नवी दिल्ली मध्यपूर्वेतील वाढत्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर ‘ब्रिक्स’ गटातील सदस्य देशांमध्ये एक सर्वमान्य आणि सामूहिक भूमिका ठरवण्यासाठी भारताने विशेष चर्चा सुरू केली आहे. सध्या या गटाचे अध्यक्षपद भारताकडे असल्यामुळे सदस्य राष्ट्रांमध्ये समन्वय आणि संवाद घडवून आणण्याची महत्त्वाची जबाबदारी भारत पार पाडत आहे. या विविध चर्चांच्या माध्यमातून संघर्षावर तोडगा काढण्यासाठी एक ठोस भूमिका ठरवण्याचा प्रयत्न सुरू असल्याचे अधिकृत सूत्रांकडून सांगण्यात आले आहे.
या शक्तिशाली गटातील काही देश पश्चिम आशियातील सध्याच्या तणावपूर्ण परिस्थितीशी थेट संबंधित असल्यामुळे, सर्वांचे एकमत तयार करण्यात काही तांत्रिक अडचणी येत आहेत. असे असूनही, भारताने या सदस्य देशांमध्ये संवाद वाढवून सामंजस्य साधण्याचे आपले प्रयत्न सातत्याने सुरू ठेवले आहेत. या प्रक्रियेसाठी ‘ब्रिक्स शेरपा’ या विशेष राजनैतिक प्रतिनिधींच्या मार्गाद्वारे सदस्य देशांमध्ये सखोल सल्लामसलत केली जात असून, शांतता प्रस्थापित करण्यावर भर दिला जात आहे.
पश्चिम आशियातील तणावात २८ फेब्रुवारी रोजी मोठी वाढ झाली, जेव्हा अमेरिका आणि इस्रायल यांनी इराणवर लष्करी हल्ले चढवले. त्या हल्ल्यांमध्ये इराणचे सर्वोच्च नेते आयतोल्ला अली खामेनी यांचा मृत्यू झाल्याची माहिती समोर आली होती. या घटनेनंतर इराणने प्रत्युत्तरादाखल इस्रायल आणि आखाती प्रदेशातील काही देशांमधील अमेरिकन लष्करी तळांवर हल्ले केले, ज्यामुळे या संपूर्ण क्षेत्रातील परिस्थिती अधिकच गंभीर आणि चिंताजनक बनली आहे.
या संघर्षामुळे आंतरराष्ट्रीय समुद्री मार्ग, जागतिक ऊर्जा पुरवठा आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेवर अत्यंत विपरीत परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळेच या संवेदनशील विषयावर सदस्य राष्ट्रांमध्ये एकवाक्यता निर्माण करण्यासाठी भारताने आपले सक्रिय राजनैतिक प्रयत्न अधिक वेगवान केले आहेत. भारताचे सर्वोच्च नेतृत्व संबंधित देशांच्या नेत्यांशी सातत्याने थेट संपर्क ठेवून सद्यस्थितीवर आणि भविष्यातील उपाययोजनांवर चर्चा करत आहे.
‘ब्रिक्स’ गटामध्ये सुरुवातीला ब्राझील, रशिया, भारत, चीन आणि दक्षिण आफ्रिका या पाच देशांचा समावेश होता. त्यानंतर इजिप्त, इथिओपिया, इराण आणि संयुक्त अरब अमिराती यांसारख्या नवीन देशांना या गटात स्थान मिळाले असून, २०२५ मध्ये इंडोनेशियादेखील या गटाचा पूर्णवेळ सदस्य झाला आहे. जगातील उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांचे प्रतिनिधित्व करणारा हा प्रभावी गट जगाच्या एकूण लोकसंख्येच्या सुमारे निम्म्या हिश्शाचे प्रतिनिधित्व करतो आणि जागतिक राजकीय व आर्थिक प्रश्नांवर अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतो.