दिनांक ७ ऑक्टोबर – दिनविशेष: महत्त्वाच्या घटना व जयंती

दिनविशेष

दिनांक ७ ऑक्टोबर

स्रोत सापडला नाही · इतिहासातील आजचा दिवस

🌍 आज विशेष: द्वादशी श्राद्ध (यति महालय) — पितृ पक्षात येणाऱ्या कृष्ण पक्षातील द्वादशी तिथीला ‘यति महालय’ अथवा ‘द्वादशी श्राद्ध’ म्हटले जाते. या तिथीला कुटुंबामधील अशा दिवंगत व्यक्तींचे श्राद्ध घालण्याची परंपरा आहे ज्यांनी संन्यास (यति) घेतलेला होता अथवा ज्यांचे बालवयात निधन झाले होते. या दिवशी पितरांचे स्मरण करून तर्पण केल्याने त्यांच्या आत्म्याला सद्गती मिळते, अशी हिंदू धर्मात मान्यता आहे.

१महाराष्ट्र घटना २भारत घटना २जग घटना १शोध/तंत्रज्ञान २जयंती १स्मृतिदिन

🏆 आजचे विशेष दिन

🌍 जागतिक दिन

१. जागतिक कापूस दिन (World Cotton Day): कापूस पिकाचे जागतिक महत्त्व, आर्थिक विकासातील त्याचे योगदान आणि कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांच्या कष्टाची जाणीव करून देण्यासाठी दरवर्षी दिनांक ७ ऑक्टोबर रोजी हा दिवस साजरा केला जातो. या दिनाची सुरुवात पहिल्यांदा दिनांक ७ ऑक्टोबर २०१९ रोजी जिनिव्हा येथे जागतिक व्यापार संघटनेने (WTO) केली होती.

२. जागतिक सन्मानपूर्वक काम दिन (World Day for Decent Work): जगभरातील कामगारांना सुरक्षित वातावरण, न्याय्य वेतन आणि सन्मानपूर्वक वागणूक मिळावी या हेतूने आंतरराष्ट्रीय कामगार महासंघाच्या (ITUC) पुढाकाराने दरवर्षी दिनांक ७ ऑक्टोबर रोजी हा दिवस पाळला जातो. याची सुरुवात सन २००८ मध्ये झाली होती.

🇮🇳 राष्ट्रीय दिन

आज या प्रकारची अधिकृत नोंद उपलब्ध नाही.

🚩 महाराष्ट्र दिन

आज या प्रकारची अधिकृत नोंद उपलब्ध नाही.

🚩 महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या घटना

१९०५

पुण्यात विलायती कपड्यांची ऐतिहासिक होळी

लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक आणि शिवराम महादेव परांजपे यांच्या नेतृत्वाखाली दिनांक ७ ऑक्टोबर १९०५ रोजी पुण्यात परदेशी (विलायती) कपड्यांची जाहीर होळी करण्यात आली. परदेशी मालावर बहिष्कार टाकण्यासाठी भारताच्या इतिहासात सार्वजनिक पातळीवर केलेला हा पहिलाच क्रांतिकारी प्रयत्न होता, ज्याने स्वदेशी आंदोलनाला मोठी गती दिली.

🇮🇳 भारतातील महत्त्वाच्या घटना

१९१९

गांधीजींच्या ‘नवजीवन’ साप्ताहिकाची सुरुवात

राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांनी लोकांमध्ये जनजागृती करण्यासाठी आणि राष्ट्रीय विचारांचा प्रसार करण्यासाठी दिनांक ७ ऑक्टोबर १९१९ रोजी गुजरातमधून ‘नवजीवन’ हे साप्ताहिक वृत्तपत्र सुरू केले. हे पत्र जनतेच्या चळवळीचे एक प्रभावी माध्यम बनले.

१९५०

‘मिशनरीज ऑफ चॅरिटी’ची स्थापना

गरीब, अनाथ आणि आजारी लोकांच्या सेवेसाठी मदर टेरेसा यांनी दिनांक ७ ऑक्टोबर १९५० रोजी कोलकाता येथे ‘मिशनरीज ऑफ चॅरिटी’ या संस्थेची स्थापना केली. या संस्थेने जगभरात मानवतावादी कार्याचा एक नवा आदर्श निर्माण केला.

🌎 जगातील महत्त्वाच्या घटना

१९४९

पूर्व जर्मनीची (German Democratic Republic) स्थापना

दुसऱ्या महायुद्धानंतर जर्मनीच्या फाळणीनुसार सोव्हिएत युनियनच्या ताब्यातील पूर्व भागात दिनांक ७ ऑक्टोबर १९४९ रोजी अधिकृतपणे पूर्व जर्मनीची स्थापना करण्यात आली. पुढील अनेक दशके हा देश कम्युनिस्ट राजवटीखाली स्वतंत्र अस्तित्वात राहिला.

२००१

अमेरिकेची अफगाणिस्तानवर लष्करी कारवाई

११ सप्टेंबर (९/११) च्या भीषण दहशतवादी हल्ल्यानंतर अमेरिकेच्या नेतृत्वाखालील मित्र राष्ट्रांच्या सैन्याने दिनांक ७ ऑक्टोबर २००१ रोजी अफगाणिस्तानातील अल-कायदा आणि तालिबानविरुद्ध ‘ऑपरेशन एंड्युरिंग फ्रीडम’ अंतर्गत हवाई आणि लष्करी हल्ले सुरू केले.

🔬 आजचा शोध / तंत्रज्ञान

१९५९

चंद्राच्या पलीकडच्या गूढ भागाची (Far Side/Dark Side) जगातील पहिली छायाचित्रे

👤 सोव्हिएत युनियनची ‘लुना ३’ (Luna 3) ही अंतराळ मोहीम

चंद्राची एक बाजू नेहमी पृथ्वीपासून लपलेली असते. ही गूढ बाजू कॅमेऱ्यात कैद करण्यासाठी सोव्हिएत युनियनने पाठवलेल्या लुना ३ या अंतराळ यानाने दिनांक ७ ऑक्टोबर १९५९ रोजी चंद्राच्या मागच्या भागावरून जात एकूण २९ ऐतिहासिक छायाचित्रे घेतली.

🌍 परिणाम: या यशस्वी शोधामुळे मानवजातीला चंद्राच्या विस्तीर्ण भौगोलिक रचनेची आणि तेथील भव्य विवरांची अचूक माहिती मिळाली, ज्यामुळे पुढील चंद्रावरील मोहिमांचा आणि खगोलशास्त्राचा पाया भक्कम झाला.

🎂 जयंती

दुर्गवती देवी (ज्या ‘दुर्गा भाभी’ या नावाने प्रसिद्ध होत्या) १९०७ – १९९९

📍 जन्मस्थळशहजादपूर, अलाहाबाद (प्रयागराज), उत्तर प्रदेश

👨‍👩‍👧 कुटुंबत्यांचा विवाह हिंदुस्थान सोशलिस्ट रिपब्लिकन असोसिएशनचे (HSRA) सदस्य व क्रांतिकारक भगवतीचरण व्होरा यांच्याशी झाला होता.

📝 परिचय भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील एक अत्यंत धाडसी आणि महत्त्वाच्या महिला क्रांतिकारक.

⭐ योगदान लाहोर येथे ब्रिटिश अधिकारी जे. पी. सॉंडर्सच्या वधानंतर, भगतसिंग यांना वेषांतर करून कोलकात्याला सुरक्षितपणे पळून जाण्यास त्यांनी स्वतःच्या जीवाची पर्वा न करता मदत केली होती.

🤔 रंजक माहिती क्रांतिकारक अत्यंत आदराने त्यांना ‘दुर्गा भाभी’ असे हाक मारत असत.

बेगम अख्तर (मूळ नाव: अख्तरीबाई फैजाबादी) १९१४ – १९७४

📍 जन्मस्थळफैजाबाद, उत्तर प्रदेश

👨‍👩‍👧 कुटुंबत्यांचा जन्म संगीतप्रेमी घराण्यात झाला. त्यांना गायनाचे उत्तम बाळकडू मिळाले.

📝 परिचय भारतातील अत्यंत लोकप्रिय गझल, दादरा आणि ठुमरी गायिका.

⭐ योगदान त्यांनी शास्त्रीय आणि उप-शास्त्रीय गायनाला जनसामान्यांपर्यंत पोहोचवले. त्यांच्या या अतुलनीय योगदानासाठी त्यांना पद्मश्री आणि पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते.

🤔 रंजक माहिती त्यांना गझल विश्वात ‘मल्लिका-ए-गझल’ (गझलची राणी) असे ओळखले जाते.

🪔 स्मृतिदिन

गुरु गोविंद सिंग १६६६ – १७०८

📍 जन्मस्थळपटना, बिहार

🎯 क्षेत्रआध्यात्मिक आणि लष्करी नेतृत्व, धर्मगुरू

👨‍👩‍👧 कुटुंब शीख धर्माचे नववे गुरु, गुरु तेग बहादूर यांचे ते सुपुत्र होते.

📝 परिचय शीख धर्माचे दहावे आणि अंतिम मानवी गुरु.

⭐ योगदान त्यांनी सन १६९९ मध्ये ‘खालसा पंथाची’ स्थापना करून शीख समाजाला जुलुमाविरुद्ध लढण्यासाठी एक शक्तिशाली लढाऊ सैन्यात रूपांतरित केले. त्यांनी ‘गुरु ग्रंथ साहिब’ या पवित्र ग्रंथाला शिखांचे शाश्वत गुरु असे घोषित केले.

🤔 रंजक माहिती त्यांनी महाराष्ट्रातील नांदेड येथे गोदावरी नदीच्या काठी अखेरचा श्वास घेतला, जिथे आज प्रसिद्ध ‘तख्त सचखंड श्री हुजूर अबचलनगर साहिब’ हा भव्य गुरुद्वारा उभा आहे.

🎉 आज वाढदिवस असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती

झहीर खान (Zaheer Khan) जन्म: स्रोत सापडला नाही

📍 जन्मस्थळश्रीरामपूर, अहमदनगर, महाराष्ट्र

🎯 क्षेत्रक्रीडा (क्रिकेट)

👨‍👩‍👧 कुटुंब मध्यमवर्गीय मराठी कुटुंबात जन्म.

📝 परिचय भारताचे माजी दिग्गज डाव्या हाताचे वेगवान गोलंदाज.

⭐ विशेष कामगिरी २०११ च्या आयसीसी विश्वचषक विजयात भारताकडून सर्वाधिक २१ बळी घेणारे ते मुख्य गोलंदाज होते. त्यांनी भारतासाठी ६०० हून अधिक आंतरराष्ट्रीय बळी मिळवले असून त्यांना ‘अर्जुन पुरस्कार’ आणि ‘पद्मश्री’ने गौरविण्यात आले आहे.

🤔 रंजक माहिती मैदानावर फलंदाजांना आपल्या स्विंग आणि रिव्हर्स स्विंगने बाद करण्याच्या चाणाक्ष रणनीतीमुळे त्यांना भारतीय क्रिकेट संघाचे मुख्य मार्गदर्शक (Tactician) मानले जाई.

अभिजीत सावंत (Abhijeet Sawant) जन्म: स्रोत सापडला नाही

📍 जन्मस्थळमुंबई, महाराष्ट्र

🎯 क्षेत्रकला (पार्श्वगायन)

👨‍👩‍👧 कुटुंब मुंबईतील मध्यमवर्गीय मराठी कुटुंब.

📝 परिचय प्रसिद्ध मराठी आणि हिंदी पार्श्वगायक.

