आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध होणाऱ्या हेन्ली पासपोर्ट इंडेक्सच्या ताज्या आकडेवारीत भारताच्या क्रमवारीत सुधारणा नोंदवली गेली आहे. जागतिक पातळीवर भारतीय पासपोर्ट चौऱ्याऐंशीव्या स्थानावर पोहोचला असून सिंगापूरने आपले अव्वल स्थान कायम राखले आहे. जगभरातील देशांच्या प्रवासामागील सुलभतेचे मूल्यांकन करणारी ही यादी प्रसिद्ध झाली आहे.
८४
भारताचे स्थान
५५
विना-व्हिसा देश
१९३
सिंगापूर प्रवेश
८५
मागील वर्ष स्थान
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
हेन्ली पासपोर्ट इंडेक्सच्या ताज्या अहवालानुसार भारताने एक स्थान झेप घेत चौऱ्याऐंशीवे स्थान पटकावले आहे. अल्जेरिया आणि मॉरिटानिया हे देश देखील भारतासह संयुक्तपणे याच स्थानावर आहेत. सिंगापूर प्रथम क्रमांकावर असून जपान, दक्षिण कोरिया आणि युएई संयुक्तपणे दुसऱ्या स्थानी विराजमान आहेत. भारतीयांसाठी विना-व्हिसा देशांची संख्या ५७ वरून ५५ झाली आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
हेन्ली अँड पार्टनरतर्फे हा जागतिक निर्देशांक जाहीर केला जातो. आंतरराष्ट्रीय विमान परिवहन प्राधिकरणाच्या डेटाबेसचा वापर करून ही क्रमवारी ठरवली जाते. विविध देशांचे परराष्ट्र मंत्रालय, कूटनीतिक अधिकारी आणि प्रवास धोरण ठरवणाऱ्या संस्था या प्रक्रियेत अभ्यास करतात.
तात्कालिक परिणाम
भारतीय प्रवाशांना काही विशिष्ट देशांमध्ये प्रवेश मिळण्याच्या नियमांमध्ये बदल झाले आहेत. आंतरराष्ट्रीय पर्यटनाचे नियोजन करणाऱ्या नागरिकांना ताज्या यादीनुसार विना-व्हिसा देशांची माहिती मिळाली आहे. विमान कंपन्या आणि ट्रॅव्हल कंपन्यांच्या स्तरावर नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे लागू झाली आहेत.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
परराष्ट्र मंत्रालयाने जागतिक प्रवासातील सुलभता वाढवण्यासाठी विविध देशांसोबत कूटनीतिक चर्चा सुरू ठेवली आहे. नागरिकांना पासपोर्ट सेवा सुलभ व पारदर्शक पद्धतीने उपलब्ध करून देण्यासाठी प्रशासन सातत्याने पावले उचलत आहे. पासपोर्ट दस्तऐवजीकरण प्रक्रियेत आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवला जात आहे.
पासपोर्ट मानांकनातील बदल व ताजी आकडेवारी
हेन्ली इंडेक्सच्या ताज्या अहवालात भारताच्या मानांकनात बदल झाला आहे.
- भारताने क्रमवारीत एक स्थान सुधारणा नोंदवली.
- विना-व्हिसा प्रवेश असलेल्या देशांची संख्या कमी झाली.
जागतिक पासपोर्ट स्पर्धा व भारताची स्थिती
आंतरराष्ट्रीय प्रवास सुलभतेच्या निकषावर आधारित हेन्ली पासपोर्ट इंडेक्स जगभरात महत्त्वपूर्ण मानला जातो. या ताज्या क्रमवारीत सिंगापूरने पुन्हा एकदा जगात अव्वल स्थान पटकावून आपले वर्चस्व सिद्ध केले आहे. सिंगापूरचा पासपोर्ट असणारे नागरिक जगातल्या तब्बल १९३ देशांमध्ये विना-व्हिसा किंवा ऑन-अरायव्हल व्हिसाने जाऊ शकतात. जपान, दक्षिण कोरिया आणि संयुक्त अरब अमिराती हे देश संयुक्तपणे दुसऱ्या क्रमांकावर आहेत. भारताच्या बाबतीत विचार केल्यास, देश ८४ व्या स्थानावर पोहोचला असला तरी विना-व्हिसा प्रवासाची व्याप्ती ५५ देशांवर आली आहे. तज्ज्ञांच्या मते, पासपोर्टचे मानांकन इतर देशांच्या तुलनेतील कामगिरीवर देखील अवलंबून असते. भारताने कूटनीतिक संबंधांच्या बळावर आगामी काळात आपल्या नागरिकांसाठी अधिक देशांमध्ये सुलभ प्रवेश मिळवण्याचे धोरण ठेवले आहे.
