स्वतंत्र बातमी

रत्नागिरी जिल्ह्यातील गुहागर किनाऱ्यावरून समुद्रात सोडण्यात आलेल्या धवललक्ष्मी नावाच्या ऑलिव्ह रिडले जातीच्या मादी कासवाने ओमान देशाच्या किनारपट्टीपर्यंतचा प्रवास पूर्ण केल्याचे समोर आले आहे. या कासवाच्या पाठीवर उपग्रहीय संवेदक बसवण्यात आले होते, ज्याच्या मदतीने संशोधकांना त्याच्या प्रवासाची अचूक माहिती मिळाली आहे. अरबी समुद्रातील कासवांच्या स्थलांतराचा मार्ग आणि त्यांच्या सवयी समजून घेण्यासाठी हा अभ्यास अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे.

कासवांच्या संवर्धनासाठी राबवण्यात आलेल्या या मोहिमेत कासवाचा हा प्रवास थक्क करणारा आहे. गुहागरच्या किनाऱ्यावरून निघालेले हे कासव अरबी समुद्र ओलांडून सुमारे दोन हजार किलोमीटरपेक्षा जास्त अंतर कापून ओमानच्या किनाऱ्याजवळ पोहोचले आहे. उपग्रहीय यंत्रणेद्वारे मिळालेल्या माहितीनुसार, या कासवाने प्रवासादरम्यान समुद्रातील विविध भागांचा वेध घेतला, ज्यामुळे त्यांच्या प्रजननाच्या आणि अन्नाच्या शोधाच्या जागांची माहिती मिळण्यास मदत होत आहे.

महाराष्ट्र वन विभागाच्या कासव संवर्धन कक्षाने आणि भारतीय वन्यजीव संस्थेच्या संशोधकांनी संयुक्तपणे हा प्रकल्प राबवला आहे. यापूर्वीही काही कासवांना अशा प्रकारचे संवेदक बसवण्यात आले होते, परंतु धवललक्ष्मीने केलेला हा लांब पल्ल्याचा प्रवास संशोधकांसाठी विशेष कुतूहलाचा विषय ठरला आहे. समुद्रकिनाऱ्यावरील प्रजननानंतर ही कासवे नेमकी कुठे जातात, या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्यासाठी हे तंत्रज्ञान वरदान ठरत आहे.

समुद्रातील वाढते प्रदूषण, मासेमारीची जाळी आणि हवामान बदल यांमुळे कासवांच्या अस्तित्वावर संकट निर्माण झाले आहे. अशा परिस्थितीत, त्यांच्या स्थलांतराचे मार्ग निश्चित केल्यामुळे त्यांना संरक्षण देणे अधिक सोपे होणार आहे. धवललक्ष्मीच्या या प्रवासामुळे भारत आणि ओमान या दोन देशांच्या सागरी सीमांमधील जैवविविधतेचा संबंध अधिक स्पष्ट झाला असून, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सागरी जीवांच्या संरक्षणासाठी सहकार्य वाढण्याची गरज अधोरेखित झाली आहे.

सध्या हे कासव ओमानच्या किनाऱ्याजवळ स्थिर असून तिथल्या पोषक वातावरणात ते वावरत आहे. या यशस्वी प्रयोगामुळे आगामी काळात आणखी काही कासवांना उपग्रहीय संवेदक बसवण्याचा मानस वन विभागाने व्यक्त केला आहे. अशा प्रकारच्या शास्त्रीय अभ्यासामुळे सागरी परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यासाठी आणि दुर्मिळ होत चाललेल्या समुद्री जिवांचे रक्षण करण्यासाठी भविष्यातील धोरणे आखणे सोपे होणार आहे.