पोलीस दलात हजारो पदे रिक्त
दि. 23दि. 23 । जुलै । 2026
महाराष्ट्र पोलीस दलातील मनुष्यबळाच्या कमतरतेवर माहिती अधिकार कायद्यातून स्पष्ट प्रकाश पडला आहे. राज्यातील कायदा व सुव्यवस्था सांभाळणाऱ्या पोलीस दलात तब्बल २३ हजार ३२० पदे रिकामी असल्याची माहिती समोर आली आहे.
२,२५,४६१
एकूण मंजूर पदे
२३,३२०
एकूण रिक्त पदे
१६,५१६
रिक्त पोलीस शिपाई पदे
२,८७८
रिक्त उपनिरीक्षक पदे
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
माहिती अधिकार कायद्यांतर्गत मागवलेल्या अर्जातून महाराष्ट्र पोलीस दलात २३ हजार ३२० पदे रिक्त असल्याचे अधिकृत माहितीवरून स्पष्ट झाले आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
आसरा संस्थेचे अध्यक्ष संजय थुल यांनी माहिती मागवली होती. पोलीस महासंचालक कार्यालयातील जनमाहिती अधिकारी सतीश जाधव यांनी ही आकडेवारी दिली.
तात्कालिक परिणाम
पोलीस दलातील अपुऱ्या संख्याबळामुळे बंदोबस्त, गुन्हे तपास आणि कायदा-सुव्यवस्थेच्या कामावर ताण निर्माण झाला आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
गृह विभाग आणि पोलीस महासंचालक कार्यालय टप्प्याटप्प्याने नोकरभरती राबवून रिक्त जागा भरण्यासाठी प्रयत्नशील आहे.
संवर्गनिहाय रिक्त पदांची आकडेवारी
पोलीस दलात सर्वात जास्त टंचाई पोलीस शिपाई संवर्गात आढळली आहे. १ लाख २६ हजार ७०९ मंजूर पदांपैकी १ लाख १० हजार १९३ कर्मचारी प्रत्यक्ष सेवेत आहेत.
- पोलीस शिपाई संवर्गात १६ हजार ५१६ जागा रिक्त.
- पोलीस उपनिरीक्षक संवर्गात २ हजार ८७८ पदे रिकामी.
माहिती अधिकारातील तपशील आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची पदे
पोलीस दलातील विविध संवर्गांची आकडेवारी सविस्तर समोर आली आहे. सहायक पोलीस उपनिरीक्षक संवर्गात २० हजार ११९ मंजूर पदांपैकी १ हजार ५६२ जागा रिक्त आहेत. सहायक पोलीस निरीक्षक संवर्गात २८७ पदे आणि पोलीस निरीक्षक संवर्गात ५२१ पदे रिकामी आहेत. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या स्तरावर, पोलीस अधीक्षक ते पोलीस महासंचालक या ४५४ मंजूर पदांपैकी ३० पदे रिक्त आहेत. पोलीस उपअधीक्षक संवर्गातील ९७२ मंजूर पदांपैकी १८५ पदे रिकामी आहेत.
२५ फेब्रुवारी २०२२ च्या निर्णयानुसार पोलीस नाईक पद हवालदार संवर्गात समाविष्ट केले आहे. त्यामुळे हवालदार संवर्गात ६१ हजार ७० मंजूर पदांच्या तुलनेत ६२ हजार ९५० कर्मचारी कार्यरत दिसत आहेत.
“राज्यातील वाढती लोकसंख्या आणि भौगोलिक विस्तार लक्षात घेता २३ हजारांहून अधिक रिक्त पदे तातडीने भरावीत. प्रति एक लाख लोकसंख्येमागे २२२ पोलिसांचे प्रमाण गाठण्यासाठी मंजूर पदसंख्या वाढवावी.”
— संजय थुल, अध्यक्ष (आसरा संस्था)- १ लाख लोकसंख्येमागे २२२ पोलीस अधिकारी-कर्मचारी असणे आवश्यक.