⭐ विशेष कामगिरी भारताच्या अत्यंत लोकप्रिय असलेल्या ‘इंडियन आयडॉल’ (Indian Idol) या पहिल्याच रिअ‍ॅलिटी शोच्या पहिल्या पर्वाचे विजेतेपद त्यांनी मिळवले. त्यांच्या ‘मोहब्बतें लुटाऊंगा’ या गाण्याने इतिहास रचला होता.

🤔 रंजक माहिती इंडियन आयडॉल जिंकल्यानंतर त्यांना संपूर्ण देशभरातून एवढी लोकप्रियता मिळाली की, तत्कालीन राष्ट्रपतींनी देखील त्यांचे कौतुक केले होते.

📖 विशेष उल्लेख

पुण्यातील विलायती कपड्यांची ऐतिहासिक होळी (दिनांक ७ ऑक्टोबर १९०५)
ब्रिटिश सरकारने सन १९०५ मध्ये घेतलेल्या बंगालच्या फाळणीच्या अन्यायकारक निर्णयामुळे संपूर्ण भारतात असंतोष पसरला होता. या दडपशाहीला कडाडून विरोध करण्यासाठी लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांनी ‘बहिष्कार आणि स्वदेशी’ हे शस्त्र उगारले. या आंदोलनाचा एक भाग म्हणून, दिनांक ७ ऑक्टोबर १९०५ रोजी पुण्यात लोकमान्य टिळक आणि शिवराम महादेव परांजपे यांच्या उपस्थितीत परदेशी (विलायती) कपड्यांची भव्य आणि जाहीर होळी करण्यात आली.

भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील परदेशी वस्तूंविरुद्धचा हा पहिलाच अत्यंत धाडसी आणि जाहीर निषेध होता. या ऐतिहासिक घटनेने देशातील तरुणांमध्ये देशभक्तीची अभूतपूर्व लाट निर्माण केली.

ब्रिटिश कापड गिरण्यांच्या आर्थिक नाड्या आवळण्यासाठी आणि स्थानिक विणकर व स्वदेशी उद्योगांना बळ देण्यासाठी हे आंदोलन मैलाचा दगड ठरले. पुण्यात पेटलेल्या या होळीच्या ज्वालांनी पुढील काळात संपूर्ण भारताला ‘स्वदेशी’चा महामंत्र दिला आणि ब्रिटिश साम्राज्याला भारतातून हुसकावून लावण्यासाठी जनआंदोलनाची पायाभरणी केली.

💡 आणखी थोडं

💡 तुम्हाला माहिती आहे का?

तुम्हाला माहिती आहे का? आपण दररोज वापरत असलेल्या भारतीय चलनातील कागदी नोटा पूर्णपणे कागदापासून बनवल्या जात नाहीत! त्या ७५% कापूस आणि २५% लिनेन यांच्या मिश्रणापासून तयार केल्या जातात. या रचनेमुळे या नोटा पाण्यात भिजल्या तरी सहज फाटत नाहीत आणि दीर्घकाळ टिकतात. आज असलेल्या ‘जागतिक कापूस दिना’च्या निमित्ताने कापसाचे हे वैशिष्ट्य अधिक मोलाचे ठरते.

❓ आजचा प्रश्न

“दिनांक ७ ऑक्टोबर १९०५ रोजी पुण्यात पेटवण्यात आलेल्या विलायती कपड्यांच्या होळीने देशातील ‘स्वदेशी चळवळी’ला कशा प्रकारे दिशा दिली, असे तुम्हाला वाटते?”

💬 तुमचे मत

“स्वातंत्र्यकाळातील स्वदेशी आंदोलन आणि आजच्या काळातील ‘लोकल फॉर व्होकल’ (Local for Vocal) अथवा ‘आत्मनिर्भर भारत’ अभियान यात तुम्हाला काय साम्य वाटते? तुमचे मत कमेंट बॉक्समध्ये नक्की लिहा!”