धरणांमधील पाणीसाठ्यात वाढ
दि. 26दि. 26 । जुलै । 2026
राज्यातील प्रमुख धरणांच्या पाणलोट क्षेत्रात सलग चार-पाच दिवस झालेल्या जोरदार पावसामुळे राज्यातील जलसाठ्यात लक्षणीय वाढ झाली आहे. राज्यातील लघू, मध्यम आणि प्रमुख तीन हजार धरणांमधील उपयुक्त पाणीसाठा ५३.३८ टक्क्यांपर्यंत पोहोचला आहे.
५३.३८%
राज्यातील एकूण उपयुक्त जलसाठा
७६.५४%
कोकण विभागातील कमाल पाणीसाठा
८३.६८%
मुंबईतील जलाशयांमधील पाणीसाठा
२५.४४%
मराठवाड्यातील धरणांमधील पाणीसाठा
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
महाराष्ट्रात पावसाने जोर धरल्याने राज्यातील धरणांमधील पाणीसाठा ५३.३८ टक्क्यांवर पोहोचला आहे. कोकण आणि पुणे विभागात मुसळधार पावसामुळे जलसाठा वेगाने वाढला आहे. मुंबई तसेच पुण्यातील पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न सुटला आहे. मराठवाड्यात अजूनही अपेक्षित पाऊस झालेला नाही.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
राज्य जलसंपदा विभाग, आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरण तसेच स्थानिक महापालिका प्रशासन परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. पूरपरिस्थिती नियंत्रणात ठेवण्यासाठी पाटबंधारे विभागाचे अधिकारी धरणांमधील विसर्गाचे नियोजन करत आहेत. स्थानिक पोलिस यंत्रणा नदीकाठच्या भागात तैनात आहे.
तात्कालिक परिणाम
पुण्यातील खडकवासला आणि नाशिकमधील गंगापूर धरणातून पाण्याचा विसर्ग सुरू करण्यात आला आहे. नाशिकमध्ये गोदावरी नदीची पातळी वाढल्याने सखल भागातील नागरिकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यात आले आहे. नदीकाठच्या रस्त्यांवर आणि पुलांवर वाहतूक नियमांची अंमलबजावणी वाढवून खबरदारी घेण्यात येत आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
महापालिका प्रशासनाने नदीकाठच्या रहिवाशांना सतर्कतेचा इशारा दिला आहे. आपत्कालीन पथके २४ तास तैनात ठेवण्यात आली आहेत. जलसंपदा विभागाने धरणांमधील विसर्गाची माहिती नागरिकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी नियंत्रण कक्ष सुरू केले आहेत. मराठवाड्यात पाण्याचा टंचाई आराखडा तयार ठेवण्याच्या सूचना प्रशासनाने दिलेल्या आहेत.
विभागीय जलसाठा आणि पावसाची स्थिती
राज्यात विविध विभागांमध्ये पावसाचे प्रमाण असमान नोंदवले गेले आहे. कोकणात सर्वाधिक पाऊस झाला असून मराठवाड्यात पावसाची प्रतीक्षा कायम आहे.
- कोकण विभागात ७६.५४ टक्के आणि पुणे विभागात ६५.२७ टक्के जलसाठा जमा झाला आहे.
- छत्रपती संभाजीनगर विभागात अवघा २५.४४ टक्के पाणीसाठा उपलब्ध आहे.
मुंबई-पुण्याला दिलासा अन् नद्यांचा विसर्ग
मुंबईला पाणी पुरवणाऱ्या सात तलावांमधील पाणीसाठा ८३.६८ टक्क्यांवर पोहोचला आहे. यात तानसा, मोडकसागर, विहार आणि तुळशी ही धरणे पूर्ण भरली आहेत. भातसा धरणात ८२ टक्क्यांपेक्षा जास्त पाणी साचले आहे. पुण्यातील खडकवासला धरण क्षेत्रात संततधार पाऊस सुरू आहे. खडकवासला धरण क्षमतेने भरल्यानंतर मुठा नदीच्या पात्रात नियंत्रित पाण्याचा विसर्ग सुरू केला आहे. नाशिक जिल्ह्यातील गंगापूर धरण ९५ टक्क्यांहून अधिक भरले आहे. गोदावरी नदीची पाणीपातळी वाढल्याने नाशिक शहरातील काही सखल भागात पुराचे पाणी शिरले आहे. प्रशासनाने सतर्कता बाळगत नदीकाठच्या नागरिकांना तातडीने सुरक्षित स्थळी हलवण्यास सुरुवात केली आहे. अमरावती विभागात ४२.९१ टक्के आणि नागपूर विभागात ४६.७१ टक्के जलसाठा नोंदवला गेला आहे. आगामी काळात पाऊस सुरू राहिल्यास राज्यातील उर्वरित जलाशये भरण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
“मुंबईला पाणी पुरवणाऱ्या धरणांमधील साठा समाधानकारक वाढला आहे. सातही जलाशयांत ८३ टक्क्यांहून अधिक पाणी जमा झाले आहे. परिस्थितीचा आढावा घेऊन पाणीकपातीबाबत योग्य वेळी अधिकृत निर्णय घेतला जाईल.”
