वॉशिंग्टन येथून चालू घडामोडींमधील एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत असून अमेरिकेने ‘पेपफार’ या जागतिक एड्स नियंत्रण कार्यक्रमाचा निधी रोखल्याने आफ्रिकेतील लाखो रुग्णांच्या जीवाला धोका निर्माण झाला आहे.
४००
दशलक्ष डॉलर्स वार्षिक कपात
८
दशलक्ष बाधित दक्षिण आफ्रिकेत
६.३
दशलक्ष संभाव्य मृत्यू
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
ट्रम्प प्रशासनाने जगातील एड्स नियंत्रण कार्यक्रम ‘पेपफार’ चा अमेरिकन निधी अचानक स्थगित केला आहे. आफ्रिकी देशांमधील रुग्णालयांमध्ये जीवनरक्षक औषधांचा तुटवडा निर्माण झाला असून एड्स संसर्ग वेगाने वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी निधी थांबवण्याचा निर्णय घेतला आहे. दक्षिण आफ्रिकेचे आरोग्य मंत्री डॉ. अॅरॉन मोत्सोआलेदी आणि संयुक्त राष्ट्रांची एड्स नियंत्रण संस्था या संकटावर पर्याय शोधण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत.
तात्कालिक परिणाम
आफ्रिकेतील विशेषतः दक्षिण आफ्रिका आणि नायजेरियामधील प्राथमिक आरोग्य केंद्रे अडचणीत आली आहेत. अँटी-रेट्रोव्हायरल औषधांचा साठा वेगाने संपत चालला असून लाखो गंभीर रुग्णांना वेळेत उपचार मिळणे कठीण झाले आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
अमेरिकेच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने दक्षिण आफ्रिकेच्या काही अंतर्गत धोरणांवर आक्षेप घेत ही कपात केली आहे. दक्षिण आफ्रिकेच्या आरोग्य मंत्रालयाने हा राजकीय दबाव फेटाळून लावत औषध निर्मितीमध्ये स्वावलंबी होण्यासाठी तातडीची पावले उचलण्यास सुरुवात केली आहे.
पेपफार निधी कपातीचा आफ्रिकेतील आरोग्य व्यवस्थेला फटका
अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांनी पेपफार कार्यक्रमाला मिळणारा निधी अचानक स्थगित केल्याने संपूर्ण आफ्रिका खंडात खळबळ उडाली आहे. दक्षिण आफ्रिकेला या कार्यक्रमांतर्गत दरवर्षी सुमारे ४०० दशलक्ष डॉलर्सची मदत मिळत होती. हा निधी देशाच्या एकूण एड्स नियंत्रण बजेटचा पाचवा भाग होता. अमेरिकेने दक्षिण आफ्रिकेतील वर्णद्वेषी हिंसाचार आणि मालमत्ता जप्ती संदर्भातील राजकीय मुद्द्यांवरून हा निर्णय घेतला आहे. निधी थांबल्यामुळे स्थानिक रुग्णालयांमध्ये औषधांचा पुरवठा खंडित झाला आहे. आफ्रिकेतील गरीब रुग्णांना मोफत मिळणारी औषधे आता बंद होण्याच्या मार्गावर आहेत.
- दक्षिण आफ्रिकेत जगातील सर्वाधिक म्हणजे सुमारे ८० लाख एड्स बाधित नागरिक राहतात.
- निधी अभावी ग्रामीण भागातील आरोग्य यंत्रणा पूर्णपणे कोलमडण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
संयुक्त राष्ट्रांचा इशारा आणि औषध तुटवड्याचे संकट
संयुक्त राष्ट्रांच्या एड्स नियंत्रण संस्थेने या निर्णयावर तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे. अमेरिकेच्या निधी कपातीमुळे पुढील पाच वर्षांत जगभरात ६३ लाख लोकांचा मृत्यू होऊ शकतो असा इशारा देण्यात आला आहे. नायजेरिया आणि इतर आफ्रिकी देशांमध्ये औषधांचा साठा संपत आल्याने रुग्णांमध्ये भीतीचे वातावरण आहे. आफ्रिकी देश आता औषधांच्या देशांतर्गत उत्पादनासाठी पर्याय शोधत आहेत.
“अमेरिकेने घेतलेला निधी मागे घेण्याचा निर्णय अत्यंत दुर्दैवी आहे. आम्ही या परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी सज्ज असून औषध पुरवठ्याबाबत स्वावलंबी होण्यासाठी तातडीने राष्ट्रीय योजना आखत आहोत.
— डॉ. अॅरॉन मोत्सोआलेदी, आरोग्य मंत्री, दक्षिण आफ्रिका“जागतिक आरोग्य कार्यक्रमाला राजकीय वादात ओढणे धोकादायक आहे. औषधांअभावी लाखो निष्पाप लोकांचा जीव जाऊ शकतो. अमेरिकेने या मानवी संकटाचा सहानुभूतीपूर्वक विचार करावा.
— मायकेल वेनस्टाईन, अध्यक्ष, एड्स हेल्थकेअर फाऊंडेशन- जागतिक आरोग्य संघटनांनी या निर्णयाचा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर निषेध केला आहे.
- आफ्रिकेतील अनेक देशांनी आपत्कालीन आरोग्य निधी उभारण्यास सुरुवात केली आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| कार्यक्रमाचे नाव | पेपफार एड्स नियंत्रण | नोंदवले |
| प्रमुख निधी पुरवठादार | अमेरिका सरकार | पूर्ण |
| प्रभावित देश | दक्षिण आफ्रिका, नायजेरिया | कार्यरत |
| औषध पुरवठा स्थिती | तुटवडा निर्माण | कार्यरत |
पार्श्वभूमी
पेपफार कार्यक्रमाचा इतिहास आणि निधी थांबवण्याचे मूळ कारण काय?
अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज डब्ल्यू. बुश यांनी २००३ मध्ये पेपफार कार्यक्रमाची सुरुवात केली होती. हा जगातील कोणत्याही एका आजाराविरुद्धचा आरोग्य कार्यक्रम मानला जातो. या माध्यमातून आफ्रिकेतील कोट्यवधी लोकांना मोफत अँटी-रेट्रोव्हायरल उपचार पुरवले गेले. अमेरिकेच्या सिनेटमध्ये याला नेहमीच दोन्ही पक्षांचा पाठिंबा मिळाला होता. ट्रम्प प्रशासनाने दक्षिण आफ्रिकेच्या अंतर्गत वांशिक धोरणांवर आणि अमेरिकन कंपन्यांच्या नियमांवर आक्षेप घेतला आहे. दक्षिण आफ्रिकेने हे आक्षेप धुडकावून लावल्याने अमेरिकेने थेट मदत रोखण्याचे पाऊल उचलले आहे. आगामी काळात संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेत या विषयावर जागतिक स्तरावर चर्चा होण्याची शक्यता आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन आफ्रिकी देशांच्या आरोग्य मंत्रालयांनी तातडीच्या बैठका बोलावल्या आहेत. स्थानिक पातळीवर औषधांचा काळाबाजार रोखण्यासाठी आणि आरोग्य केंद्रांवर कायदा व सुव्यवस्था राखण्यासाठी पोलीस प्रशासनाला सतर्क राहण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. सर्व आपत्कालीन वैद्यकीय यंत्रणांना हाय अलर्टवर ठेवण्यात आले आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर फार्मास्युटिकल क्षेत्रात मोठी अस्थिरता निर्माण झाली आहे. आंतरराष्ट्रीय औषध पुरवठा साखळी खंडित झाल्याने स्थानिक कंपन्यांच्या शेअर्सवर नकारात्मक परिणाम झाला आहे. आफ्रिकेतील औषध उत्पादक बाजारात कच्च्या मालाच्या किमती वाढल्या असून आयात-निर्यात व्यापार थंडावला आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम झाला असून गरीब रुग्णांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे. सरकारी रुग्णालयांमध्ये औषधांच्या रांगा लागल्या असून मोफत उपचार मिळणे कठीण झाले आहे. अनेक कुटुंबांमधील कमावत्या व्यक्ती आजारी पडल्यास आर्थिक संकट कोसळण्याची भीती सामान्य नागरिकांना सतावत आहे.
आरोग्य कर्मचारी
आरोग्य कर्मचारी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून रुग्णालयातील डॉक्टर आणि परिचारिकांवर कामाचा अतिरिक्त ताण आला आहे. औषधांच्या मर्यादित साठ्यामुळे कोणत्या रुग्णाला प्राधान्य द्यावे असा पेच वैद्यकीय कर्मचाऱ्यांसमोर निर्माण झाला आहे. संशोधक आणि आरोग्य क्षेत्रातील कार्यकर्ते यावर पर्यायी मार्ग शोधत आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
जागतिक आरोग्य कार्यक्रमांमधील राजकारण आणि मानवी मूल्यांचा संकोच. अमेरिकेने पेपफार कार्यक्रमाचा निधी रोखणे हा केवळ राजनैतिक वादाचा भाग नसून आंतरराष्ट्रीय मानवाधिकारांचे मोठे उल्लंघन आहे. एड्स सारख्या जीवघेण्या आजाराशी लढणाऱ्या लाखो गरीब रुग्णांना राजकीय स्वार्थासाठी वेठीस धरणे अत्यंत वेदनादायी आहे. अमेरिकेच्या या एकतर्फी निर्णयामुळे आफ्रिकेने गेल्या दोन दशकांत आरोग्य क्षेत्रात मिळवलेले यश संकटात सापडले आहे. दक्षिण आफ्रिकेने औषध निर्मितीमध्ये स्वावलंबी होण्याचा घेतलेला निर्णय योग्य असला तरी त्याला काही कालावधी लागेल. तोपर्यंत निष्पाप नागरिकांचे बळी जाणार नाहीत याची काळजी जागतिक समुदायाने घेतली पाहिजे. जागतिक आरोग्य संघटनेने यामध्ये मध्यस्थी करून तातडीने निधीची पर्यायी व्यवस्था उभी करणे गरजेचे आहे. अन्यथा हे आरोग्य संकट संपूर्ण जगाला महागात पडू शकते.