस्त्रे असून त्यातील एकही अण्वस्त्र प्रत्यक्ष तैनात स्थितीत नाही. भारताचे हे आधुनिकीकरण प्रामुख्याने चीनचे आव्हान लक्षात घेऊन केले जात आहे. चीनने देखील आपल्या तैनात अणुबॉम्बची संख्या दोन हजार पंचवीस मधील चोवीस वरून आता चौतीसवर नेली असून चीनकडे एकूण सहाशे वीस अण्वस्त्रांचा साठा उपलब्ध आहे.
समुद्रातून शत्रूचा विनाश करण्याची ताकद
अहवालातील माहितीनुसार, भारताने ‘आयएनएस अरिहंत’ आणि ‘आयएनएस अरिघात’ या आपल्या अणू पाणबुड्यांवर ही अण्वस्त्रे तैनात केली असून या पाणबुड्या सध्या समुद्रात गस्त घालत आहेत. भारताचे अधिकृत धोरण ‘आधी अण्वस्त्र हल्ला न करणे’ असे आहे. त्यामुळे जर शत्रू देशाने भारतावर पहिला अणू हल्ला केला, तरीही समुद्रात सुरक्षित असलेल्या या पाणबुड्यांमधून शत्रूचा पूर्णपणे विनाश करण्याची अफाट क्षमता भारताने निर्माण केली आहे. याशिवाय विशेष तंत्रज्ञानामुळे एकाच क्षेपणास्त्रावरून एकाच वेळी अनेक वेगवेगळ्या लक्ष्यांवर अचूक मारा करणे भारताला सहज शक्य झाले आहे.
जागतिक स्तरावर अण्वस्त्रांची स्थिती
या ताज्या अहवालानुसार, सध्या जगभरात एकूण बारा हजार एकशे सत्याऐंशी अण्वस्त्रे आहेत, ज्यापैकी नऊ हजार सातशे पंचेचाळीस अण्वस्त्रे लष्करी साठ्यात असून चार हजार बारा अण्वस्त्रे विविध देशांनी तैनात केली आहेत. जगातील एकूण नऊ देशांकडे म्हणजेच अमेरिका, रशिया, ब्रिटन, फ्रान्स, चीन, भारत, पाकिस्तान, उत्तर कोरिया आणि इस्रायल यांच्याकडे अण्वस्त्रे आहेत. यामध्ये अमेरिका आणि रशियाकडे सर्वाधिक अण्वस्त्रांचा साठा असून त्यांची हजारो अण्वस्त्रे हाय-अलर्टवर तैनात आहेत.
आशियाई क्षेत्रातील वाढता तणाव
आशियाई क्षेत्रातील वाढता तणाव पाहता भारत आता चीनच्या संपूर्ण भूभागावर लक्ष केंद्रित करू शकणाऱ्या लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्र प्रणालींचा विकास वेगाने करत असल्याचे या अहवालात प्रामुख्याने अधोरेखित करण्यात आले आहे. भारताची ही नवी संरक्षण व्यूहरचना आणि अण्वस्त्रांची सज्जता पाहता, देशाच्या सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देण्यात आले आहे. जागतिक आणि प्रादेशिक राजकारणातील बदलांना तोंड देण्यासाठी भारताने उचललेले हे पाऊल अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानले जात आहे.