दिनांक 28 सप्टेंबर 2026 दिनविशेष

दिनविशेष

दिनांक २८ सप्टेंबर २०२६ दिनविशेष: पितृ पक्ष – द्वितीया श्राद्ध

सोमवार · इतिहासातील आजचा दिवस

🌍 आज विशेष: पितृ पक्ष – द्वितीया श्राद्ध — हिंदू पंचांगानुसार, भाद्रपद महिन्यातील कृष्ण पक्षाला ‘पितृ पक्ष’ किंवा ‘महालय पक्ष’ म्हटले जाते. दिनांक २८ सप्टेंबर २०२६ रोजी द्वितीया तिथी असून या दिवशी दिवंगत पूर्वजांचे स्मरण करून ‘द्वितीया श्राद्ध’ विधी केला जातो. आपल्या पूर्वजांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करणे, त्यांना जल आणि अन्नाचा नैवेद्य (पिंडदान व तर्पण) देणे, हा या परंपरेचा मुख्य हेतू असतो. यामुळे कुटुंबात सुख-शांती नांदते अशी धार्मिक धारणा आहे.

१महाराष्ट्र घटना १भारत घटना १जग घटना १शोध/तंत्रज्ञान १जयंती २स्मृतिदिन

🏆 आजचे विशेष दिन

🌍 जागतिक दिन

जागतिक रेबीज दिन (World Rabies Day): रेबीज या जीवघेण्या आजाराविषयी जगभरात जागरूकता निर्माण करण्यासाठी आणि या आजाराच्या निर्मूलनासाठी दरवर्षी हा दिवस साजरा केला जातो. हा दिवस प्रसिद्ध फ्रेंच शास्त्रज्ञ लुई पाश्चर यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ पाळला जातो, ज्यांनी रेबीजची पहिली यशस्वी लस शोधली आणि ज्यांचे निधन २८ सप्टेंबर १८९५ रोजी झाले होते.

माहितीच्या सार्वत्रिक प्रवेशासाठीचा आंतरराष्ट्रीय दिवस (International Day for Universal Access to Information): युनेस्कोतर्फे (UNESCO) अधिकृतपणे घोषित केलेला हा दिवस नागरिकांच्या माहिती मिळवण्याच्या अधिकाराचे महत्त्व अधोरेखित करतो. लोकशाही बळकट करण्यासाठी, पारदर्शकता वाढवण्यासाठी आणि प्रत्येकाला ज्ञानाची दारे खुली करण्यासाठी या दिवसाचे विशेष आयोजन केले जाते.

🇮🇳 राष्ट्रीय दिन

आजच्या दिवशी असा दिन नोंदवलेला नाही.

🚩 महाराष्ट्र दिन

आजच्या दिवशी असा दिन नोंदवलेला नाही.

🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना

१९५३

ऐतिहासिक ‘नागपूर करार’ स्वाक्षरी

दिनांक २८ सप्टेंबर १९५३ रोजी महाराष्ट्राच्या इतिहासाला कलाटणी देणारा ‘नागपूर करार’ झाला. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीदरम्यान पश्चिम महाराष्ट्र, विदर्भ आणि मराठवाडा या मराठी भाषिक क्षेत्रांना एकत्र आणून स्वतंत्र महाराष्ट्र राज्य स्थापन करण्यासाठी हा एक महत्त्वाचा पाया ठरला. या करारानुसारच महाराष्ट्राची स्थापना झाल्यावर नागपूरला उपराजधानीचा दर्जा व हिवाळी अधिवेशन घेण्याचे ठरले.

🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना

२०१६

भारतीय लष्कराचे पाकिस्तानव्याप्त काश्मीरमध्ये ‘सर्जिकल स्ट्राईक’

जम्मू-काश्मीरमधील उरी येथे झालेल्या दहशतवादी हल्ल्याला चोख प्रत्युत्तर देण्यासाठी भारतीय लष्कराच्या विशेष पथकाने (Special Forces) २७-२८ सप्टेंबर २०१६ च्या मध्यरात्री नियंत्रण रेषेच्या पलीकडे (PoK) जाऊन दहशतवादी तळांवर यशस्वी ‘सर्जिकल स्ट्राईक’ केला. या अत्यंत धाडसी कारवाईत अनेक दहशतवादी तळ उद्ध्वस्त करण्यात आले, ज्यामुळे भारताच्या संरक्षण रणनीतीला एक नवी दिशा मिळाली.

🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना

१९५८

फ्रान्सने नवे संविधान स्वीकारले

दिनांक २८ सप्टेंबर १९५८ रोजी फ्रान्समध्ये सार्वत्रिक मतदानाद्वारे नवीन संविधान स्वीकारण्यात आले. यामुळे फ्रान्सच्या ‘पाचव्या प्रजासत्ताकाची’ (Fifth Republic) स्थापना झाली आणि चार्ल्स डी गॉल हे त्याचे प्रमुख शिल्पकार बनले. या नव्या संविधानाने फ्रान्सच्या राष्ट्रपतींना अधिक कार्यकारी अधिकार दिले.

🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान

१८८५

पहिली यशस्वी मानवी रेबीज लस (Rabies Vaccine)

👤 लुई पाश्चर (Louis Pasteur) व त्यांचे सहकारी

लुई पाश्चर यांनी रेबीज झालेल्या प्राण्यांच्या (प्रामुख्याने ससे व कुत्रे) मज्जारज्जूवर प्रयोग करून रेबीजची लस विकसित केली. जुलै १८८५ मध्ये त्यांनी ‘जोसेफ मेस्टर’ नावाच्या लहान मुलावर या लसीचा पहिला यशस्वी प्रयोग केला होता. २८ सप्टेंबर हा दिवस त्यांच्या स्मृतींना समर्पित असून त्यांच्या शोधाचे पेटंट आणि अंतिम दस्तऐवजीकरण जागतिक स्तरावर क्रांतिकारक ठरले.

🌍 परिणाम: या शोधामुळे पिसाळलेला कुत्रा किंवा इतर प्राणी चावल्याने होणाऱ्या १००% जीवघेण्या रेबीज आजारावर मानवाला पहिली जीवनरक्षक लस मिळाली आणि कोट्यवधी लोकांचे प्राण वाचले.

🎂 जयंती

लता मंगेशकर १९२९ – २०२२

📍 जन्मस्थळइंदूर, मध्य प्रदेश

👨‍👩‍👧 कुटुंबवडील पंडित दीनानाथ मंगेशकर हे प्रसिद्ध नाट्य अभिनेते व शास्त्रीय गायक होते. आईचे नाव शेवंती (श्रीमती) मंगेशकर. आशा भोसले, उषा मंगेशकर, मीना खडीकर आणि हृदयनाथ मंगेशकर ही भावंडे.

📝 परिचय भारताच्या गानकोकिळा, ‘क्वीन ऑफ मेलोडी’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या लतादीदींनी तब्बल आठ दशकांच्या कारकिर्दीत हजारो गाणी गायली.

⭐ योगदान भारतीय चित्रपट संगीताला सुवर्णकाळ मिळवून देण्यात त्यांचे योगदान अतुलनीय आहे. त्यांना ‘भारतरत्न’ (२००१), ‘पद्मविभूषण’ (१९९९), आणि ‘दादासाहेब फाळके पुरस्कार’ (१९८९) या सर्वोच्च सन्मानांनी गौरविण्यात आले होते.

🤔 रंजक माहिती लतादीदींचा जन्म झाला तेव्हा त्यांचे नाव ‘हेमा’ ठेवण्यात आले होते. परंतु, वडिलांच्या ‘भावबंधन’ नाटकातील ‘लतिका’ या पात्रावरून प्रेरित होऊन नंतर त्यांचे नाव ‘लता’ ठेवण्यात आले.

🪔 स्मृतिदिन

डॉ. एम. एस. स्वामिनाथन १९२५ – २०२३

📍 जन्मस्थळकुंभकोणम, तामिळनाडू

🎯 क्षेत्रकृषी शास्त्र आणि अनुवंशशास्त्र (Genetics)

👨‍👩‍👧 कुटुंब त्यांचे वडील एम. के. सांबशिवन हे निष्णात डॉक्टर आणि समाजसुधारक होते. देशातील गरिबी आणि दुष्काळ पाहून त्यांनी वैद्यकीय शिक्षण बाजूला सारून कृषी क्षेत्रात संशोधन करण्याचा निर्णय घेतला.

