हिंदू धर्मातील अत्यंत पवित्र आणि श्रद्धेचे स्थान मानली जाणारी कैलास मानसरोवर यात्रा यावर्षी जून ते ऑगस्ट या कालावधीत आयोजित केली जाणार आहे. परराष्ट्र मंत्रालयाने या यात्रेची घोषणा केली असून, भाविकांसाठी नोंदणी प्रक्रिया आणि तयारीला वेग आला आहे. दरवर्षी हजारो भाविक या कठीण पण आध्यात्मिकदृष्ट्या समृद्ध करणाऱ्या प्रवासाची प्रतीक्षा करत असतात.
कैलास मानसरोवर यात्रा ही केवळ एक पर्यटन सहल नसून ती एक अत्यंत कठीण आध्यात्मिक साधना मानली जाते. तिबेटमधील कैलास पर्वत हे भगवान शिवाचे निवासस्थान मानले जाते, तर मानसरोवर तलाव हा पवित्र पाण्याचा स्रोत आहे. या यात्रेसाठी भारत सरकार आणि चीन सरकार यांच्यात समन्वय राखला जातो. समुद्रसपाटीपासून एकोणवीस हजार पाचशे फूट उंचीवर असलेल्या या दुर्गम भागात जाण्यासाठी भाविकांना शारीरिक आणि मानसिकदृष्ट्या सक्षम असणे आवश्यक असते.
परराष्ट्र मंत्रालय ही यात्रा दोन वेगवेगळ्या मार्गांनी आयोजित करते. लिपुलेख खिंड हा उत्तराखंडमधील जुना आणि पारंपरिक मार्ग आहे. या मार्गाने जाणाऱ्या भाविकांना ट्रेकिंगचा अनुभव मिळतो. या मार्गावरील निसर्गसौंदर्य अफाट आहे, मात्र चढण कठीण असते. सिक्किममधील नाथुला खिंड हा मार्ग तुलनेने अधिक सुलभ आहे कारण येथे रस्त्यांचे जाळे चांगले आहे. वरिष्ठ नागरिक किंवा ज्यांना जास्त शारीरिक श्रम शक्य नाहीत, अशा भाविकांसाठी हा मार्ग सोयीचा ठरतो. या यात्रेसाठी भाविकांची निवड संगणकीय पद्धतीने केली जाते. अर्जदारांची संख्या मोठी असल्याने पारदर्शक पद्धतीने ही निवड होते. निवड झालेल्या प्रत्येक भाविकाला दिल्लीत कठोर वैद्यकीय चाचणीला सामोरे जावे लागते. हवेतील कमी ऑक्सिजन आणि प्रचंड थंडीचा सामना शरीर करू शकेल की नाही, याची खात्री केल्यानंतरच प्रवासाची परवानगी दिली जाते. परराष्ट्र मंत्रालय, उत्तराखंड आणि सिक्कीम सरकार, तसेच जवानांच्या सहकार्याने ही यात्रा पार पडते. वाटेत भाविकांच्या राहण्याची, जेवणाची आणि सुरक्षिततेची जबाबदारी विविध सरकारी संस्था पार पाडतात. यावर्षी यात्रेत सहभागी होणाऱ्या भाविकांसाठी आधुनिक संवाद साधने आणि आपत्कालीन वैद्यकीय सुविधांवर अधिक भर देण्यात आला आहे.
यात्रेकरूंना त्यांच्यासोबत आवश्यक ती कागदपत्रे, पासपोर्ट आणि व्हिसा प्रक्रिया पूर्ण करणे बंधनकारक आहे. तसेच, निसर्गाचा समतोल राखण्यासाठी कचरा न करणे आणि स्थानिक नियमांचे पालन करण्याचे आवाहनही मंत्रालयाकडून करण्यात आले आहे. ही यात्रा म्हणजे निसर्ग, श्रद्धा आणि धाडस यांचा एक अद्भुत संगम आहे. जूनमध्ये सुरू होणारी ही यात्रा ऑगस्टच्या अखेरीस समाप्त होईल, ज्यामध्ये हजारो भारतीय भाविक कैलासपतीचे दर्शन घेण्याचे आपले स्वप्न पूर्ण करतील. सरकारकडून या यात्रेसाठी सर्वतोपरी सहकार्य दिले जात असून, यात्रेचा मार्ग सुरक्षित आणि सुखकर व्हावा यासाठी कडेकोट बंदोबस्त तैनात करण्यात आला आहे.