📅 दिनांक 23 जून : इतिहासात आजच्या दिवशी काय घडलं?

“दिनदर्शिकेवर दररोज एक तारीख बदलते… त्या प्रत्येक तारखेनं आपल्याला अनेक आठवणी, ऐतिहासिक वळणं आणि जगाला दिशा देणाऱ्या घटना दिल्या आहेत. इतिहासाचं पान उलटलं की त्यावर नोंदलेली प्रत्येक घटना काहीतरी नवीन सांगते — कधी समाज बदलला, कधी नवं तंत्रज्ञान आलं, तर कधी जगभर उलथापालथ झाली. चला तर मग, पाहूया आजच्या तारखेला या दिवशी इतिहासात काय काय घडलं होतं…”

दिनविशेष

दिनांक २३ जून

इतिहासातील आजचा दिवस

🌍 आज विशेष: आज या प्रकारची नोंद उपलब्ध नाही (२३ जून २०२६ रोजी कोणताही प्रमुख मराठी/हिंदू सण किंवा विशेष तिथी उपलब्ध नाही).

१महाराष्ट्र घटना ३भारत घटना १जग घटना १शोध/तंत्रज्ञान १जयंती १स्मृतिदिन

🏆 आजचे विशेष दिन

🌍 जागतिक दिन

आंतरराष्ट्रीय ऑलिम्पिक दिन (International Olympic Day): आधुनिक ऑलिम्पिक खेळांच्या स्थापनेच्या निमित्ताने हा दिवस जगभर साजरा केला जातो. २३ जून १८९४ रोजी पॅरिस येथे ‘आंतरराष्ट्रीय ऑलिम्पिक समिती’ची (IOC) स्थापना झाली होती. खेळांद्वारे जगात शांतता आणि एकता प्रस्थापित करणे हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे.

संयुक्त राष्ट्र लोकसेवा दिन (United Nations Public Service Day): विकास प्रक्रियेमध्ये सार्वजनिक सेवा आणि त्यात काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांचे योगदान अधोरेखित करण्यासाठी संयुक्त राष्ट्रांच्या आमसभेने २० डिसेंबर २००२ रोजी हा दिवस साजरा करण्याचा ठराव मंजूर केला. लोकसेवेचे महत्त्व तरुणांना पटवून देणे हा यामागील हेतू आहे.

आंतरराष्ट्रीय विधवा दिन (International Widows’ Day): जगभरातील विधवा महिलांच्या समस्या, त्यांचे हक्क आणि त्यांना मिळणाऱ्या वागणुकीबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी संयुक्त राष्ट्रांनी हा दिवस अधिकृतपणे घोषित केला आहे. ‘लूम्बा फाउंडेशन’ने २००५ मध्ये या दिवसाची सुरुवात केली होती.

🇮🇳 राष्ट्रीय दिन

आजच्या दिवशी असा दिन नोंदवलेला नाही.

🚩 महाराष्ट्र दिन

आजच्या दिवशी असा दिन नोंदवलेला नाही.

🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना

१७२४

छत्रपती शाहू महाराज आणि निजाम-उल-मुल्क यांच्यात सलोख्याचा तह

डेक्कनच्या राजकारणात मुघल वजीर निजाम-उल-मुल्क आणि मराठा साम्राज्यामध्ये सत्तासंघर्ष सुरू होता. या दिवशी झालेल्या राजकीय वाटाघाटींमुळे मराठ्यांच्या दख्खनमधील चौथाई आणि सरदेशमुखीच्या अधिकारांना तात्पुरती स्थिरता मिळाली.

🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना

१७५७

प्लासीची ऐतिहासिक लढाई

रॉबर्ट क्लाइव्हच्या नेतृत्वाखालील ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी आणि बंगालचा नवाब सिराज-उद-दौला यांच्यात प्लासी येथे युद्ध झाले. मीर जाफरच्या फितुरीमुळे नवाबाचा पराभव झाला. या घटनेने भारतात ब्रिटिश राजवटीचा पाया रोवला गेला.

