
केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाने देशभरात वापरल्या जाणाऱ्या सोळा प्रकारच्या मिश्र औषधांच्या उत्पादन, विक्री आणि वितरणावर तातडीने बंदी घातली आहे. सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशानंतर तज्ज्ञ समितीच्या अहवालाच्या आधारे ‘औषध आणि सौंदर्य प्रसाधने कायदा’च्या कलम सव्वीस ए अंतर्गत हा निर्णय घेण्यात आला.
16
बंदी घातलेली मिश्र औषधे
26A
कायद्याचे संबंधित कलम
सर्वोच्च न्यायालयाचे निर्देश आणि तज्ज्ञांचा अहवाल
देशाच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशानंतर घेतलेल्या सखोल पुनरावलोकनाचा हा निर्णय एक भाग आहे. न्यायालयाच्या निर्देशानुसार ‘ड्रग्ज टेक्निकल ॲडव्हायझरी बोर्ड’ या संस्थेने विशेष तज्ज्ञ समिती स्थापन केली होती. या समितीने विविध रुग्णालयांतील क्लिनिकल डेटा आणि रासायनिक मिश्रणांच्या परिणामांचा सखोल अभ्यास केला असता, या औषधांच्या मिश्रणामध्ये कोणताही ठोस उपचारात्मक फायदा नसल्याचे समोर आले. ही औषधे मूळ आजार बरे करण्यासाठी प्रभावी नसून, उलट मानवी शरीरावर विपरीत परिणाम होऊन आरोग्याला गंभीर धोका निर्माण होऊ शकतो.
कोणत्या औषध श्रेणींवर परिणाम
या बंदीमुळे औषध बाजारपेठेतील अनेक श्रेणींच्या उत्पादनांवर थेट परिणाम झाला आहे. यामध्ये त्वचाविकार, तीव्र वेदनाशामक, पोटदुखीवरील, मधुमेहविरोधी आणि जीवाणू संसर्गासाठी वापरली जाणारी प्रतिजैविके यांसारख्या औषध श्रेणींचा समावेश आहे. विशेष म्हणजे सुरक्षित समजल्या जाणाऱ्या कोरफड युक्त त्वचा निगा उत्पादनांचाही या प्रतिबंधित यादीत समावेश करण्यात आला असून, वैज्ञानिक चाचण्यांमध्ये ही उत्पादने रुग्णांसाठी निरुपयोगी आणि हानिकारक असल्याचे सिद्ध झाले आहे.
ॲसिटिल सॅलिसिलिक ॲसिड अधिक इथोहेप्टाझिन
कोरफड अर्क अधिक अॅलँटोइन
कोरफड अधिक जोजोबा तेल अधिक जीवनसत्व ई
डायसायक्लोमाइन अधिक पॅरासिटामॉल अधिक क्लिडिनियम ब्रोमाइड
ग्लाइक्लाझाइड अधिक क्रोमियम पिकोलिनेट
अमोक्सिसिलिन अधिक सेराटिओपेप्टिडेज
सेफाड्रॉक्सिल अधिक प्रोबेनेसिड
सेफुरॉक्सिम अधिक सेराटिओपेप्टिडेज
नागरिकांना प्रशासकीय आवाहन आणि खबरदारी
केंद्र सरकारने बंदी लागू केल्यानंतर वैद्यकीय क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आवाहन केले आहे. ताप, अंगदुखी किंवा त्वचाविकारासाठी वरील रासायनिक घटकांचा समावेश असलेली औषधे घेत असल्यास त्यांचे सेवन तातडीने थांबवण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. औषध विक्रेत्यांनाही या सोळा प्रकारच्या गोळ्या आणि सिरपचा साठा बाजारातून त्वरित हटवण्याच्या सूचना देण्यात आल्या असून, नागरिकांनी स्वतःच्या मनाने औषध खरेदी न करता केवळ नोंदणीकृत डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच औषधे घ्यावीत असे प्रशासनाकडून स्पष्ट करण्यात आले आहे.
पार्श्वभूमी
फिक्स्ड-डोस कॉम्बिनेशन (एफडीसी) औषध म्हणजे काय?
फिक्स्ड-डोस कॉम्बिनेशन म्हणजे दोन किंवा अधिक औषधी घटक एका ठराविक प्रमाणात एकत्र करून तयार केलेले मिश्र औषध. अशी औषधे अनेकदा वेगवेगळ्या लक्षणांवर एकाच गोळीतून उपचार देण्याच्या उद्देशाने बनवली जातात, मात्र वैज्ञानिक आधाराशिवाय तयार केलेली मिश्रणे उपचारात्मकदृष्ट्या निरुपयोगी आणि आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकतात.
विश्लेषण
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशानंतर तज्ज्ञ समितीच्या शास्त्रीय अभ्यासावर आधारित ही बंदी सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे पाऊल आहे. मात्र अशा बंदीची प्रभावी अंमलबजावणी करणे, बाजारातील साठा पूर्णपणे काढून टाकणे आणि नागरिकांपर्यंत ही माहिती वेळेत पोहोचवणे हे मोठे आव्हान राहणार आहे. दीर्घकालीन दृष्टीने औषध नियमन प्रक्रिया अधिक काटेकोर करून नव्या मिश्र औषधांना मंजुरी देण्यापूर्वीच त्यांची शास्त्रीय चाचणी बंधनकारक करणे आवश्यक आहे.