“भारताचे आंतरराष्ट्रीय कूटनीतिक संबंध मजबूत होत असून पासपोर्ट सेवा अधिक सुलभ करण्यासाठी प्रशासन कटिबद्ध आहे.”
— परराष्ट्र मंत्रालय प्रवक्ता“मानांकात सुधारणा झाली असली तरी विना-व्हिसा देशांची संख्या वाढवण्यासाठी अधिक धोरणात्मक प्रयत्नांची गरज आहे.”
— डॉ. अमेय जोशी, आंतरराष्ट्रीय संबंध अभ्यासक- कूटनीतिक चर्चांना वेग मिळाला आहे.
- प्रवास सुलभतेसाठी नवीन संधी निर्माण होत आहेत.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| भारतीय स्थान | चौऱ्याऐंशीवे | नोंदवले |
| सिंगापूर | प्रथम क्रमांक | कार्यरत |
| विना-व्हिसा देश | पंचावन्न | निश्चित |
| हेन्ली इंडेक्स | ऑक्टोबर अहवाल | जाहीर |
पार्श्वभूमी
जागतिक पासपोर्ट मानांकनाची पाळेमुळे आणि पुढील वाटचाल
गेल्या काही वर्षांपासून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर देशांच्या पासपोर्टची ताकद तपासण्यासाठी हेन्ली इंडेक्सचा वापर केला जातो. विविध देशांमधील व्हिसा नियम, परस्पर करार आणि सुरक्षा निकष यावर ही क्रमवारी ठरवली जाते. भारताने मागील काही कालावधीत अनेक देशांसोबत पर्यटन आणि व्यावसायिक प्रवासासाठी सुलभ करार केले आहेत. आगामी काळात डिजिटल पासपोर्ट आणि ई-व्हिसाच्या सुविधांमुळे भारतीय प्रवाशांचा परदेश प्रवास अधिक सोपा होण्याचा अंदाज वर्तवला जात आहे.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन पासपोर्ट अर्जांची पडताळणी वेगवान करण्यात आली आहे आणि परराष्ट्र धोरणांतर्गत द्विपक्षीय करारांना बळ दिले जात आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर आंतरराष्ट्रीय प्रवास करणाऱ्या व्यावसायिकांसाठी कागदपत्रांची प्रक्रिया अधिक स्पष्ट झाली असून पर्यटन उद्योगाला सकारात्मक दिशा मिळाली आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम म्हणून परदेशात जाणाऱ्या पर्यटकांना विना-व्हिसा देशांची अचूक माहिती मिळाली असून प्रवासाचे नियोजन करणे सोपे झाले आहे.
प्रवासी व व्यावसायिक वर्ग
प्रवासी वर्ग यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून ग्लोबल स्तरावर प्रवासाची उपलब्धता आणि देशाची स्थिती समजण्यास मदत झाली आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
हेन्ली इंडेक्समधील भारताचे स्थान हा नेहमीच चर्चेचा विषय राहिला आहे. रँकिंगमध्ये किंचित सुधारणा झाली असली तरी विना-व्हिसा प्रवासाची व्याप्ती वाढवणे हे भारतासमोर मोठे आव्हान आहे. जागतिक अर्थव्यवस्थेत भारताचे वाढते स्थान पाहता येत्या काळात अधिकाधिक देशांनी भारतीयांसाठी व्हिसा नियम शिथिल करणे गरजेचे आहे. कूटनीतिक प्रयत्नांना व्यावसायिक व पर्यटन करारांची जोड दिल्यास भारतीय पासपोर्टचे सामर्थ्य नक्कीच उंचावेल.