१९५३

डॉ. श्यामाप्रसाद मुखर्जी यांचे काश्मीरमध्ये निधन

‘एक देश में दो प्रधान, दो विधान, दो निशान नहीं चलेंगे’ अशी घोषणा देत त्यांनी काश्मीरमधील परमिट राजव्यवस्थेविरुद्ध आंदोलन केले होते. काश्मीरमध्ये स्थानबद्धतेत असताना संशयास्पद परिस्थितीत त्यांचे निधन झाले, ज्याने भारतीय राजकारणाला मोठी कलाटणी दिली.

१९८०

विमान अपघातात संजय गांधींचे निधन

तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांचे सुपुत्र आणि तरुण काँग्रेस नेते संजय गांधी यांचे दिल्लीत सफदरजंग विमानतळाजवळ लढाऊ विमान चालवताना झालेल्या अपघातात निधन झाले. या घटनेमुळे भारताच्या राजकीय वर्तुळाला मोठा धक्का बसला.

🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना

१९८५

एअर इंडियाच्या ‘कनिष्क’ विमानाचा दहशतवादी हल्ला करून घातपात

माँट्रियलहून दिल्लीला येणारे एअर इंडियाचे ‘फ्लाइट १८२’ हे बोईंग ७४७ विमान (कनिष्क) अटलांटिक महासागरावरून उडत असताना बब्बर खालसा या शीख दहशतवादी संघटनेने लावलेल्या बॉम्बमुळे हवेतच उद्ध्वस्त झाले. यात ३२९ प्रवाशांचा मृत्यू झाला. हा कॅनडाच्या इतिहासातील सर्वात मोठा सामूहिक हत्याकांड मानला जातो.

🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान

१८६८

टाइपरायटरचे (Typewriter) पेटंट मंजूर

👤 ख्रिस्तोफर लॅथम शोल्स (Christopher Latham Sholes) आणि त्यांचे सहकारी

ख्रिस्तोफर शोल्स यांनी तयार केलेल्या पहिल्या व्यावहारिक आणि व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी यांत्रिक टाइपरायटरला आजच्या दिवशी अमेरिकन पेटंट मिळाले. त्यांनीच जगप्रसिद्ध ‘QWERTY’ कीबोर्डचा लेआउट विकसित केला होता, जेणेकरून वेगाने टाईप करताना मशीनच्या अक्षरांच्या किल्लया एकमेकांत अडकणार नाहीत.

🌍 परिणाम: या शोधामुळे कार्यालयीन कामकाजात आणि दळणवळणात क्रांती झाली. लेखन वेगवान व सुटसुटीत झाले आणि महिलांना मोठ्या प्रमाणावर टायपिस्ट म्हणून रोजगार मिळून महिला सक्षमीकरणाला गती मिळाली. आजचे संगणक कीबोर्डही याच रचनेवर आधारित आहेत.

🎂 जयंती

डॉ. श्यामाप्रसाद मुखर्जी १९०१ – १९५३

📍 जन्मस्थळकलकत्ता (आताचे कोलकाता), बंगाल

👨‍👩‍👧 कुटुंबत्यांचे वडील आशुतोष मुखर्जी हे कलकत्ता उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश आणि कलकत्ता विद्यापीठाचे कुलगुरू होते. अत्यंत सुशिक्षित आणि प्रतिष्ठित घराणे.

📝 परिचय ते एक थोर भारतीय बॅरिस्टर, शिक्षणतज्ज्ञ आणि राजकारणी होते. वयाच्या अवघ्या ३३ व्या वर्षी ते कलकत्ता विद्यापीठाचे सर्वात तरुण कुलगुरू झाले होते. ते स्वतंत्र भारताचे पहिले उद्योग आणि पुरवठा मंत्री होते.

