मुंबईत धारावी प्रकल्पासाठी वृक्षतोडीस मंजुरी
दि. 29दि. 09 । जुलै । 2026
मुंबई येथून चालू घडामोडींमधील एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर येत असून, धारावी पुनर्वसन प्रकल्पासाठी बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या वृक्ष प्राधिकरणाने हजारो झाडे तोडण्यास प्रत्यक्ष मंजुरी प्रदान केली आहे.
२,४५५
बाधित झाडांची एकूण संख्या
१,५१२
पुनरोपण केली जाणारी झाडे
९४३
तोडण्यात येणारी झाडे
५००+
नागरिकांनी नोंदवलेले अधिकृत आक्षेप
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या वृक्ष प्राधिकरणाने धारावी पुनर्वसन प्रकल्पासाठी झाडे तोडण्याच्या प्रस्तावाला हिरवा कंदील दाखवला. मध्य रेल्वेच्या जागेवरील बागा आणि इतर परिसरातील वनस्पती हटवण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे. पर्यावरणवादी संघटनांनी या निर्णयाविरुद्ध तीव्र विरोध दर्शवत स्थानिक पातळीवर आंदोलनाचा इशारा दिला आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
अदानी समूहाच्या सहकार्याने राबवल्या जाणाऱ्या धारावी रिडेव्हलपमेंट प्रोजेक्ट प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनीने पालिकेकडे अर्ज सादर केला होता. महानगरपालिका आयुक्त तथा प्रशासक आणि वृक्ष प्राधिकरणाचे अध्यक्ष यांनी संबंधित समितीच्या बैठकीत अंतिम मंजुरीची स्वाक्षरी केली. रेल्वे प्रशासन आणि राज्य गृहनिर्माण विभाग समन्वयाने काम करत आहेत.
तात्कालिक परिणाम
वृक्ष प्राधिकरणाच्या या मंजुरीनंतर प्रस्तावित जागेची पाहणी तीव्र करण्यात आली आहे. हरित पट्ट्यातील वृक्ष चिन्हांकित करून कापणीचे काम नियोजनबद्ध पद्धतीने सुरू केले जात आहे. स्थानिक रहिवाशांमध्ये पर्यावरणाचा ऱ्हास आणि वाढत्या प्रदूषणाबद्दल चिंता पसरली असून पर्यावरणप्रेमींनी हरकती नोंदवण्यास प्रारंभ केला आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
प्रशासनाने सर्व कायदेशीर प्रक्रिया आणि पर्यावरण नियमांचे तंतोतंत पालन केल्याचा दावा केला आहे. तोडल्या जाणाऱ्या झाडांच्या बदल्यात नवीन रोपांचे रोपण सक्तीचे करण्यात आले आहे. न्यायालयीन दिशा-निर्देशांनुसार संपूर्ण प्रक्रियेची चित्रफित तयार करून अहवाल राज्य शासनाकडे सादर करण्याचे प्रशासकीय आदेश देण्यात आले आहेत.
धारावी पुनर्वसनासाठी वृक्षतोडीचा मार्ग मोकळा
बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या वृक्ष प्राधिकरणाने धारावी पुनर्वसन प्रकल्पाच्या कामाला गती देण्यासाठी वृक्षतोडीच्या प्रस्तावाला औपचारिक मंजुरी दिली आहे. मध्य रेल्वेच्या ताब्यातील जमिनीवर पसरलेल्या हिरवळीवर या निर्णयाचा थेट प्रभाव पडत आहे. प्रकल्पाच्या उभारणीत अडथळा ठरणारी हजारो झाडे हटवण्याची मागणी विकासक कंपनीने पालिकेकडे केली होती. सार्वजनिक सुनावणीच्या प्रक्रियेनंतर प्रशासनाने हा निर्णय अंतिम केला आहे.
पर्यावरण संवर्धनाच्या नियमांनुसार बाधित झाडांचे पुनरोपण करण्याचे आश्वासन प्रशासनाने दिले आहे. शहराच्या मध्यवर्ती भागात असलेल्या या हरित पट्ट्याचा बळी जात असल्याचा आरोप स्थानिक सामाजिक संस्था करत आहेत. प्रकल्प क्षेत्रातील पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी जागा खुली करण्याचे काम सुरु झाले आहे. आगामी काळात ही प्रक्रिया टप्प्याटप्प्याने राबवली जाणार आहे.