— अभिजीत बांगर, अतिरिक्त आयुक्त, मुंबई महानगरपालिका- मुंबईतील चार प्रमुख जलाशये १०० टक्के भरून वाहू लागली आहेत.
- नाशिक आणि पुणे जिल्ह्यातील धरणांमधून नदीपात्रात विसर्ग सुरू करण्यात आला आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| राज्यातील एकूण जलसाठा | ५३.३८ टक्के | नोंदवले |
| कोकणातील जलसाठा | ७६.५४ टक्के | पूर्ण |
| मुंबई तलाव साठा | ८३.६८ टक्के | समाधानकारक |
| मराठवाडा जलसाठा | २५.४४ टक्के | चिंताजनक |
पार्श्वभूमी
राज्यातील धरणसाठ्याची पार्श्वभूमी आणि पुढील नियोजन काय?
जून महिन्याच्या अखेरीस महाराष्ट्रातील धरणांमध्ये अवघा २२ टक्के उपयुक्त जलसाठा शिल्लक होता. जुलै महिन्याच्या दुसऱ्या आठवड्यापासून राज्यभरात पावसाने जोर धरला. मागील वर्षी याच काळात राज्यातील धरणांमध्ये ६० टक्क्यांहून अधिक साठा उपलब्ध होता. यंदाच्या हंगामात सुरुवातीला पाऊस लांबल्याने अनेक शहरांमध्ये १० टक्के पाणीकपात लागू करण्यात आली होती. सध्या मुंबई, पुणे, ठाणे आणि नाशिक परिसरातील धरणांत समाधानकारक पाणी साचले आहे. पाटबंधारे विभागाने धरणांतील पाण्याचे नियोजन सुरू केले आहे. हवामान विभागाने पुढील तीन-चार दिवसांत कोकण आणि मध्य महाराष्ट्रात मुसळधार पावसाचा अंदाज वर्तवला आहे. मराठवाड्यातील छत्रपती संभाजीनगर, जालना, बीड आणि धाराशिव जिल्ह्यात पावसाची गरज कायम आहे. ऑगस्ट महिन्यात पाऊस पडल्यास संपूर्ण राज्यातील टंचाई दूर होण्याची आशा व्यक्त केली जात आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभिर्य लक्षात घेऊन आपत्कालीन यंत्रणा संपूर्ण राज्यात हाय अलर्टवर ठेवण्यात आली आहे. पुराचा धोका असलेल्या नाशिक आणि पुणे शहरात एनडीआरएफच्या पथकांना तैनात ठेवले आहे. आपत्ती व्यवस्थापन कक्षाकडून २४ तास पाळत ठेवली जात असून नागरिकांना नदीपात्रापासून दूर राहण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले आहे. धरणांमधील पाणीसाठा वाढल्याने औद्योगिक क्षेत्राला होणारा पाणीपुरवठा सुरळीत राहण्याची खात्री मिळाली आहे. कारखान्यांचे उत्पादन चक्र गतिमान राहण्यास मदत मिळेल. व्यापारी पेठांमध्ये ग्रामीण भागातील आवक वाढून आर्थिक उलाढाल वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम झाला असून पिण्याच्या पाण्याच्या चिंतेतून नागरिकांना मुक्ती मिळाली आहे. मुंबई आणि पुण्यातील संभाव्य पाणीकपातीचे सावट टळले आहे. सखल भागातील रहिवाशांना पुराच्या पाण्याचा फटका बसल्याने तात्पुरत्या निवाऱ्यात हलवण्यात आले आहे. एकंदरीत पाणीटंचाईचे संकट दूर झाल्याने जनजीवनात दिलासा मिळाला आहे.
शेतकरी वर्ग
शेतकरी वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून खरिपाच्या पिकांना संजीवनी मिळाली आहे. विहिरी आणि कूपनलिकांची भूजल पातळी वाढल्याने शेतीकामांना गती आली आहे. पेरण्या पूर्ण झालेल्या पिकांना मुबलक पाणी उपलब्ध झाले आहे. मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांना अजूनही दमदार पावसाची प्रतीक्षा असून पीक वाचवण्यासाठी पाऊस आवश्यक मानला जात आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
महाराष्ट्रात जुलै महिन्यात झालेल्या मुसळधार पावसामुळे राज्यातील जलसाठा ५३ टक्क्यांच्या पार गेला आहे. मुंबई आणि पुण्यासारख्या शहरांची पाण्याची चिंता मिटली आहे. निसर्गाच्या या कृपेने राज्याला दिलासा मिळाला असला तरी प्रादेशिक असंतुलन स्पष्ट दिसत आहे. कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्रात धरणे भरून वाहतात, तिथे मराठवाड्यात २५ टक्केच साठा आहे. ही तफावत दूर करण्यासाठी पाणी वाटपाचे दीर्घकालीन धोरण आखणे गरजेचे आहे. प्रशासनाने केवळ पूर नियंत्रणावर भर न देता पाणी साठवणूक आणि भूजल पुनर्भरणावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. पाऊस पडल्यानंतर पाण्याच्या उधळपट्टीऐवजी पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपून वापरण्याची संस्कृती रुजवणे काळाची गरज आहे.