युरोपीय अंतराळ संस्थेच्या महत्त्वाकांक्षी मंगळ मोहिमेला आता नवी गती प्राप्त झाली असून, ‘रोझालिंड फ्रँकलिन’ नावाचा रोव्हर 2028 साली प्रक्षेपित करण्याचे नियोजन पक्के झाले आहे. ही मोहीम ‘एक्सोमार्स’ या मोठ्या कार्यक्रमाचा एक मुख्य भाग असून, मंगळ ग्रहावर जीवसृष्टीचे पुरावे शोधणे हा यामागचा प्रमुख उद्देश आहे. या मोहिमेत अमेरिकेची अंतराळ संस्था ‘नासा’ देखील सहकार्य करत असून, जागतिक स्तरावर ही एक अत्यंत महत्त्वाची संयुक्त अंतराळ मोहीम मानली जात आहे.
या रोव्हरचे अंतराळात प्रक्षेपण करण्यासाठी ‘स्पेसएक्स’ या खासगी अंतराळ कंपनीच्या ‘फाल्कन हेवी’ या महाकाय आणि शक्तिशाली अग्निबाणाची मदत घेतली जाणार आहे. हे ऐतिहासिक प्रक्षेपण अमेरिकेतील फ्लोरिडा राज्यामधील केनेडी अंतराळ केंद्रातून पार पडणार आहे. २०२८ उत्तरार्धात हे उड्डाण होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. या महत्त्वाच्या निर्णयामुळे वैज्ञानिक संशोधनात खासगी कंपन्यांचा वाढता सहभाग आणि त्यांचे महत्त्व अधोरेखित झाले आहे.
‘रोझालिंड फ्रँकलिन’ या रोव्हरची तांत्रिक वैशिष्ट्ये अतिशय प्रगत दर्जाची आहेत. हा रोव्हर मंगळाच्या पृष्ठभागाखाली सुमारे दोन मीटर खोलवर खोदकाम करण्याची क्षमता राखतो. या प्रक्रियेतून पृष्ठभागाखालील मातीचे नमुने गोळा करून त्यातील सेंद्रिय घटकांचे सखोल विश्लेषण केले जाणार आहे. वैज्ञानिकांच्या मते, मंगळाच्या वरच्या थरापेक्षा खालच्या स्तरांमध्ये प्राचीन जीवनाचे अवशेष सुरक्षित असण्याची शक्यता अधिक आहे, ज्याचा शोध हा रोव्हर घेणार आहे.
या मोहिमेअंतर्गत मंगळ ग्रहावरील ‘ऑक्सिया प्लॅनम’ नावाच्या प्रदेशात हा रोव्हर उतरवण्याची योजना आखण्यात आली आहे. या भागात पूर्वी पाण्याच्या अस्तित्वामुळे तयार झालेल्या मातीचे पुरावे सापडले आहेत. अशा ठिकाणी सूक्ष्मजीवांच्या खुणा सापडण्याची दाट शक्यता असल्याने संशोधकांसाठी हा भाग अत्यंत मोलाचा ठरत आहे. या मोहिमेच्या माध्यमातून मंगळावर कधीकाळी जीवन अस्तित्वात होते का, या गूढ प्रश्नाचे उत्तर शोधण्याचा प्रयत्न मानवजातीकडून केला जाणार आहे.
ही मोहीम केवळ विज्ञानाच्या प्रगतीसाठीच नव्हे, तर आंतरराष्ट्रीय सहकार्याच्या दृष्टीनेही मैलाचा दगड ठरणार आहे. युरोपीय अंतराळ संस्था, नासा आणि स्पेसएक्स यांच्यातील या समन्वयामुळे भविष्यातील अवकाशीय संशोधनाचा एक नवा मार्ग प्रशस्त होत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. मंगळावरील जीवसृष्टीचा शोध घेण्याच्या या प्रवासात ही मोहीम मानवजातीसाठी एक आश्वासक आणि मोठे पाऊल मानली जात आहे.