महाराष्ट्र राज्य सरकारने शिक्षक भरती प्रक्रियेत पारदर्शकता आणण्यासाठी आणि गुणवत्ताधारक उमेदवारांना संधी देण्यासाठी पवित्र पोर्टल प्रणालीमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल केले आहेत. आता खासगी व्यवस्थापनाच्या शाळांमधील शिक्षक भरतीसाठी मुलाखत आणि गुणदान पद्धतीचे नवे नियम लागू करण्यात आले आहेत. या निर्णयामुळे गेल्या अनेक वर्षांपासून रखडलेल्या शिक्षक भरतीला नवी दिशा मिळणार आहे.
नव्या नियमांनुसार, ज्या खासगी शाळांमध्ये मुलाखतीसह पदभरती केली जाणार आहे, तिथे उमेदवाराची निवड केवळ गुणांच्या आधारे न होता त्याच्या प्रत्यक्ष अध्यापन कौशल्यावर अवलंबून असेल. निवड प्रक्रियेत एकूण तीस गुणांची तरतूद करण्यात आली आहे. यामध्ये प्रत्यक्ष अध्यापन कौशल्यासाठी वीस गुण आणि मुलाखतीसाठी दहा गुण देण्यात येणार आहेत. मुलाखत घेणाऱ्या समितीला उमेदवाराला मिळालेल्या गुणांची नोंद तात्काळ पोर्टलवर करावी लागणार आहे, जेणेकरून नंतर त्यात कोणताही फेरफार करता येणार नाही.
शासनाने एका जागेसाठी किती उमेदवार बोलवायचे, याचेही प्रमाण निश्चित केले आहे. यापूर्वी एका जागेसाठी दहा उमेदवार बोलावले जात असत, मात्र आता हे प्रमाण बदलण्यात आले असून गुणवत्ता यादीतील पहिल्या काही उमेदवारांनाच संधी दिली जाणार आहे. शिक्षक अभियोग्यता आणि बुद्धिमत्ता चाचणी मधील गुणांच्या आधारे उमेदवारांची प्राथमिक निवड केली जाईल. जर दोन उमेदवारांना समान गुण असतील, तर त्यांच्या वयोमानानुसार किंवा शैक्षणिक पात्रतेनुसार प्राधान्य ठरवण्याचे जुने नियम कायम ठेवण्यात आले आहेत. अनेक ठिकाणी मुलाखतीमध्ये वशिलेबाजी होत असल्याच्या तक्रारी होत्या. यावर उपाय म्हणून मुलाखत प्रक्रियेचे चित्रीकरण करणे बंधनकारक करण्याबाबतही विचार सुरू आहे.
खासगी शिक्षण संस्थांमध्ये शिक्षकांच्या नोकरीसाठी मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक गैरव्यवहार होत असल्याच्या चर्चा नेहमीच असतात. पवित्र पोर्टलच्या या नवीन नियमांमुळे संस्थाचालकांचे अधिकार मर्यादित झाले आहेत. आता संस्थांना केवळ पोर्टलने पाठवलेल्या उमेदवारांमधूनच निवड करावी लागेल आणि निवडीचे ठोस कारण पोर्टलवर सार्वजनिक करावे लागेल. यामुळे भ्रष्टाचाराला आळा बसेल, अशी अपेक्षा शिक्षण तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. या नवीन बदलांमुळे आता केवळ लेखी परीक्षेत गुण मिळवून चालणार नाही, तर उमेदवारांना आपल्या अध्यापन कौशल्यावर विशेष काम करावे लागणार आहे. वर्गात विद्यार्थ्यांसमोर विषय कसा मांडायचा, फलक लेखन आणि विद्यार्थ्यांशी संवाद साधण्याची पद्धत यावरच आता अंतिम निवड अवलंबून असेल. पवित्र पोर्टलवर नोंदणी केलेल्या हजारो डी.एड. आणि बी.एड. धारकांसाठी हा बदल अत्यंत कळीचा ठरणार आहे.
राज्यातील शाळांमध्ये शिक्षकांची हजारो पदे रिक्त आहेत, ज्याचा परिणाम शिक्षणाच्या दर्जावर होत आहे. ही भरती प्रक्रिया जलदगतीने पूर्ण व्हावी यासाठी शासन प्रयत्नशील आहे. आम्ही प्रक्रियेत मानवी हस्तक्षेप कमीत कमी ठेवण्याचा प्रयत्न करत आहोत. नवीन गुणदान पद्धतीमुळे खऱ्या अर्थाने पात्र आणि कौशल्य असलेल्या उमेदवारांनाच शिक्षकाची नोकरी मिळेल, असे शिक्षण विभागातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे.