आसाममधील मोरीगाव जिल्ह्यातील जागीरोड येथे उभारल्या जात असलेल्या टाटा समूहाच्या देशातील सर्वांत मोठ्या सेमीकंडक्टर असेंब्ली आणि टेस्ट प्लांटचे चाचणी उत्पादन यशस्वीरीत्या सुरू करण्यात आले आहे. संपूर्ण क्षमतेने सुरू झाल्यानंतर या विशाल प्रकल्पातून दररोज सुमारे ४ कोटी ८० लाख सेमीकंडक्टर चिप्सची निर्मिती केली जाणार आहे.
४८
दशलक्ष चिप्स रोजचे उत्पादन
२७०००
कोटी रुपये प्रकल्पाचा खर्च
४००००
नवीन रोजगार निर्मिती
२०२६
चाचणी उत्पादन वर्ष
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
आसामच्या जागीरोड येथे टाटा समूहाच्या देशातील सर्वांत मोठ्या सेमीकंडक्टर प्लांटचे चाचणी उत्पादन सुरू झाले आहे. या असेंब्ली आणि टेस्ट प्लांटमधून दररोज सुमारे ४.८ कोटी सेमीकंडक्टर चिप्सचे उत्पादन घेण्याचे नियोजन आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
टाटा समूह, टाटा इलेक्ट्रॉनिक्स आणि आसाम राज्य सरकार या प्रकल्पाचे मुख्य सूत्रधार आहेत. परदेशातून मायदेशी परतणाऱ्या आसामी तंत्रज्ञांचा यात थेट सहभाग दिसून येतो.
तात्कालिक परिणाम
ईशान्य भारतातील पहिल्या आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या हाय-टेक सेमीकंडक्टर असेंब्ली सुविधेचे प्रत्यक्ष कामकाज सुरू झाले असून स्थानिक तरुणांसाठी मोठ्या प्रमाणावर थेट मुलाखती सुरू झाल्या आहेत.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
केंद्र सरकारच्या ‘इंडिया सेमीकंडक्टर मिशन’ आणि आसाम प्रशासनाने या प्रकल्पासाठी आवश्यक पायाभूत सुविधा, सुरक्षा व्यवस्था आणि विशेष आर्थिक सहकार्य तातडीने उपलब्ध करून दिले आहे.
ईशान्य भारतात सेमीकंडक्टर क्रांतीचा नवा अध्याय
जागीरोड येथील प्रकल्पात चाचणी उत्पादन सुरू करून टाटा समूहाने देशांतर्गत इलेक्ट्रॉनिक निर्मिती क्षेत्रात ऐतिहासिक झेप घेतली आहे.
- जागतिक स्तरावरील सेमीकंडक्टर असेंब्ली आणि टेस्टिंग सुविधेमध्ये या प्रकल्पाचा समावेश होतो.
- इलेक्ट्रॉनिक्स आणि ऑटोमोबाईल क्षेत्रातील सेमीकंडक्टर तुटवडा दूर करण्यास मोठी मदत मिळेल.
अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि स्थानिक वातावरणातील आव्हानांवर मात
टाटा समूहाच्या सुमारे २७ हजार कोटी रुपयांच्या या सेमीकंडक्टर प्रकल्पाच्या उभारणीत अत्यंत उच्च दर्जाची अचूकता राखण्यात आली आहे. चिप निर्मितीसाठी नॅनोमीटर स्तरावरील सूक्ष्मता आवश्यक असते. प्रकल्प उभारणीच्या परिसरात वन्य हत्तींचे वास्तव्य असल्याने जमिनीच्या कंपनाचा चिप असेंब्ली मशीनवर कोणताही विपरीत परिणाम होऊ नये म्हणून विशेष तंत्रज्ञान आणि कंपनरोधक प्रणाली बसवण्यात आली आहे. या प्रकल्पाच्या उभारणीमुळे परदेशात कार्यरत असलेले अनेक भारतीय तंत्रज्ञ, विशेषतः आसामी तरुण मायदेशी परतण्यास उत्सुक आहेत. अनेक कुशल कर्मचाऱ्यांची भरती प्रक्रिया पूर्ण झाली आहे.
“आसाममध्ये उभारला जात असलेला टाटा समूहाचा हा सेमीकंडक्टर प्लांट देशातील सर्वांत मोठा प्रकल्प असून जागतिक सेमीकंडक्टर क्षेत्रात भारताची ओळख भक्कम करेल.”
— प्रतिनिधी, टाटा इलेक्ट्रॉनिक्स- स्थानिक पातळीवर हजारो कुशल आणि अकुशल रोजगाराच्या संधी उपलब्ध झाल्या आहेत.
- ईशान्य भारताचा आर्थिक आणि औद्योगिक विकास वेगाने घडून येण्यास मदत होईल.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| प्रकल्प स्थान | जागीरोड, मोरीगाव (आसाम) | कार्यरत |
| रोजचे उत्पादन लक्ष्य | ४.८ कोटी चिप्स | नोंदवले |
| एकूण गुंतवणूक | २७ हजार कोटी रुपये | निधी मंजूर |
| सद्यस्थिती | चाचणी उत्पादन सुरू | पूर्ण |
पार्श्वभूमी
देशातील सेमीकंडक्टर मिशन आणि टाटा समूहाचा सहभाग
भारतातील इलेक्ट्रॉनिक्स आणि वाहन उद्योगाला लागणाऱ्या सेमीकंडक्टर चिप्ससाठी आतापर्यंत पूर्णपणे तैवान, चीन आणि दक्षिण कोरिया या देशांवर अवलंबून राहावे लागत होते. जागतिक पातळीवर निर्माण झालेल्या चिप्स तुटवड्याच्या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने ‘इंडिया सेमीकंडक्टर मिशन’ घोषित केले. या मिशनअंतर्गत देशामध्येच चिप्स निर्मिती, असेंब्ली आणि टेस्टिंगच्या सुविधा उभारण्याचे ध्येय ठेवण्यात आले. टाटा इलेक्ट्रॉनिक्सने या योजनेअंतर्गत आसाममध्ये विशाल असेंब्ली अँड टेस्टिंग (OSAT) प्रकल्प उभारण्याचा निर्णय घेतला. या प्रकल्पाचे बांधकाम वेगाने पूर्ण करून प्रत्यक्ष चाचणी उत्पादनाला सुरुवात करण्यात आली आहे. आगामी काळात येथून व्यावसायिक पुरवठा सुरू करण्याचे नियोजन आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
“प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन…” आसाम सरकारने जागीरोड औद्योगिक परिसरासाठी विशेष सुरक्षा व्यवस्था आणि अविरत वीज-पाणी पुरवठा यंत्रणा तैनात केली आहे. प्रकल्पाच्या आजूबाजूला असलेल्या वन्यजीव क्षेत्राचे रक्षण आणि पर्यावरण संतुलनाची कडक अंमलबजावणी केली जात आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
“व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर…” भारताच्या इलेक्ट्रॉनिक्स, ऑटोमोबाईल आणि दूरसंचार उद्योगाला देशांतर्गत स्तरावर सेमीकंडक्टरचा पुरवठा उपलब्ध होणार आहे. आयात खर्चात प्रचंड बचत होऊन भारतीय बाजारपेठेतील उत्पादने जागतिक स्तरावर अधिक स्पर्धात्मक बनण्यास मदत होईल.
सर्वसामान्य जनता
“सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम…” दिसत आहे. स्मार्टफोन, गाड्या आणि घरगुती इलेक्ट्रॉनिक्स उपकरणांची उपलब्धता सुलभ होईल. तंत्रज्ञान क्षेत्रातील स्वावलंबनामुळे देशांतर्गत उत्पादनांचे दर नियंत्रणात राहण्यास मदत होईल.
तंत्रज्ञान आणि अभियांत्रिकी क्षेत्र
“तंत्रज्ञान आणि अभियांत्रिकी क्षेत्र यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून…” उच्चशिक्षित तरुणांना परदेशात जाण्याऐवजी स्वदेशात आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या संशोधन आणि उत्पादनात काम करण्याची संधी उपलब्ध झाली आहे. ‘ब्रेन ड्रेन’ रोखण्यास या प्रकल्पाचा मोठा हातभार लागेल.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
आसाममधील सेमीकंडक्टर प्रकल्प: भारताच्या तंत्रज्ञान स्वावलंबनाचा शंखनाद
जागीरोड येथील टाटा समूहाच्या सेमीकंडक्टर प्लांटमध्ये चाचणी उत्पादन सुरू होणे ही भारताच्या औद्योगिक इतिहासातील अत्यंत महत्त्वपूर्ण घटना आहे. जागतिक चिप पुरवठा साखळीत भारताचे स्थान मजबूत करण्याच्या दृष्टीने हे एक ठोस पाऊल आहे. ईशान्य भारतासारख्या प्रदेशात एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर हाय-टेक उद्योगाची उभारणी होणे ही प्रादेशिक विकासाच्या दृष्टीने आशादायी बाब मानली पाहिजे. परदेशातील भारतीय तज्ज्ञांचे मायदेशी परतणे हे देशाच्या वाढत्या आर्थिक सामर्थ्याचे प्रतीक आहे. या प्रकल्पाच्या माध्यमातून भारतात सेमीकंडक्टर क्षेत्राची संपूर्ण इकोसिस्टीम विकसित होण्यास गती मिळेल.
