पवना धरणातील विसर्गामुळे पूराचा धोका
दि. 03दि. 09 । ऑगस्ट । 2026
मावळ तालुक्यातील पवना धरण क्षेत्रात होत असलेल्या मुसळधार पावसामुळे पवना धरणातील पाणीसाठा ९९ टक्क्यांवर पोहोचला आहे. धरण सुरक्षिततेच्या दृष्टीने पाटबंधारे विभागाने जलद गतीने निर्णय घेत पवना नदीच्या पात्रात ५,७२० क्यूसेक वेगाने पाण्याचा विसर्ग सुरू केला आहे. या विसर्गामुळे नदीकाठच्या सखल भागात पूरसदृश परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
५,७२० क्यूसेक
पाण्याचा विसर्ग वेग
९९ टक्के
धरणातील पाणीसाठा
२४ तास
प्रशासनाचा हाय अलर्ट
वृत्त विशेष
मुख्य घटना
मावळ परिसरात मुसळधार पाऊस सुरू असून पवना धरण ९९ टक्के भरले आहे. पात्रात ५,७२० क्यूसेक वेगाने विसर्ग सुरू आहे. पवना नदीला पूर आला असून नदीकाठचा परिसर सतर्कतेच्या छायेखाली आहे.
प्रमुख निर्णयकर्ते / संबंधित घटक
पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिका प्रशासन, महाराष्ट्र जलसंपदा विभाग, मावळ तालुका महसूल विभाग आणि स्थानिक पोलिस यंत्रणा पूरस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.
तात्कालिक परिणाम
पवना नदीपात्रातील पाणी पातळी झपाट्याने वाढली आहे. सखल भागांतील नागरिकांना सुरक्षित स्थळी जाण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. नदीकाठचे रस्ते आणि पूल सुरक्षेसाठी देखरेखीखाली आणण्यात आले आहेत.
शासकीय / प्रशासकीय भूमिका
जलसंपदा विभागाने विसर्गाची अधिकृत माहिती जारी केली आहे. पिंपरी-चिंचवड पालिकेने मदत पथके तैनात केली आहेत. नागरिकांनी नदीपात्रात न उतरण्याचे आवाहन प्रशासनाने केले आहे.
पाणीसाठ्यात प्रचंड वाढ आणि विसर्गाचा निर्णय
पवना धरण पाणलोट क्षेत्रात सलग सुरू असलेल्या पर्जन्यवृष्टीमुळे धरणातील पाणीसाठ्याने ९९ टक्क्यांची पातळी गाठली आहे. धरण पूर्ण क्षमतेने भरल्यामुळे पाणीपातळी नियंत्रित ठेवणे अत्यावश्यक बनले आहे. पाटबंधारे विभागाने सुरक्षिततेचा उपाय म्हणून ५,७२० क्यूसेक पाण्याचा विसर्ग सुरू केला आहे.
- धरणातील पाणीसाठा ९९ टक्क्यांवर पोहोचला
- नदीपात्रात ५,७२० क्यूसेक पाण्याचा विसर्ग सुरू
पिंपरी-चिंचवड शहर आणि मावळ परिसरात प्रशासकीय दक्षता
धरणातून सोडलेल्या पाण्यामुळे पवना नदीच्या दुतर्फा असलेल्या सखल भागात पुराचा धोका निर्माण झाला आहे. पिंपरी-चिंचवड शहरातील पिंपरी, चिंचवड, सांगवी, काळेवाडी आणि दापोडी परिसरातील नदीकाठच्या भागांमध्ये आपत्ती व्यवस्थापन पथके तैनात करण्यात आली आहेत. पाऊस सुरूच राहिल्यास विसर्गाचे प्रमाण आणखी वाढण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. नदीकाठच्या रहिवाशांना तातडीने सुरक्षित ठिकाणी स्थलांतरित होण्यास सांगण्यात आले आहे. शेतीची अवजारे, जनावरे आणि कृषी पंप नदीपात्रापासून दूर सुरक्षित स्थळी हलवण्याचे आदेश जारी करण्यात आले आहेत.
“धरणातील वाढता जलसाठा लक्षात घेऊन ५,७२० क्यूसेक विसर्ग सुरू करण्यात आला आहे. पावसाचा जोर कायम राहिल्यास विसर्ग वाढवला जाऊ शकतो. नदीकाठच्या नागरिकांनी सतर्क राहावे.”
— शाखा अभियंता, पवना धरण प्रकल्प“महापालिकेची आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा पूर्णपणे सज्ज आहे. पूरप्रवण भागातील नागरिकांना सूचना देण्यात आल्या आहेत. आणीबाणीच्या प्रसंगी मदत पथके त्वरित दाखल होतील.”
— आपत्ती व्यवस्थापन अधिकारी, पिंपरी-चिंचवड महापालिका- पिंपरी, चिंचवड, सांगवी, काळेवाडी आणि दापोडी परिसरात पथके तैनात
- नदीकाठच्या रहिवाशांना सुरक्षित स्थळी स्थलांतराच्या सूचना
| मुद्दा | तपशील | स्थिती |
|---|---|---|
| धरणाचा पाणीसाठा | ९९ टक्के | नोंदवले |
| पाण्याचा विसर्ग | ५,७२० क्यूसेक | पूर्ण |
| प्रशासकीय इशारा | रेड अलर्ट व दक्षता | कार्यरत |
| आपत्ती व्यवस्थापन | सुरक्षा पथके तैनात | पूर्ण |
पार्श्वभूमी
मावळ आणि पिंपरी-चिंचवड परिसरातील पुराची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी?
मावळ तालुक्यातील पवना धरण हे पिंपरी-चिंचवड शहर आणि आसपासच्या भागासाठी पाण्याचा मुख्य स्त्रोत आहे. दरवर्षी मान्सूनच्या काळात धरण १०० टक्के भरल्यानंतर मोठा विसर्ग करावा लागतो. भूतकाळात २००५, २०१९ आणि २०२१ च्या मान्सूनमध्ये अशाच प्रकारच्या मोठ्या विसर्गामुळे जुनी सांगवी, फुगेवाडी आणि चिंचवडच्या सखल भागात पूर आला होता. त्यावेळी शेकडो कुटुंबांचे स्थलांतर करावे लागले होते. चालू वर्षात सुरुवातीला पावसाने ओढ दिली होती, परंतु नंतर झालेल्या जोरदार पावसामुळे धरण वेगाने भरले. आगामी काळात पावसाचा जोर कायम राहिल्यास विसर्ग टप्प्याटप्प्याने वाढवण्यात येईल आणि पुढील तपासणी व देखरेखीसाठी २४ तास नियंत्रण कक्ष सुरू ठेवण्यात आले आहेत.
क्षेत्रनिहाय परिणाम
प्रशासन आणि कायदा-सुव्यवस्था
प्रशासकीय पातळीवर या घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन सर्व संबंधित विभागांना सतर्क राहण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. आपत्ती व्यवस्थापन कक्षाकडून २४ तास पाळत ठेवली जात आहे. पोलिस प्रशासनाने नदीकाठच्या पुलांवर आणि धोकादायक ठिकाणांवर बंदोबस्त वाढवला आहे.
बाजारपेठ आणि उद्योग क्षेत्र
व्यापारी आणि उद्योग जगतात या घडामोडीनंतर काही प्रमाणात चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. पिंपरी-चिंचवड आणि मावळ परिसरातील नदीकाठच्या छोट्या व्यावसायिकांना दुकानांमधील माल सुरक्षित ठिकाणी हलवण्याचे काम करावे लागत आहे. वाहतूक विस्कळीत झाल्यास औद्योगिक वितरणावर परिणाम दिसून येतो.
सर्वसामान्य जनता
सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनावर याचा थेट परिणाम पाहायला मिळत आहे. नदीकाठच्या वस्त्यांमध्ये राहणाऱ्या नागरिकांना सुरक्षित स्थळी हलण्याची वेळ आली आहे. पुराच्या शक्यतेमुळे सखल भागातील दैनंदिन वाहतूक बंद ठेवावी लागली आहे.
शेतकरी आणि नदीकाठचे रहिवासी
शेतकरी आणि नदीकाठचे रहिवासी यांच्यासाठी ही घडामोड अत्यंत महत्त्वाची असून शेतातील कृषी पंप आणि अवजारे सुरक्षित स्थळी हलवण्याचे मोठे आव्हान उभे राहिले आहे. नदीकाठच्या पिकांचे नुकसान रोखण्यासाठी शेतकरी सुरक्षिततेच्या उपाययोजना करत आहेत.
संपादकीय दृष्टिकोन
सह्याद्री मराठी विश्लेषण
पवना धरण ९९ टक्के भरून वर्षभराची पाण्याची चिंता मिटणे ही पिंपरी-चिंचवड शहरासाठी नक्कीच दिलासादायक बाब आहे. धरणातून ५,७२० क्यूसेक पाण्याचा विसर्ग सुरू झाल्याने पूर व्यवस्थापनाचे मोठे आव्हान प्रशासनासमोर उभे ठाकले आहे. दरवर्षी पावसाळ्यात उद्भवणाऱ्या या परिस्थितीवर कायमस्वरूपी उपाययोजना आखणे गरजेचे बनले आहे. नदीपात्रातील अनधिकृत बांधकामे आणि गाळ यामुळे पुराची तीव्रता वाढते. प्रशासनाने केवळ इशारा देऊन न थांबता आपत्कालीन यंत्रणा अधिक कार्यक्षम ठेवणे आवश्यक आहे. नागरिकांनीही अधिकृत सूचनांचे काटेकोर पालन करून सहकार्य दर्शवले पाहिजे.