- राज्य सरकारकडे पदभरती व पदसंख्या वाढीसाठी पाठपुरावा सुरू.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| माहितीचा स्रोत | माहिती अधिकार अर्ज (RTI) | नोंदवले |
| मंजूर पदसंख्या | २,२५,४६१ | पूर्ण |
| कार्यरत पदसंख्या | २,०२,१४१ | नोंदवले |
| एकूण रिक्त पदे | २३,३२० | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
पोलीस दलातील रिक्त पदांची पार्श्वभूमी आणि पुढील दिशा
महाराष्ट्र पोलीस दल हे देशातील सर्वात मोठ्या पोलीस दलांपैकी एक मानले जाते. गेल्या काही वर्षांत वाढते शहरीकरण आणि गुन्हेगारीचे बदलते स्वरूप यामुळे पोलीस दलावरील जबाबदारी वाढली आहे. दरवर्षी निवृत्ती, पदोन्नती आणि इतर कारणांमुळे पदे रिक्त होत असतात. कोरोना काळ आणि प्रशासकीय अडचणींमुळे नोकरभरती प्रक्रिया विहित वेळेत पूर्ण होऊ शकली नाही. यामुळे रिक्त पदांचा अनुशेष वाढला आहे. गृह विभागाने पोलीस भरती प्रक्रिया जाहीर करून भरती मोहीम हाती घेतली आहे. आगामी काळात ही भरती प्रक्रिया पूर्ण करून टप्प्याटप्प्याने रिक्त जागा भरण्याचे नियोजन आखले जात आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन गृह विभागाने पोलीस भरतीची प्रक्रिया जलद गतीने राबवण्यावर भर दिला आहे. मैदानी चाचण्या आणि लेखी परीक्षांचे वेळापत्रक वेळेत पूर्ण करण्यासाठी विशेष पावले उचलली जात आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर सुरक्षिततेच्या दृष्टीने चिंता व्यक्त केली जात आहे. पोलीस बळ पुरेसे असल्यास औद्योगिक वसाहती आणि व्यापारी क्षेत्रांमधील सुरक्षा व्यवस्था अधिक मजबूत राहण्यास मदत मिळते.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम पोलीस ठाण्यांमधील तक्रारींचे निवारण आणि गुन्हे तपासाच्या गतीवर दिसून येत आहे. रस्त्यांवरील गस्त आणि तातडीच्या आपत्कालीन मदतीसाठी पुरेसा बंदोबस्त मिळणे कठीण होत आहे.
पोलीस भरती परीक्षार्थी वर्ग
पोलीस भरती परीक्षार्थी वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून रिक्त पदांची मोठी संख्या पाहून भरतीची आस लागली आहे. स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणाऱ्या हजारो तरुण-तरुणींना शासकीय सेवेत रुजू होण्याची नवीन संधी उपलब्ध राहू शकते.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
महाराष्ट्र पोलीस दलातील २३ हजारांहून अधिक रिक्त पदांची आकडेवारी अत्यंत चिंताजनक आहे. पोलीस हे सामाजिक सुरक्षेचे मुख्य आधारस्तंभ आहेत. पुरेसे मनुष्यबळ नसल्यास कार्यरत कर्मचाऱ्यांवर शारीरिक आणि मानसिक ताण वाढतो. याचा थेट परिणाम कायदा-सुव्यवस्थेच्या अमलबजावणीवर होतो. सरकारने पोलीस भरती प्रक्रिया नियमितपणे आणि वेळेवर राबवणे गरजेचे आहे. केवळ तात्पुरत्या उपायांवर भर न देता संयुक्त राष्ट्रांच्या मानकांनुसार लोकसंख्येच्या प्रमाणात पोलीस संख्याबळ वाढवले पाहिजे. आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवून आणि रिक्त पदे वेगाने भरून पोलीस दलाची कार्यक्षमता उंचावणे हे काळाची गरज आहे.