जुलै महिन्यातील समाधानकारक पावसामुळे राज्यातील खरीप पेरण्यांच्या वेगाला गती मिळाली आहे. कृषी विभागाकडून प्राप्त ताज्या आकडेवारीनुसार रविवारी १२ जुलैअखेर राज्यातील ५९ टक्के क्षेत्रावर पेरण्या पूर्ण झाल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
५९ टक्के
एकूण खरीप पेरणी क्षेत्र
८४,६१,०६९ हेक्टर
प्रत्यक्षात झालेली पेरणी
८१ टक्के
अमरावती विभागाची आघाडी
२८ टक्के
जून अखेरची पेरणी
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
राज्यात जुलैच्या पहिल्या आठवड्यातील पावसामुळे ५९ टक्के खरीप पेरण्या पूर्ण झाल्या. विदर्भात पेरणी वेगात असून अमरावती ८१ टक्क्यांसह आघाडीवर आहे. कोकण, पुणे, कोल्हापूर विभागात भात शेती रखडली आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
कृषी मंत्री दत्तात्रय भरणे यांनी राज्यातील शेती कामांचा आढावा घेतला. कृषी विभागाचे संचालक रफिक नायकवडी यांनी कोकणातील परिस्थितीवर माहिती दिली. राज्यातील लाखो शेतकरी या घडामोडीशी संबंधित आहेत.
तात्कालिक परिणाम
विदर्भ आणि मराठवाड्यात खरिपाच्या कामांना गती मिळाली आहे. कोकणात जूनमधील भात रोपे वाया गेल्याने शेतकऱ्यांनी नव्याने रोपे टाकली. जुलै अखेरपर्यंत भात लावणीची कामे खोळंबलेली राहतील.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
कृषी विभागाने पेरणीच्या क्षेत्राची ताजी आकडेवारी जाहीर केली. चांगला पाऊस झाल्याशिवाय शेतकऱ्यांनी पेरणीची घाई करू नये, असे अधिकृत आवाहन कृषी मंत्र्यांनी केले आहे. प्रशासकीय यंत्रणा परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहे.
विदर्भाची पेरणीत बाजी
राज्यातील अमरावती विभागाने खरीप हंगामात उत्कृष्ट कामगिरी नोंदवली आहे. येथील सर्वाधिक क्षेत्रावर पेरणीची कामे आटोपली आहेत. इतर विभागांच्या तुलनेत विदर्भातील हवामान पेरणीसाठी अनुकूल ठरले.
- अमरावती विभागात ८१ टक्के क्षेत्रावर पेरणी पूर्ण झाली.
- नागपूर विभागात ५३ टक्के क्षेत्रावर खरिपाची कामे झाली.
कोकणात भात लागवडीचे संकट आणि कृषी विभागाचा अंदाज
कोकण विभागातील भौगोलिक परिस्थिती पाहता यंदा भात शेतीला फटका बसला आहे. जून महिन्याच्या सुरुवातीला पावसाने प्रदीर्घ दडी दिली. या कोरड्या हवामानामुळे जूनच्या पहिल्या आठवड्यात शेतकऱ्यांनी टाकलेली भात रोपे पूर्णपणे जळून वाया गेली. जुलैमध्ये पाऊस परतल्यानंतर शेतकऱ्यांनी पुन्हा नव्याने भात रोपे तयार करण्यास सुरुवात केली आहे. ही नवीन रोपे लावणीसाठी तयार होण्यास आणखी काही दिवसांचा अवधी लागणार आहे. तोपर्यंत कोकण किनारपट्टीवरील पेरणीची टक्केवारी वाढणार नसल्याचे स्पष्ट दिसते. जुलै महिन्याच्या शेवटच्या पंधरावड्यात रोपे तयार होतील. त्यानंतरच कोकणात प्रत्यक्ष भात लागवडीच्या कामांना वेग येईल असा कृषी विभागाचा अधिकृत अंदाज आहे.
“पेरणी योग्य पाऊस झाल्यामुळे पेरण्यांची टक्केवारी वाढली आहे. विदर्भ, मराठवाड्यात समाधानकारक पेरणी झाली असली तरी पुणे, कोल्हापूर, कोकण विभागात अपेक्षित लागवड झाली नाही. चांगला पाऊस होईपर्यंत शेतकऱ्यांनी पेरणीची घाई करू नये.
— दत्तात्रय भरणे, कृषिमंत्री“जुलैमध्ये चांगला पाऊस पडल्यानंतर पुन्हा नव्याने भात रोपे टाकली आहेत. ही रोपे लावणीला येईपर्यंत कोकण विभागात पेरणीची टक्केवारी वाढणार नाही. जुलै महिन्याच्या शेवटच्या पंधरावड्यात कोकणात भात लागवडीला गती येईल.