📝 परिचय डॉ. एम. एस. स्वामिनाथन हे ‘भारताच्या हरितक्रांतीचे जनक’ (Father of Green Revolution in India) म्हणून जगभर ओळखले जातात.

⭐ योगदान त्यांनी गव्हाच्या व तांदळाच्या अतिउत्पादन देणाऱ्या संकरित जाती विकसित करून भारताला अन्नधान्याच्या बाबतीत स्वावलंबी बनवले. त्यांच्या शिफारशींवर आधारित ‘स्वामिनाथन आयोग’ देशातील शेती आणि शेतकऱ्यांच्या हक्कांसाठी दिशादर्शक ठरला. त्यांना मरणोत्तर ‘भारतरत्न’ (२०२४), तसेच ‘पद्मविभूषण’ व ‘जागतिक अन्न पुरस्कार’ मिळाले आहेत.

🤔 रंजक माहिती १९४३ च्या बंगालच्या भीषण दुष्काळाचे दृश्य पाहून त्यांनी मानवी कल्याणासाठी कृषी क्षेत्रात संशोधन करण्याची प्रतिज्ञा केली होती.

लुई पाश्चर १८२२ – १८९५

📍 जन्मस्थळडोल (Dole), फ्रान्स

🎯 क्षेत्ररसायनशास्त्र आणि सूक्ष्मजीवशास्त्र (Microbiology)

👨‍👩‍👧 कुटुंब त्यांचे वडील जीन-जोसेफ पाश्चर हे चर्मोद्योग व्यावसायिक होते. सामान्य कुटुंबातून पुढे येत त्यांनी विज्ञानाच्या जगात महान स्थान मिळवले.

📝 परिचय आधुनिक सूक्ष्मजीवशास्त्राचे संस्थापक मानले जाणारे फ्रेंच वैज्ञानिक.

⭐ योगदान त्यांनी दुधाचे जीवाणू नष्ट करून ते सुरक्षित ठेवण्याची ‘पाश्चरायझेशन’ (Pasteurization) ही पद्धत शोधली. तसेच रेबीज आणि अँथ्रॅक्स या रोगांवरील पहिल्या लसींचे संशोधन केले.

🤔 रंजक माहिती पाश्चर हे सुरुवातीच्या काळात चित्रकलेत अतिशय निपुण होते, परंतु नंतर त्यांचे लक्ष विज्ञानाकडे वळले.

🎉 आज वाढदिवस असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती

महेश कोठारे जन्म: —

📍 जन्मस्थळमुंबई, महाराष्ट्र

🎯 क्षेत्रमराठी चित्रपट दिग्दर्शन, अभिनय व निर्मिती

👨‍👩‍👧 कुटुंब त्यांचे वडील अंबर कोठारे हे नाट्य व चित्रपट निर्माते-दिग्दर्शक होते. बालकलाकार म्हणून महेश कोठारे यांनी वडिलांच्या चित्रपटांतून कामे केली.

📝 परिचय मराठी चित्रपटसृष्टीला व्यावसायिक रूप देणारे, ८० व ९० च्या दशकातील आघाडीचे अभिनेते आणि यशस्वी दिग्दर्शक.

⭐ विशेष कामगिरी त्यांनी ‘धूमधडाका’, ‘दे दणादण’, ‘झपाटलेला’ यांसारखे ब्लॉकबस्टर चित्रपट मराठी सिनेसृष्टीला दिले. मराठी चित्रपटांमध्ये प्रगत व्हीएफएक्स (VFX), थ्रीडी (३D) तंत्रज्ञान आणि डॉलबी साऊंडचा पहिला वापर करण्याचे श्रेय त्यांच्याकडे जाते.

🤔 रंजक माहिती महेश कोठारे यांनी प्रसिद्ध हिंदी चित्रपट ‘राजा और रंक’ (१९६८) मध्ये बालकलाकार म्हणून अत्यंत लोकप्रिय झालेली भूमिका साकारली होती.

रणबीर कपूर जन्म: —

📍 जन्मस्थळमुंबई, महाराष्ट्र

🎯 क्षेत्रहिंदी चित्रपटसृष्टी (अभिनेता)

👨‍👩‍👧 कुटुंब कपूर घराण्याचे प्रख्यात अभिनेते ऋषी कपूर आणि नीतू सिंग यांचे ते पुत्र आहेत. महान अभिनेते राज कपूर यांचे ते नातू आहेत.

📝 परिचय आधुनिक पिढीतील आघाडीचा आणि अष्टपैलू हिंदी अभिनेता.

⭐ विशेष कामगिरी ‘बर्फी’, ‘संजू’, ‘रॉकस्टार’ आणि ‘ॲनिमल’ या चित्रपटांमधील उत्कृष्ट अभिनयासाठी त्यांना अनेक ‘फिल्मफेअर’ पुरस्कार मिळाले आहेत.

🤔 रंजक माहिती रणबीर कपूर हा कपूर घराण्यातील पहिला असा सदस्य आहे ज्याने अभिनयाचे रीतसर शिक्षण परदेशातून (न्यूयॉर्कमधील स्कूल ऑफ व्हिज्युअल आर्ट्समधून) घेतले आहे.

📖 विशेष उल्लेख

दिनांक २८ सप्टेंबर १९५३ रोजी झालेला ‘नागपूर करार’ हा आधुनिक महाराष्ट्राच्या भौगोलिक आणि राजकीय रचनेचा अत्यंत महत्त्वाचा पाया आहे. भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर भाषावार प्रांतरचनेची मागणी जोर धरू लागली होती. मराठी भाषिक लोक वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये (मुंबई प्रांत, मध्य प्रांत व वऱ्हाड आणि हैदराबाद संस्थान) विखुरलेले होते. या सर्वांना एकत्र आणून एकसंध ‘महाराष्ट्र’ राज्य स्थापन करणे हे मोठे आव्हान होते.

या पार्श्वभूमीवर, तिन्ही प्रांतांतील प्रमुख नेत्यांनी नागपूर येथे एकत्र येऊन एका ऐतिहासिक करारावर स्वाक्षऱ्या केल्या. या करारानुसार, विदर्भ आणि मराठवाडा या प्रांतांनी मुंबई प्रांतात विलीन होण्यास संमती दिली. त्या बदल्यात विदर्भाच्या अस्मितेचा आदर राखण्यासाठी नागपूरला महाराष्ट्राची उपराजधानी बनवणे, वर्षातील किमान एक विधिमंडळ अधिवेशन नागपूर येथे घेणे आणि शासकीय नोकऱ्या व विकासात लोकसंख्येच्या प्रमाणात वाटा देणे या अटी मान्य करण्यात आल्या.

हा करार केवळ राजकीय समझोता नव्हता, तर मराठी भाषिक जनतेच्या भावनिक ऐक्याचे ते प्रतीक होते. आज आपण पाहत असलेला एकसंध महाराष्ट्र याच नागपूर कराराच्या पायावर उभा आहे.

💡 आणखी थोडं

💡 तुम्हाला माहिती आहे का?

गानकोकिळा लता मंगेशकर यांनी १९७४ मध्ये लंडनच्या जगप्रसिद्ध ‘रॉयल अल्बर्ट हॉल’मध्ये गाण्याचा कार्यक्रम सादर केला होता. असा बहुमान मिळवणाऱ्या त्या पहिल्या भारतीय गायिका होत्या!

❓ आजचा प्रश्न

जर १९५३ चा ‘नागपूर करार’ झाला नसता, तर आजच्या संयुक्त महाराष्ट्राचे स्वरूप कसे राहिले असते, असे तुम्हाला वाटते?

💬 तुमचे मत

नागपूर करारातील कोणत्या तरतुदींची अंमलबजावणी आजही विदर्भ आणि मराठवाड्याच्या विकासासाठी सर्वात महत्त्वाची वाटते? कमेंट करून नक्की सांगा!