- धारावी प्रकल्पातील बाधित क्षेत्राची पाहणी करून वृक्ष प्राधिकरणाने अंतिम मंजुरी दिली.
- तोडलेल्या झाडांच्या बदल्यात पाचपट नवीन रोपे लावण्याचे बंधन घातले गेले आहे.
पर्यावरणवादी संघटनांचा विरोध आणि प्रशासकीय भूमिका
वृक्ष प्राधिकरणाच्या या निर्णयावर मुंबईतील विविध पर्यावरणवादी संस्थांनी तीव्र आक्षेप नोंदवला आहे. शहरातील आधीच कमी होत असलेल्या हरित आच्छादनावर याचा गंभीर परिणाम दिसून येईल. स्थानिक नागरिकांनी दाखल केलेल्या शेकडो हरकतींकडे दुर्लक्ष करून घाईघाईने निर्णय घेतल्याचा आरोप केला जात आहे.
दुसऱ्या बाजूला प्रशासनाने प्रकल्पाचे व्यापक हित अधोरेखित केले आहे. झोपडपट्टीमुक्त मुंबई आणि धारावीतील लाखो नागरिकांचे दर्जेदार पुनर्वसन करण्यासाठी ही जागा अत्यंत आवश्यक असल्याचे सांगण्यात आले. वृक्षतोडीसोबतच अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून पुनरोपण प्रक्रिया पारदर्शक पद्धतीने पार पाडण्याची ग्वाही प्रशासनाने दिली आहे.
“मुंबई शहराचे नैसर्गिक पर्यावरण संतुलन राखणे अत्यंत गरजेचे आहे. धारावी पुनर्वसन प्रकल्प महत्त्वाचा असला तरी शेकडो वर्षे जुनी झाडे तोडण्याऐवजी नकाशात बदल करणे शक्य होते. आम्ही प्राधिकरणाच्या या अन्यायकारक निर्णयाविरोधात उच्च न्यायालयात दाद मागणार आहोत.”
— झोरू भथेना, वरिष्ठ पर्यावरण कार्यकर्ते“धारावी पुनर्वसन प्रकल्पासाठी आवश्यक असणाऱ्या सर्व कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण करून वृक्ष प्राधिकरणाने परवानगी दिली आहे. बाधित झाडांचे वैज्ञानिक पद्धतीने पुनरोपण केले जाईल. शहराच्या विकासासोबत पर्यावरणाचे रक्षण करण्यास आमचे प्रशासन पूर्णपणे कटिबद्ध आहे.”
— भूषण गगराणी, आयुक्त तथा प्रशासक, बृहन्मुंबई महानगरपालिका- हरित पट्ट्याचे संरक्षण करण्यासाठी पर्यावरणप्रेमींनी न्यायालयात जाण्याचा निर्णय घेतला आहे.
- महानगरपालिकेने पुनरोपण प्रक्रियेचे डिजिटल ट्रॅकिंग करण्याचे स्पष्ट केले आहे.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| प्रकल्पाचे नाव | धारावी पुनर्वसन प्रकल्प | कार्यरत |
| वृक्षतोड परवानगी | बृहन्मुंबई वृक्ष प्राधिकरण | मंजूर |
| झाडांचे पुनरोपण | वैज्ञानिक पद्धतीचा वापर | प्रस्तावित |
| नागरिकांचे आक्षेप | सार्वजनिक सुनावणी प्रक्रिया | नोंदवले |
पार्श्वभूमी
धारावी प्रकल्पातील वृक्ष प्राधिकरणाची पार्श्वभूमी आणि पुढील दिशा काय?
धारावी पुनर्वसन प्रकल्प हा आशियातील अतिशय व्यापक झोपडपट्टीचा कायापालट करणारा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प मानला जातो. या प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीसाठी रेल्वे आणि पालिकेच्या ताब्यातील जमिनी हस्तांतरित करण्यात आल्या आहेत. या जमिनींवर असलेल्या नैसर्गिक वृक्षसंपदा आणि उद्यानांमुळे वृक्ष प्राधिकरणाची परवानगी मिळवणे अनिवार्य होते. गेल्या अनेक महिन्यांपासून या प्रस्तावावर नागरी हरकती आणि सूचना मागवण्याची प्रक्रिया सुरू होती.