— रफिक नायकवडी, संचालक, कृषी विभाग- कोकणात जूनमधील भात रोपे वाया गेली, दुबार पेरणीचे संकट.
- जुलैअखेर कोकणात भात लागवडीला गती येण्याचा अंदाज.
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| छत्रपती संभाजीनगर पेरणी | ६५ टक्के क्षेत्र | नोंदवले |
| लातूर विभाग पेरणी | ६३ टक्के क्षेत्र | नोंदवले |
| नाशिक विभाग पेरणी | ५६ टक्के क्षेत्र | नोंदवले |
| गतवर्षीची पेरणी | ८२ टक्के क्षेत्र | पूर्ण |
पार्श्वभूमी
हंगामाची पार्श्वभूमी आणि पुढील दिशा
महाराष्ट्रात जून महिना कोरडा गेल्यामुळे खरीप हंगामाच्या सुरुवातीला चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले होते. जून अखेरपर्यंत राज्यात जेमतेम २८ टक्के पेरण्या झाल्याचे समोर आले. गतवर्षी याच काळात तब्बल १ कोटी १८ लाख ६२ हजार ६०० हेक्टरवर पेरणी झाली होती. चालू वर्षात हा आकडा ८४ लाख ६१ हजार ६९ हेक्टरवर पोहोचला आहे. हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार जुलैच्या उत्तरार्धात पाऊस सक्रिय राहण्याचा अंदाज आहे. कृषी विभाग पुढील आठवड्यात पुणे आणि कोल्हापूर विभागातील पेरण्यांच्या प्रगतीचा अहवाल सादर करेल. पुढील तपासणीत बियाण्यांची उपलब्धता आणि खतांचा पुरवठा यावर लक्ष केंद्रित करण्यात येईल.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन कृषी विभागाने सर्व जिल्हा अधिकाऱ्यांना खते आणि बियाण्यांचा तुटवडा होणार नाही याची दक्षता घेण्याचे आदेश दिले आहेत. बोगस बियाण्यांची विक्री रोखण्यासाठी भरारी पथके तैनात करण्यात आली आहेत. कायदा-सुव्यवस्था राखण्यासाठी कृषी सेवा केंद्रांवर तपासणी सुरू आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर खते, कीटकनाशके आणि बियाण्यांच्या बाजारात संमिश्र वातावरण पाहायला मिळत आहे. पेरण्यांचा वेग वाढल्याने ग्रामीण भागातील बाजारपेठांमध्ये आर्थिक उलाढाल वाढण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. कृषी आधारित उद्योगांचे लक्ष आता पावसाच्या पुढील वाटचालीवर लागून राहिले आहे.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम अन्नधान्याच्या आगामी किमतींवर होणार आहे. खरिपाची पेरणी वेळेत पूर्ण न झाल्यास भविष्यात महागाई वाढण्याची भीती सर्वसामान्य नागरिक व्यक्त करत आहेत. बाजारातील धान्याची आवक या पेरणीच्या यशावर अवलंबून असल्याने नागरिक पावसाच्या सातत्याची प्रार्थना करत आहेत.
शेतकरी
शेतकरी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून दुबार पेरणीच्या संकटामुळे त्यांच्यावरील आर्थिक भार कमालीचा वाढला आहे. कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील भात उत्पादक शेतकरी सध्या नवीन रोपांच्या वाढीची वाट पाहत आहेत. योग्य वेळी शासकीय मदत आणि मार्गदर्शन मिळणे शेतकऱ्यांच्या दृष्टीने आवश्यक बनले आहे.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
खरीप पेरणीचे वास्तव आणि आव्हाने. राज्यातील खरीप पेरणीची ५९ टक्के आकडेवारी समाधानकारक वाटत असली तरी त्यामागील प्रादेशिक विषमता चिंताजनक आहे. विदर्भाने घेतलेली झेप कौतुकास्पद आहे, परंतु कोकण आणि पुण्याची संथ गती चिंतेत भर घालणारी ठरते. जून महिन्यातील कोरड्या हवामानाचा फटका थेट शेती उत्पादनाला बसण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. हवामान बदलाच्या या युगात केवळ पावसाच्या भरवशावर राहणे शेतकऱ्यांना परवडणारे नाही. सरकारने केवळ पेरणी घाईने न पाडण्याचे आवाहन करून चालणार नाही. दुबार पेरणीच्या संकटात सापडलेल्या कोकणातील शेतकऱ्यांना आर्थिक आणि तांत्रिक मदत देणे प्रशासनाचे आद्य कर्तव्य ठरते. शेतीचे अचूक नियोजनच राज्याला सुजलाम सुफलाम ठेवू शकेल.