⭐ योगदान त्यांनी जवाहरलाल नेहरूंच्या मंत्रिमंडळातून राजीनामा देऊन १९५१ मध्ये ‘भारतीय जनसंघ’ (जो आजचा भारतीय जनता पक्ष – BJP आहे) ची स्थापना केली. जम्मू-काश्मीरला विशेष दर्जा देणाऱ्या कलम ३७० च्या विरोधात त्यांनी प्रखर लढा दिला.

🤔 रंजक माहिती ते स्वतंत्र भारताच्या पहिल्या मंत्रिमंडळात सामील झाले होते, परंतु नेहरूंशी झालेल्या वैचारिक मतभेदानंतर (विशेषतः हिंदू कोड बिल आणि पूर्व बंगालमधील हिंदू निर्वासितांच्या मुद्द्यावर) त्यांनी मंत्रीपदाचा राजीनामा देणारे पहिले व्यक्ती बनले.

🪔 स्मृतिदिन

गंगाधर बाळकृष्ण सरदार (प्रा. गं. बा. सरदार) १९१४ – १९८८

📍 जन्मस्थळकारवार (कर्नाटक)

🎯 क्षेत्रसाहित्य, समीक्षा व अध्यापन — मध्यमवर्गीय मराठी सुशिक्षित कुटुंब, नंतरचे कार्यक्षेत्र प्रामुख्याने पुणे राहिले.

📝 परिचय महाराष्ट्रातील अग्रगण्य विचारवंत, लेखक, समीक्षक आणि नामवंत प्राध्यापक. एस.एन.डी.टी. महिला विद्यापीठात त्यांनी मराठी विभागाचे प्रमुख म्हणून दीर्घकाळ काम केले.

⭐ योगदान महाराष्ट्रातील संत साहित्याचे समाजशास्त्रीय मूल्यमापन त्यांनी प्रभावीपणे केले. ‘संतवाङ्मयाची सामाजिक फलश्रुती’ हा त्यांचा ग्रंथ अत्यंत प्रसिद्ध आहे. त्यांनी महाराष्ट्राच्या प्रबोधन पर्वाचा सखोल अभ्यास करून वैचारिक ग्रंथलेखन केले. १९८० च्या बारामती येथील अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष होते.

🤔 रंजक माहिती संत साहित्याकडे केवळ धार्मिक दृष्टिकोनातून न पाहता, संतांनी समाजात आणलेली समता आणि सामाजिक क्रांती या आधुनिक दृष्टिकोनातून त्यांनी केलेले विवेचन तत्कालीन पुरोगामी चळवळींना दिशा देणारे ठरले.

🎉 आज वाढदिवस असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती

झिनेदिन झिदान (Zinedine Zidane) जन्म: १९७२

📍 जन्मस्थळमार्सेल, फ्रान्स

🎯 क्षेत्रफुटबॉल (खेळाडू आणि प्रशिक्षक)

👨‍👩‍👧 कुटुंब अल्जेरियन स्थलांतरित गरीब कुटुंबात जन्म. त्यांचे वडील गोदामात रखवालदार होते.

📝 परिचय जगातील सार्वकालिक महान फुटबॉलपटूंपैकी एक. फ्रान्सला १९९८ चा फिफा विश्वचषक जिंकून देण्यात त्यांनी सिंहाचा वाटा उचलला होता. तीन वेळा त्यांना ‘फिफा वर्ल्ड प्लेयर ऑफ द इयर’ पुरस्कार मिळाला आहे.

⭐ विशेष कामगिरी खेळाडू म्हणून निवृत्त झाल्यानंतर त्यांनी ‘रिअल माद्रिद’ या नामांकित क्लबचे प्रशिक्षक म्हणून काम पाहिले आणि सलग तीन वेळा ‘युएफा चॅम्पियन्स लीग’ (UEFA Champions League) जिंकून देण्याचा ऐतिहासिक विक्रम केला.