प्राधिकरणाच्या मंजुरीनंतर आता प्रत्यक्ष जमिनीवरील कामाला गती प्राप्त झाली आहे. पर्यावरणवादी संस्थांनी या निर्णयाविरोधात राष्ट्रीय हरित लवाद आणि मुंबई उच्च न्यायालयात याचिका दाखल करण्याची तयारी दर्शवली आहे. आगामी आठवड्यात या याचिकांवर सुनावणी होण्याचे संकेत आहेत. न्यायालयीन निर्णयानंतरच या प्रकल्पाच्या प्रत्यक्ष वृक्षतोड मोहिमेचे भवितव्य पूर्णपणे स्पष्ट दिसेल.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन महापालिका आणि पोलिस यंत्रणेने समन्वय वाढवला आहे. प्रस्तावित तोडणीच्या ठिकाणी कोणताही अनुचित प्रकार घडू नये यासाठी कडक बंदोबस्त तैनात करण्यात येत आहे. कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण करताना विरोध करणाऱ्या आंदोलकांना शांत ठेवण्याचे मुख्य आव्हान कायदा आणि सुव्यवस्था राखणाऱ्या यंत्रणेसमोर उभे ठाकले आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर धारावी पुनर्वसन प्रकल्पाच्या कामाला गती मिळण्याच्या अपेक्षा वाढल्या आहेत. रिअल इस्टेट क्षेत्रात आणि बांधकाम उद्योगात या निर्णयाचे सकारात्मक स्वागत केले जात आहे. प्रकल्प वेळेत पूर्ण झाल्यास मुंबईतील व्यवसाय आणि रोजगाराच्या नवीन संधी निर्माण होण्याचा मार्ग मोकळा दिसतो.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम दिसून येण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. एका बाजूला झोपडपट्टीत राहणाऱ्या नागरिकांना हक्काचे पक्के घर मिळण्याचा मार्ग सुकर होत आहे. दुसऱ्या बाजूला परिसरातील हरित पट्टा नष्ट झाल्यामुळे हवेची गुणवत्ता खालावण्याची भीती स्थानिक रहिवाशांकडून सातत्याने व्यक्त केली जात आहे.
धारावी रहिवासी आणि पर्यावरणप्रेमी
धारावी रहिवासी आणि पर्यावरणप्रेमी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून भविष्यातील राहणीमानावर याचा प्रभाव पडणार आहे. पुनर्वसनाच्या प्रतीक्षेत असलेल्या नागरिकांना आपल्या नवीन घराची आशा निर्माण झाली आहे. हरित संपदा गमावल्यामुळे पर्यावरणाचा समतोल बिघडण्याची धास्ती अभ्यासक व्यक्त करत आहेत. या पार्श्वभूमीवर दोन्ही घटकांमध्ये संमिश्र भावना पाहायला मिळत आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
धारावीसारख्या अतिशय घनदाट वस्तीच्या पुनर्वसनासाठी पायाभूत सुविधांचा विस्तार करणे अत्यंत गरजेचे मानले जाते. या प्रक्रियेत नागरी विकासाची गरज आणि पर्यावरणाचे रक्षण या दोन महत्त्वाच्या बाबी एकमेकांसमोर उभ्या ठाकल्या आहेत. वृक्ष प्राधिकरणाने दिलेली मंजुरी प्रकल्पाला गती देणारी मानली जात आहे. निसर्गाचा ऱ्हास भरून काढणे अत्यंत कठीण काम मानले जाते. केवल नवीन रोपे लावण्याचा कागदी दावा न राहता त्यांचे प्रत्यक्षात जतन करणे प्रशासनाचे आद्य कर्तव्य आहे. शाश्वत विकासाचा मार्ग अवलंबून आधुनिक मुंबईची उभारणी करताना पर्यावरणाचा बळी जाणार नाही याची दक्षता घेणे काळाची गरज मानली जाते.