महाराष्ट्र सरकारचा नवा विक्रम
महाराष्ट्र शासनाने पावसाळी अधिवेशनाच्या पहिल्याच दिवशी विधानभवनात ९७,७०६ कोटी रुपयांच्या पुरवणी मागण्या सादर केल्या. उपमुख्यमंत्री व अर्थमंत्री अजित पवार यांनी दोन्ही सभागृहांत मांडलेल्या या मागण्यांमध्ये शेतकरी कर्जमाफीसाठी २०,५७२ कोटी रुपयांची सर्वात मोठी तरतूद आहे.
छत्रपती ज्योतिराव फुले शेतकरी कर्जमुक्ती योजनेअंतर्गत राज्यातील थकबाकीदार शेतकऱ्यांना दिलासा देण्यासाठी २०,५७२ कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली आहे. या निधीमुळे लाखो कर्जबाजारी शेतकऱ्यांचे कर्ज माफ होण्याचा मार्ग मोकळा होणार आहे.
कर्जमाफीमुळे शेतकऱ्यांना नवीन हंगामासाठी पुन्हा कर्ज मिळणे सुलभ होणार आहे, ज्यामुळे शेती उत्पादनावर सकारात्मक परिणाम अपेक्षित आहे.
— देवेंद्र फडणवीस, मुख्यमंत्री, महाराष्ट्र
शेतकरी कर्जमाफीव्यतिरिक्त अनेक महत्त्वाच्या योजनांसाठी भरीव निधी मंजूर करण्यात आला आहे. माझी लाडकी बहीण योजना, युवा कार्य प्रशिक्षण योजना, महिलांसाठी बस प्रवासात ५०% सवलत आणि अण्णासाहेब पाटील आर्थिक मागास विकास महामंडळ यांचाही या मागण्यांमध्ये समावेश आहे.
रस्ते, पूल व पायाभूत सुविधांसाठी सार्वजनिक बांधकाम विभागाला मोठी रक्कम देण्यात आली असून जलसंपदा विभागाच्या रखडलेल्या सिंचन प्रकल्पांनाही यातून गती मिळणार आहे. नगरविकास आणि ग्रामीण स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या बळकटीकरणासाठीही तरतूद आहे.
- मंजूर छत्रपती ज्योतिराव फुले शेतकरी कर्जमुक्ती योजना — ₹२०,५७२ कोटी
- मंजूर मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना — ₹४,६०० कोटी
- मंजूर मुख्यमंत्री युवा कार्य प्रशिक्षण योजना — ₹५,५०० कोटी
- तरतूद महिला बस प्रवास ५०% सवलत योजना
- तरतूद अण्णासाहेब पाटील आर्थिक मागास विकास महामंडळ
- प्रगतीपथावर रस्ते, पूल व सिंचन प्रकल्प — सार्वजनिक बांधकाम विभाग
या विक्रमी पुरवणी मागण्यांवर मुंबईच्या राजकीय वर्तुळात जोरदार चर्चा सुरू झाली आहे. विरोधी पक्षनेते अंबादास दानवे आणि विजय वडेट्टीवार यांनी हे निर्णय निवडणुका डोळ्यासमोर ठेवून घेतलेले असल्याची टीका केली आहे.
मात्र मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस व उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी या मागण्यांचे समर्थन केले असून राज्यातील विविध घटकांच्या कल्याणासाठी शासन वचनबद्ध असल्याचे स्पष्ट केले आहे.
| योजना / विभाग | तरतूद (कोटी रुपये) | लाभार्थी | स्थिती |
|---|---|---|---|
| छत्रपती ज्योतिराव फुले शेतकरी कर्जमुक्ती | ₹२०,५७२ | थकबाकीदार शेतकरी | मंजूर |
| मुख्यमंत्री युवा कार्य प्रशिक्षण योजना | ₹५,५०० | बेरोजगार तरुण | मंजूर |
| मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना | ₹४,६०० | महिला लाभार्थी | मंजूर |
| महिला बस प्रवास सवलत (५०%) | उल्लेख नाही | प्रवासी महिला | तरतूद |
| अण्णासाहेब पाटील महामंडळ | उल्लेख नाही | आर्थिक मागास घटक | तरतूद |
| सार्वजनिक बांधकाम / सिंचन प्रकल्प | उल्लेख नाही | राज्य पायाभूत सुविधा | प्रगतीपथावर |
पुरवणी मागण्या म्हणजे मुख्य अर्थसंकल्पात मंजूर निधी अपुरा पडल्यास किंवा नव्याने उद्भवलेल्या गरजांसाठी विधिमंडळाच्या मंजुरीने अतिरिक्त निधी मागणे. राज्य सरकारला वर्षातून एकापेक्षा अधिक वेळा पुरवणी मागण्या सादर करता येतात. या मागण्यांना विधानसभा व विधानपरिषद या दोन्ही सभागृहांची मंजुरी घेणे बंधनकारक असते. महाराष्ट्रात पावसाळी व हिवाळी अधिवेशनात सहसा पुरवणी मागण्या सादर केल्या जातात. जवळपास एक लाख कोटींच्या पुरवणी मागण्या सादर होणे हे राज्याच्या अर्थसंकल्पीय इतिहासात एक विक्रमी पाऊल मानले जात आहे.
९७,७०६ कोटी रुपयांच्या पुरवणी मागण्या हा आकडाच सांगतो की, हा निर्णय केवळ प्रशासकीय गरजेतून नाही तर राजकीय गणितांतूनही आला आहे. शेतकरी कर्जमाफी, माझी लाडकी बहीण, युवा प्रशिक्षण — या सर्व योजना मतदारांच्या महत्त्वाच्या वर्गांना थेट लाभ देणाऱ्या आहेत. विरोधकांची टीका म्हणून ती सोयीस्करपणे नाकारता येत नाही.
त्याचवेळी हे खरे आहे की, शेतकऱ्यांचे कर्ज माफ होणे आणि महिला व तरुणांना थेट रोकड किंवा प्रशिक्षण मिळणे या गोष्टी त्यांच्या जीवनावर सकारात्मक परिणाम करतात. प्रश्न निधीच्या उद्दिष्टांचा नाही — प्रश्न आहे अंमलबजावणीचा. राज्यावरील वाढता कर्जभार आणि महसुली तूट लक्षात घेता, हे वाटप टिकाऊ आहे का, हे येणारा काळ सांगेल.