स्वतंत्र बातमी

मुंबईतील सांताक्रूझ येथील मुंबई विद्यापीठाच्या परिसरामध्ये भव्य सौर ऊर्जा प्रकल्प उभारण्यात येत आहे. वाढते वीज बिल आणि कार्बन उत्सर्जनावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी विद्यापीठ प्रशासनाने हा निर्णय घेतला आहे. राज्याचे उच्च व तंत्रशिक्षण मंत्री आणि विद्यापीठ कुलगुरूंच्या मार्गदर्शनाखाली या प्रकल्पाच्या कामाला सुरुवात झाली आहे. या सौर ऊर्जा प्रकल्पाची एकूण क्षमता एक पूर्णांक पाच मेगावॅट इतकी असणार आहे. कलिना संकुलामध्ये असलेल्या विविध इमारतींच्या छतावर आणि मोकळ्या जागेत सौर पॅनेल बसवण्यात येणार आहेत. जवाहरलाल नेहरू ग्रंथालय, आयडॉल इमारत, विविध विभागांच्या प्रयोगशाळा आणि वसतिगृहे यांवर हे पॅनेल बसवले जातील. विद्यापीठ निव्वळ मापन प्रणालीचा वापर करणार आहे. ज्यामुळे गरजेपेक्षा जास्त निर्माण झालेली वीज महावितरणला पुरवली जाईल आणि रात्रीच्या वेळी किंवा पावसाळ्यात येथून वीज घेतली जाईल.

मुंबई विद्यापीठाला दरमहा लाखो रुपयांचे वीज बिल भरावे लागते. या प्रकल्पामुळे विद्यापीठाच्या तिजोरीवर पडणारा भार मोठ्या प्रमाणावर कमी होणार आहे. सौर ऊर्जा प्रकल्प पूर्ण क्षमतेने सुरू झाल्यानंतर विद्यापीठाच्या वार्षिक वीज बिलात सुमारे तीस ते चाळीस टक्क्यांची बचत अपेक्षित आहे. ही वाचलेली रक्कम शैक्षणिक सुविधा आणि संशोधनासाठी वापरता येईल. पारंपारिक कोळसा आधारित विजेवर अवलंबून राहण्याऐवजी अक्षय ऊर्जेचा वापर केल्यामुळे कलिना संकुलाचे कार्बन उत्सर्जन दरवर्षी शेकडो टनांनी कमी होईल. हा प्रकल्प केवळ वीज निर्मितीसाठी नसून तो अभियांत्रिकी आणि विज्ञानाच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभ्यासता येईल. विद्यार्थ्यांना सौर ऊर्जा निर्मिती, उर्जेचे जाळे आणि देखभाल कक्ष याचे प्रत्यक्ष अनुभव घेता येतील. विद्यापीठातील विद्यार्थ्यांना या प्रकल्पाच्या देखभालीसाठी प्रशिक्षणार्थीच्या संधीही उपलब्ध करून देण्याचा मानस प्रशासनाचा आहे.

मुंबईतील पावसाळा आणि आर्द्रतेचा विचार करता, सौर पॅनेलची कार्यक्षमता टिकवून ठेवण्यासाठी विशेष गोष्टींचा वापर केला जाणार आहे. हा प्रकल्प २०२६ च्या अखेरीस पूर्णपणे कार्यान्वित करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. कलिना संकुलात हा प्रयोग यशस्वी झाल्यानंतर, विद्यापीठाच्या इतर उपकेंद्रांवरही म्हणजेच रत्नागिरी, ठाण्यामध्ये अशाच प्रकारचे प्रकल्प राबवण्याचा विचार सुरू आहे. मुंबई विद्यापीठाने उचललेले हे पाऊल राज्यातील इतर शैक्षणिक संस्थांसाठी पथदर्शक ठरेल. पर्यावरणाचे रक्षण आणि आर्थिक काटकसर यांचा मेळ या प्रकल्पातून साधला गेला आहे. कलिना संकुलामधील हा सौर प्रकल्प केवळ वीज वाचवणार नाही, तर भावी पिढीला अक्षय ऊर्जेचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी एक उत्तम उदाहरण ठरेल. विद्यापीठाच्या या उपक्रमाचे पर्यावरणवाद्यांकडून स्वागत होत आहे.