🤔 रंजक माहिती २००६ च्या विश्वचषक अंतिम सामन्यात इटलीच्या मार्को मातेराझीने केलेल्या वैयक्तिक टिप्पणीवर संतापून झिदानने त्याच्या छातीत डोक्याने धडक (Headbutt) मारली होती, ज्यामुळे त्यांना रेड कार्ड मिळून मैदानाबाहेर जावे लागले होते. त्यांच्या कारकिर्दीतील हा सर्वात वादग्रस्त क्षण ठरला.

📖 विशेष उल्लेख

प्लासीची लढाई (२३ जून १७५७) – भारताच्या गुलामगिरीची सुरुवात
२३ जून १७५७ रोजी बंगालमधील प्लासीच्या मैदानावर झालेली लढाई ही केवळ दोन सैन्यांमधील युद्ध नव्हते, तर तो भारताच्या संपूर्ण इतिहासाला कलाटणी देणारा एक काळा अध्याय होता. एका बाजूला बंगालचा नवाब सिराज-उद-दौला याचे ५० हजारांचे सैन्य होते, तर दुसऱ्या बाजूला रॉबर्ट क्लाइव्हच्या नेतृत्वाखालील ईस्ट इंडिया कंपनीचे अवघे ३ हजार सैनिक होते. संख्याबळात नवाब कितीतरी पटीने शक्तिशाली असूनही ब्रिटिशांनी हे युद्ध जिंकले; कारण हे युद्ध मैदानावर शौर्याने नाही तर पडद्यामागे फितुरीने लढले गेले.

नवाबाचा मुख्य सेनापती मीर जाफर याला नवाब बनवण्याचे आमिष दाखवून क्लाइव्हने आपल्या बाजूने वळवले होते. युद्धाच्या ऐन भरात मीर जाफरच्या सांगण्यावरून नवाबाच्या सैन्यातील मोठ्या तुकडीने शस्त्रे खाली ठेवली. सिराज-उद-दौलाचा पराभव झाला आणि त्याला पकडून मारण्यात आले.

या विजयामुळे ब्रिटिशांना केवळ बंगालची अथांग संपत्तीच मिळाली नाही, तर एका व्यापारी कंपनीला भारताच्या राजकीय पटलावर किंगमेकरची भूमिका मिळाली. बंगालवरील या वर्चस्वाने ब्रिटिशांना संपूर्ण भारत जिंकण्यासाठी आर्थिक आणि लष्करी बळ पुरवले. म्हणूनच, प्लासीच्या लढाईला भारतात ब्रिटिश साम्राज्यशाहीची अधिकृत सुरुवात आणि भारतीय उपखंडाच्या प्रदीर्घ गुलामगिरीची नांदी मानले जाते.

💡 आणखी थोडं

💡 तुम्हाला माहिती आहे का?

ज्या ‘QWERTY’ कीबोर्डचा शोध आजच्या दिवशी (२३ जून १८६८) पेटंट झाला, त्या अक्षरांच्या मांडणीचा उद्देश टायपिंगचा वेग वाढवणे नसून, उलट टायपिंगचा वेग कमी करणे हा होता! सुरुवातीच्या मॉडेलमध्ये अक्षरे क्रमाने (A-B-C-D) असल्यामुळे टायपिस्ट इतक्या वेगाने टाईप करायचे की मशीनच्या यांत्रिक तारा एकमेकांत अडकायच्या. म्हणून ख्रिस्ताफर शोल्स यांनी सर्वाधिक वापरली जाणारी अक्षरे एकमेकांपासून दूर ठेवून ‘QWERTY’ लेआउट बनवला, जेणेकरून वेग नियंत्रित राहील.

❓ आजचा प्रश्न

जर प्लासीच्या लढाईत मीर जाफरने फितुरी केली नसती आणि सिराज-उद-दौलाचा विजय झाला असता, तर आजचा भारत कसा असता असे तुम्हाला वाटते?

💬 तुमचे मत

प्लासीच्या लढाईच्या या ऐतिहासिक वळणावर तुमचे काय मत आहे? खाली कमेंट बॉक्समध्ये नक्की कळवा!