ओडिशातील महानदीवरील हिराकूड धरणाचे १४ दरवाजे उघडण्यात आले आहेत. राज्यातील २० जिल्ह्यांमध्ये पूरपरिस्थिती निर्माण झाली आहे. सुमारे सात लाखांहून अधिक लोक बाधित झाले आहेत.प्रशासनाने सुमारे १ लाख ९० हजार नागरिकांना तातडीने सुरक्षित स्थळी हलवले आहे.
१४
उघडलेले दरवाजे
२०
पूरबाधित जिल्हे
७०००००
बाधित नागरिक
१९००००
सुरक्षित हलवलेले लोक
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
हिराकूड धरणातून पाण्याचा मोठा विसर्ग सुरू झाल्याने महानदीच्या पात्रात पूर आला आहे. ओडिशातील २० जिल्ह्यांमध्ये पूरपरिस्थिती निर्माण झाली असून ७ लाख नागरिक बाधित झाले आहेत.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
ओडिशा राज्य आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरण, आसामचे मुख्यमंत्री हिमंता बिस्व सर्मा, एनडीआरएफ आणि एसडीआरएफची बचाव पथके मदत कार्यात सक्रिय आहेत.
तात्कालिक परिणाम
कटक आणि पुरीसह चार जिल्ह्यांत पूरप्रवण भागातील १ लाख ९० हजार नागरिकांचे सुरक्षित स्थलांतर करण्यात आले आहे. वाहतूक व्यवस्था ठप्प झाली असून अनेक ठिकाणी वीजपुरवठा खंडित झाला आहे.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
ओडिशात एनडीआरएफसह विविध आपत्कालीन यंत्रणांची १३६ पथके तैनात आहेत. गुजरातमध्ये ५० पथके कार्यरत असून आसाम सरकारने पूरग्रस्तांना १५ हजार रुपयांची अंतरिम मदत जाहीर केली आहे.
हिराकूड धरणाचे दरवाजे उघडले; ओडिशात महापूर
छत्तीसगडमधील पाणलोट क्षेत्रात संततधार पाऊस सुरू आहे. जलसाठा नियंत्रित करण्यासाठी हिराकूड धरणाचे १४ दरवाजे उघडण्यात आले. महानदीपात्रात पाणी वाढल्याने कटक, पूरी, खुर्दा आणि जगतसिंगपूर जिल्ह्यांना सर्वाधिक फटका बसला आहे.
- १ लाख ९० हजार लोकांना सुरक्षित स्थळी हलवण्यात आले.
- आपत्कालीन मदतीसाठी एनडीआरएफची १३६ पथके कार्यरत आहेत.
गुजरात, आसाम आणि काश्मीरमध्ये पावसाचा तडाखा
मध्य आणि दक्षिण गुजरातमध्ये अतिवृष्टीने जनजीवन विस्कळीत झाले आहे. सुरत शहरातून १५०० लोकांना सुरक्षित स्थळी हलवण्यात आले. गुजरात राज्यातील सुरत, खेडा, आणंद, भरूच आणि नर्मदा जिल्ह्यांत एनडीआरएफच्या १७ तर एसडीआरएफच्या ३३ पथकांनी मोहीम राबवली आहे. आसाममध्ये पावसाशी संबंधित दुर्घटनांत ८० लोकांचा मृत्यू नोंदवला गेला आहे. आसाम सरकारने पूरग्रस्तांच्या कर्जाला सहा महिने स्थगिती दिली आहे. ऑगस्ट महिन्यात बाधित कुटुंबांना १५ हजार रुपये मदत दिली जाणार आहे. काश्मीर खोऱ्यातील बडगाम, बारामुल्ला आणि बांदीपोरा भागात रस्ते वाहतूक कोलमडल्याने शाळा बंद ठेवण्यात आल्या आहेत.
“बाधित जिल्ह्यांतील विमा दावे वेगाने निकाली काढण्यासाठी बँकांना सूचना दिल्या आहेत. पूरग्रस्तांना ऑगस्ट महिन्यात तातडीने अंतरिम मदत उपलब्ध करून दिली जाईल.”
— हिमंता बिस्व सर्मा, मुख्यमंत्री, आसाम- सुरत शहरातून १५०० नागरिकांचे तातडीने स्थलांतर.
- आसाममधील पूरग्रस्तांच्या कर्जफेडीला ६ महिन्यांची मुदतवाढ.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| बाधित राज्ये | ओडिशा, गुजरात, आसाम, काश्मीर | नोंदवले |
| बचाव पथके | १३६ पथके (ओडिशा), ५० पथके (गुजरात) | कार्यरत |
| जीवितहानी | आसाममध्ये ८० मृत्यू | नोंदवले |
| मदत निधी | १५ हजार रुपये अंतरिम मदत | मंजूर |
पार्श्वभूमी
देशातील अनेक राज्यांत पूरपरिस्थितीची पार्श्वभूमी काय?
मान्सूनच्या सक्रिय टप्प्यात छत्तीसगड, गुजरात आणि ईशान्य भारतात मुसळधार पाऊस झाला. महानदीच्या वरच्या भागात झालेल्या पावसामुळे हिराकूड धरण पूर्ण क्षमतेने भरले. जलशय सुरक्षा नियमांनुसार प्रशासनाला पाण्याचा विसर्ग सुरू करावा लागला. ओडिशा राज्यात सध्या पावसाने विश्रांती घेतल्याने पुराची तीव्रता नियंत्रणात आहे. आसाममध्ये दरवर्षी येणाऱ्या पुरामुळे यंदाही मोठी जीवित व वित्तहानी झाली आहे. येत्या काही दिवसांत जलपातळी कमी झाल्यानंतर पाणी ओसरण्याची शक्यता आहे. बाधित भागांत स्वच्छता आणि पुनर्वसन मोहीम राबवण्याचे नियोजन प्रशासनाने केले आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन सर्व बाधित राज्यांतील आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा पूर्णपणे सतर्क करण्यात आल्या आहेत. आपत्कालीन परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी एनडीआरएफ आणि स्थानिक प्रशासनामध्ये समन्वय राखला जात आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर मोठे नुकसान झाले आहे. वाहतूक सेवा खंडित झाल्याने मालवाहतूक थांबली आहे. गुजरात आणि ओडिशातील औद्योगिक क्षेत्रातील उत्पादन आणि पुरवठा साखळीवर विपरीत परिणाम दिसून आला आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम दिसून येत आहे. हजारो नागरिकांची घरे पाण्याखाली गेली आहेत. पिण्याचे पाणी, अन्न आणि विजेचा तुटवडा निर्माण झाल्याने पूरग्रस्तांचे हाल होत आहेत.
बाधित शेतकरी वर्ग
शेतकरी वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून हजारो हेक्टरवरील पिके पाण्याखाली गेली आहेत. ओडिशा आणि आसाममधील भातशेतीचे मोठे नुकसान झाल्याने शेतकरी आर्थिक संकटात सापडले आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
देशभरात एकाच वेळी अनेक राज्यांत आलेला पूर हा हवामान बदलाच्या तीव्र परिणामांची जाणीव करून देतो. एकाच वेळी अतिवृष्टी आणि धरणांतून अचानक करावा लागणारा विसर्ग यामुळे सखल भागात मोठी आपत्ती निर्माण होते. हिराकूड धरणातून पाणी सोडताना आंतरराज्यीय जल व्यवस्थापन आणि पूर्वसूचनेची यंत्रणा अधिक तंतोतंत असणे आवश्यक आहे. केवळ तात्पुरती मदत किंवा पुनर्वसन केंद्र उभारून हे संकट टळणार नाही. नद्यांमधील गाळ काढणे, नैसर्गिक प्रवाह मोकळे ठेवणे आणि शहरी भागांतील ड्रेनेज व्यवस्था सुधारणे हे दीर्घकालीन उपाय तातडीने अमलात आणावे लागतील.